EX SYNCELLO. 29 Mundi anno 5540 , divinae incarnationis 40 , Claudius imperat, Agabi prophetia fame per orbem facta completur. Claudius civesRomanae urbis describens invenit sexies millep.629 millia 941. Mundi anno 5546, divinae incarnationis anno 46, in die bus Azymorum dissensione facta in Hierusalem conculcati p.630 circa portarum exitus Iudaei periere circa 30 milia. et apud Athenienses suprascripta est ara, ignoto deo. tunc Iustini philosophi et martyris, de sermone primo ad A n toninum imperatorem pro Christianis. post ascensionem domini in caelo proposuerunt homines daemones quosdam dicentes se esse deos; qui non solum minime repulsi sunt a vobis, sed meruerunt honores. Simonem quendam Samaritanum, qui fuit de castello quod dicebatur Gitio, qui sub Claudio Caesare per operantem daemonum artem virtutes magicas faciens in urbe vestra regia Roma deus existimabatur, et sta-p.631 tua a vobis ut deus honoratur in Tiberi flumine inter duos pontes, habens superscriptionem Latinam hanc "Simoni deo sancto." et pene omnes quidem Samaritani, pauci autem etiam in aliis gentibus, tanquam primum deum illum confi tentes adorant. Mundi anno 5550, divinae incarnationis anno 50, Clau dius imperat. Apollonius ex Tyanensibus Italiae Pythagori-p.632 cus philosophus pollet, ita ut hunc ipso quoque Pythagora Philostratus et alii acrioris ingenii fuisse describant. his t e m poribus visa est avis illa Phoenix , quemadmodum scribunt Aegyptii, quae ante 654 annos apparuerat. et Dexippus in hoc concordat. Mundi anno 5553,Nerone imperante, divinus ei aposto-p.637C lus secundo est praesentatus. denique primo cum Nero mitior adhuc erga Christianum dogma teneretur, audiens rationem eius dimisit illum spiritu dispensante ad perficiendam prae dicationem. secundo vero ipse se postulavit a Caesaria P a laestinae mittendum ad Caesarem, et ita d e m u m Neroni asti. tit et martyrium sumpsit. unde Iudaei cum vidissent quod in hunc insidias occidendi perficere nequivissent, ad Iacobum fratrem domini perimendum conversi sunt. Mundi anno 5563, divinae incarnationis anno 63, Nero p.644 imperat , qui super omnia infortunia sua primam contra Christianos persecutionem monstravit , c u m videlicet Petrus et Paulus divini apostoli pro Christo martyrii sunt agone coronati, unus quidem deorsum capite, ut ipse sibi elegit, suspensus, alter vero capite sancto truncatus. de quibus T e r tullianus Romanus scriptor haec inter cetera refert. "hic 30 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA ergo impugnator dei in primordiis praedicatus in apostolo rum occisiones elatus est: nam Paulus apud urbem Romam capite truncatus,Petrus autem eculéo est suspensus." historiam credibilem reddit Pauli Petrique narratio, quae usque in praesens in coemeteriis illic positis retinetur. his etiam Caius historicus , vir ecclesiasticus , similia scribit, qui cum Zephyrino episcopo Romano adversus quendam Procu lum Cataphrygam disputans dicit "ego tropaea apostolorum p.645habeo, quae ostendam: si enim volueris pergere via regali quae ad Vaticanum ducit, aut ad viam Hostiensem, invenies tropaea eorum qui hanc stabilierunt ecclesiam." his consona et Dionysius Corinthius scribit, indicans quod per idem t e m pus martyrizati fuerunt, ita dicens "sed et vos habentes c o m motionem a Petro et Paulo plantationem Romanae et C o rinthiorum ecclesiae coniunxistis. etenim simul advenientes et in nostra Corinthiorum ecclesia docuerunt et per o m n e m Italiam , atque in hac urbe simul docentes etiam martyrio uno eodemque tempore coronati sunt." secundum idem tempus sub Nerone pollebant Romae poetae Lucanus,Ovi dius, satyrici Iuvenalis et Persius, Senecaque tragicus, M u s o nius atque Plutarchus philosophi. Romanorum ecclesiae post Petrum summum Linus extitit praesul. Mundi anno 5565, divinae incarnationis anno 65, Nerone turpiter vita soluto septimus Vespasianus a militibus apud Judacam imperator Romanorum appellatus est. apud Ita liam vero Galba Hiberiae praetor veniens R o m a m imperat mensibus septem; quem Otho unus ex senioribus interficiens imperat Romae mensibus tribus; quo Vitellius occiso impe p.646 rat mensibus octo. hic Sabinum fratrem Vespasiani timore in Capitolium fugientem in templo Iovis peremit et templum subvertit. verum ipse a Domitiano iuniore Vespasiani filio protinus interfectus est. Tito namque seniore filio ad d e bellandos Iudaeos derelicto , Vespasianus in Graeciam venit gaudens, ut Graeci fatentur, in his quae audiebat a Tyanensi Apollonio de tempore imperii ac ceteris bonis fortioris, l o quens cum eo apud Aegyptum, ab Indis et Brachmanis ac gymnosophistis illic degentibus redeunte. cum ergo venisset in Helladem, cepit refugas civitates. denique Romam pro fectus imperavit ornate , Neroni resistens, et substantias ac iura revocans urbis. Mundi anno 5566,divinae incarnationisanno 66,An tiochiac Ignatius episcopus deifer habetur. igitur primus alienigenarum rex Iudaeorum Herodes fuit, qui pueros i n p.648 terfecit, annis 37 ; Archelaus filius eius annis 9 ; Herodes fra ter eius annis 24 ; Agrippa , qui et Herodes, filius Herodis, ·
EX SYNCELLO. 31 qui esca vermibus est factus , annis 7 ; Agrippa filius eius, qui minor dicebatur, annis 23; ad quem usque ab alienigenis detentum regnum Iudaeorum perduravit annos 100 a primo Herode. Mundi anno 5575, divinae incarnationis .anno 75, Vesu- p.649 vius mons sub Tito Vespasiani filio in vertice scissus ignem emisit, adeo ut incenderetur adiacens regio cum civitatibus. Domitianus eunuchisari viros iussit, et uxorem nuncupari Augustam ; qui post Neronem secundus persecutionem intulitp.650 Christianis, quorum multi martyrio coronati sunt, ut Bretius scribit; inter quos et Flavia Domicilla, consobrina Clemen tis Flavii consularis, ut Christiana fugatur , ipseque Clemens pro Christo perimitur, huius autem Stephanus quidam ex libertis, circa Clementem dominum suum amoris affectu d e tentus , insidiis Domitianum peremit ; unde honore a senatu dignus effectus est, eo quod a maximo malo Romanos eruerit. Mundi anno 5589 , divinae incarnationis 89, Nerva vir p.654 1 mitis sapienter imperium moderatur. Mundi anno 5590 , divinae incarnationis 90, Traianus p.655 imperat. Justus Tiberiensis Iudaeus conscriptor agnoscitur. Tertullianus historice narrat Plinium Secundum quarundam provinciarum gerere praesidatum , et morte plurimos affici Christianos,super quibus haesitans quid esset agendum,Traiano suggerit nil eos morte gerere dignum , nisi quod idolis non immolarent et Christum veluti deum ante lucem surgentes laudarent , a malis omnibus abstinentes. ad quem Traianus rescribit Christianos nullatenus inquirendos. Mundi anno 5596,divinaeincarnationisanno 96,Ioan-p.65614 nem deiloquum etapostolumEirenaeus etaliiscribuntsu perstitem usque ad tempora permansisse Traiani, cum qui bus Papias Hieropolitanus et Polycarpus Smyrnae episcopus auditores eius fuisse noscuntur. Mundi anno 5578, divinae incarnationis anno 78, quar-p.651 8 tus post summum Petrum Romanae praeest ecclesiae Cle mens, cuius et apostolus in epistola ad Philippenses secunda meminit dicens "cum Clemente etceteris cooperatoribus meis, quorum nomina sunt iu libro vitae." huius epistola fertur ad Corinthios missa, quam tota recipit, ut Egesippus testa tur , ecclesia. Romae quoque sub Evaristo papa divinitus signa multa, et per totum orbem, effecta sunt. Mundi anno 5600, divinae incarnationis anno centesimo,p.657 9 Traianus Lysio Quinto Iudaeos a Mesopotamia seditiones f a · cientes iussit auferri. at ille pluribus Iudaeorum milibus t r u cidatis praeses Iudaeae propterea constituitur. Mundi anno 5609,divinae incarnationis anno 109,Ae lius Adrianus imperans , Quadrato apostolorum auditori et Aristidi Atheniensi philosopho pro Christianis sibi scribenti bus, necnon et Serennio clarissimo duci scribenti iniustum fore sine iudicio Christianos occidi, scribit Minutio Funano proconsuli Asiae neminem occidendum non exstante accusa tore et crimine. Mundi anno 5621, divinae incarnationis anno 121, H a drianus apud Athenas moratur , illic bibliothecas constituit. Iudaeis vero pessima sorte punitis bellum quod adversus il los agitabatur finem habuit , excidio Hierosolymis novissime desolatis, ita ut nec lapis super lapidem, secundum divinam ›.66111vocem,sitinearelictus. peridemtempusPhavorinuset Palaemo rhetores insignes, nec non et Herodes Atheniensis et Marcus Byzantius rhetores habebantur. porro post Ioseph Hierosolymorum Iudas ordinatur episcopus , ad cuius secun dum annum perduravere e circumcisione episcopi 15. sub quo videlicet perfectum et extremum factum est civitatis et nationis Iudaeorum excidium. ergo primus ex gentibus M a r cus fuitHierosolymorum episcopus annis 8. Mundi anno 5630 , divinae incarnationis anno 130, T. Antoninus cognomento Pius cum filiis imperat. Iustinus phi losophus pro recti sermonis nostri ratione librum apologeti cum Antonino porrexit. per tempora saneHygini et PiiR o manorum episcoporumusqueadAnicetumValentinusetCer do auctores Marcionis haereseos apud urbem Romam fuisse noscuntur. Arrianus philosophus Nicomediensis praetor p.663agnoscitur, necnon et Maximus Tyrius, Apollonius Stoicus, Chalcedonius,BasilidesScythopolitanus. istietiammagistri Verissimi Caesaris extiterunt. Criscus cynicus philosophus Justino divino philosopho nostro martyrii mortem constru xit, redargutus ab eo canini latratus. Mundi anno 5640,divinae incarnationis anno 140,Pius p.664Romanus habebatur episcopus, sub quo Polycarpus Romae multos reduxit ab haeresi, Mundi anno 5653 , divinae incarnationis anno 153, P o lycarpus Smyrnae sacer episcopus pro Christo martyrio c o n sumitur, cum imperarent M. Aurelius Antoninus, qui et V e p.665rus,Luciusque Aurelius et Commodus. multi quoque apud Gallias legitime pro Christo certaverunt, quorum passiones scriptae sunt in memoria posterorum. Melito Sardianensium Lydiae episcopuspollebat,quilibrumapologeticum proChri 32 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA p.658 P.660 p.662
EX SYNCELLO. 33 stianis Antonino porrexit. Dionysius Corinthi episcopus, vir sacer, agnoscebatur. Christianorum orationibus Romanus exercitus apud Quados periturus salvatur. Theophilus Ale xandrinus, cuius conscripta sunt et feruntur, necnon et He- p.666 rodianus grammaticus optimus pollebant, Cataphrygarumque pseudoprophetia orta est. Mundi anno 5665 , divinae incarnationis anno 165, M. Aurelio Antonino imperante Sotericus et Eleuther Romanae praesunt ecclesiae. Galienus optimus medicus pollebat, g e nere Pergamenus. Iulianus Romae leges promebat. Fronto rhetor,Aristides Smyrnaeus sophista,Oppianus poeta,Atti cusPlatonicusphilosophuserant. AntoninusetCommodusp.667 leges et constitutiones bene considerantes renovaverunt. Mundi anno 5672, divinae incarnationis anno 172, C o m modo imperante Eirenaeus episcopus Lugdunensis divinis ver- p.668 bis et actibus coruscabat. Commodus honorabilibus ex se natu peremptis etiam Iulianum legislatorem occidit. Mundi anno 5685 , divinae incarnationis anno 185, Vi-p.669 ctor R o m a n a e ecclesiae floret episcopus, Iulius Pertinax i m perat. post quem Iulianus vocatus Didius duobus tantum mensibus imperat;qui pro eo quod pecuniis imperium ade ptus fuerat, a principatu deponitur ab amicis Severi, a qui busmoximperatorcreatur. quotemporeClemens,presbyter Alexandrinus, optimus magister in philosophia quae secundum Christum est, compositor enituit. Pantaenus philosophus ex Stoicis in divino verbo fulget. Africanus historicus Christia nus pollet. Musianus scriptor ecclesiasticus agnoscitur. Ori- p.670 genes insensatus apud Alexandriam inania opinatus dogmata sectatur gentilium. Mundi anno 5696,divinaeincarnationisanno 196,Ze-p.671 phyrinus episcopus Romanae praeest ecclesiae. Severus R o mam veniens Albinum , qui tyrannidem contra Lugdunen sium civitatem exercuerat, interemit. Mundi anno 5701,divinae incarnationis anno 201,An-p.672 toninus Caracalla imperat cum fratre Geta. dein Macrinus filius Caracallae patre occiso sumit imperium. Mundi anno 5710, divinae incarnationis anno 210, Cal-p.674 9 listas episcopus Romanae praeest ecclesiae, Antoninus Aure- lius imperat. Mundi anno 5715 , divinae incarnationis anno 215, U r banus episcopus R o m a n u m gerit pontificium, Alexander M a maeae filius imperat. Hippolytus Romanus, episcopus sacra tissimus Portus,valde decore floruit in philosophia quae se Theophanes II. 3 •
cundum Christum est, multaque animae profutura composuit monumenta,tam scilicet in Exameron et in ea quae post Exameron sunt, in multa etiam prophetarum, et maxime E z e chielis et Danielis ; quin et in cantica canticorum et in alias diversas veteres et novas scripturas ; interea etiam in a p o c a lypsintheologi,quaminPatmovidit. etcontraMarcionem p.675et ceteras haereses scripsit, et de 16 annorum circulo, qui in paschae ratione observari solet, exposuit canonem, quem intra primum annum concludit Alexandri Mamacae filii. et ut compendiose dicatur,Theophrates *)fluvius ecclesiae vivo rum effectus est fluentorum, ad extremum martyrii coronam indutus. ex hoc etiam infelix Origenes conscribendi c o m mentarios in scripturas sanctas fomitem sumpsit, incitante se Ambrosio , et affatim, quae in hoc opus essent necessaria, largiente. denique septem notarios velociter et optime scri bentes adhibuit ; sed et puellas scribendi arte doctissimas ad inenarrabilem ei praestandam alacritatem dictandi. sed in barathrum gentilis prodigiosaeque fabulationis delapsus resti tutionem et praeexistentiam necnon et aliaquaedam dogmata praedicavit, et ideo a choro sanctorum expulsus est. fertur autem quodMamaea,mater imperatorisAlexandri,cum esset oppido dei cultrix, locuta sit cum Origene apud Antiochiam degens ; quae etiam penes omnes qui famosi tunc Christiano rum magistri habebantur, benignissime ferebatur propter fidem, qua erga Christum flagrabat. Emaus Palaestinae c a stellum,de quo in sacris legitur evangeliis,ab Alexandro Nicopolis est honorari decreta, legatione fungente Africano, qui historias in quinque libris conscripsit. Mundi anno 5728, divinae incarnationis anno 228, M a ximinus imperans contra Christianos persecutionem movit. his temporibus Antherus et Pontianus Romani praesules cla ruerunt . Mundi anno 5731, divinae incarnationis anno 231, G o r dianus imperat. Fabianus episcopus Romanus martyr h a Mundi anno 5737, divinae incarnationis anno 237,Por p.682phyriusPlotiniPlatoniciphilosophiauditorhabetur. Theo pompus philosophus apud Chaeroniam et Nicator Sophista penes Athenas pollebat. Philippus imperator adeo in fide Christi proficiebat ut etiam peccata sua prompte confitere tur, et nocte paschalis festivitatis multitudini inter ecclesiae orationes communicaret. unde factum est ut divinus sermo ampliorem fiduciam sumeret. 34 ANASTASI HISTORIA ECCLESIASTICA p.680 p .681 betur. *) Euphrates codex Thuanus.
EX SYNCELLO. 35 Mundi anno 5744, divinae incarnationis anno 244, Ori- p.681 20 genes gloriatus circumventionis suae verbis et gentilibus f a bulis tantam amisit coronam , non propter inopiam divinae bonitatis, sed propter superbum et suasionis propriae sensum.p.685 verum istaEusebio Caesariensi non ita esse videntur, qui ni mirum maiorem omnibus sanctis atque magistris eum exhi bere festinans, in sexto ecclesiasticae historiae suae sermone, favens ei, multis hunc laudibus extulit, nesciens quae diceret vel de quibus affirmaret. nimis enim paucorum sacratorum et beatissimorum patrum , qui per idem tempus effulserant, m e m o r , id est Clementis Alexandrini, Hippolyti sacerdotis et martyris , Africani historici et magni Dionysii Alexandrini, necnon et aliorum, solum huius vana sentientis Origenis p r o vectum,quem a puero subsecutus est,praeconiis effert,us quequo ad martyrii palmam venturus subcubuit. et quidem super Fabiano sacratissimo martyre ac Romano antistite seu Babyla Antiocheno et Alexandro Hierosolymitano perpaucis verbis historiam texuit: at ubi ad virum sui sensus pervenit, id est ad Origenem, pluribus hunc laudibus et miris decla mationibus extulit. verum quamvis Eusebius plurimis Ori- genis impii praeconiis usus fuerit, sine martyrio tamen pas sionem eius reliquit et cursum inconsummatum. qui enim perseveraverit usque in finem , ait dominus, salvus erit, non qui patitur et lassescit. infert autem Eusebius et de beato Dionysio episcopo Alexandrino testimonium , Origeni et s o ciis eius gratiam praestans, quatinus non appareat solus O r i genes in martyrio defecisse, sed habere videatur et alios suae defectionis participes. p.686 10 Praeterea per haec tempora Novatus Romanorum eccle-p.696 siae presbyter, episcopatum indigne desiderans et compos m i nime factus,eo quodsuper aliispravitatibus etmaxime ava ritiae tumoris ac amoris privati vitiis deprehensus extiterit, sese ab ecclesia separavit, sub obtentu quasi eorum qui Decii tempore in persecutione immolaverant et per poenitentiam in communionem ab ecclesia sunt recepti;auctorque ac hae resiarches eorum qui se mundos per superbiam nuncupabant apparens, una cum ipsis pulsus estde paradiso ecclesiae sen tentia patrum sanctorum quadraginta, qui synodice convene runt in urbe Roma,una cum pluribus presbyteris et diaco nibus, qui scilicet abdicato eo una cum inhumanis consen taneis fratribus , qui lapsi fuerant, per poenitentiam suscipip.697 decreverunt. porro tanto concilio CorneliusRomanae prae fuit praesul ecclesiae; qui etiam scribit ad Fabium episcopum Antiochenum tam quae synodo placuere, quam proprie de malignis Novati actionibus, dicens "scis autem quod ab olim 36 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA desideraverit episcopatummirabilisiste,occultanspraesum ptuosum in se desiderium, et latentis superbiae velamento cooperiens. ad quam in primordiis idcirco elatus apparuit, quoniam socios ex confessoribus nonnullos habere meruerat. denique Maximus , unus ex presbyteris nostris , et Urbanus, qui secundo ex confessione gloriam consecuti sunt, Sidonius quoque et Celerinus,vir qui omnia supplicia per misericordiam deiperseverantissimepertulerit,etfirmitatefideisuaeinfirmita temcarniscorroboranspotenteradversariumvicit,consideran tes eum,et perspicientes calliditatem et levitatem quae inerant ei,periuria quoque atque mendacia , necnon et excommunica tionem eius, reversi sunt ad ecclesiam,etomnia eius artificia et molimina , quae ex multo iam tempore habens subterfugiebat etoccultabatse,corammultisconfessisunt,hocquidem epi scopis,illud vero presbyteris et laicis quam plurimis cum luctu non modico manifestantes, et resipiscentes, super quibus dolosae malignaeque bestiae parentes ad modicum tempus ab ecclesia recesserunt." et post pauca "impossibilem, frater carissime, conversionem et transmutationem in brevi t e m p.698 pore vidimus super eos effectam. clarissimus enim hic, et qui iuramentis terribilibus erat solitus affirmare se nullate nus episcopatum desiderare, subito episcopus q u e m a d m o d u m ex stipite quodam in medium iactatus apparet. iste igitur dogmatista et ecclesiasticae disciplinae patronus cum attra here ac usurpare episcopatum, qui sibi desuper datus non fuerat, niteretur , duos sibi socios propriae salutis ignaros elegit, quatinus his missis in remotam Italiae partem inde tres episcopos agrestes et simplicissimos ficta q u a d a m c i r c u m ventione seducere conaretur , siquidem ipse asseverans affir mabat oportere illos R o m a m occurrere , quo cuncta dissen sio, quae facta fuerat, una cum aliis intervenientibus episco pis solveretur. quos praevenientes, sicuti praediximus, circa malignorum molimina et figmenta simpliciores, et inclinatos a quibusdam sibi similibus et turbatis hominibus, hora deci m a ebrios et crapulae deditos, vi coëgit imaginaria quadam ex et inani manus impositione episcopatum sibi tribuere. quibus tamen unus non post multum remeavit ad ecclesiam lugens et confitens peccatum suum ; cui et communicavimus p.699 laico, pro eo deprecante universo, qui aderat, populo. ad loca autem in quibus reliqui episcopi fuerant ordinati s u c cessorestransmisimus.defensor ergo evangeliinesciebatunum episcopum esseoportere in catholica ecclesia, in qua non igno rabat presbyteros essequadraginta sex,diaconos septem,sub diaconosseptem,acolytosduosetquadraginta,exorcistasautem et lectores cum ostiariis 52, viduas cum afflictis supra 1050. quosomnesdominigratiaetmisericordianutrit;quaenectanta et tam in ecclesia necessaria per dei providentiam multitudo, nec dives et multiplex numerus cum maximo et inuumerabili populo a tanta desperatione ac taedio convertit, aut ad e c clesiam revocavit." his inferens post alia dicit "eia nunc cetera prosequamur, quibus operibus vel quibus conversatio nibus fisus episcopatum sibi vindicaverit. an forte pro eo quod ab initio in ecclesiafuerat conversatus, etmultos ago nes pro ea subierit, et in periculis multis et magnis propter divinum cultum affuerit? sed non est ita. cui videlicet o c casio credendi fuit Satanae adventus in e u m et habitatio in illo tempore multo , et ut adiuvaretur ab exorcistis, saevum incurrisset languorem, cumque mori aestimaretur in lecto quo iacebat, perfusus est gratia, si tamen dicere opor- p.700 teat huiusmodi quid gratiae suscepisse. sed nec cetera c o n secutus est, cum languorem fugeret, quae percipere debe bat secundum ecclesiae regulam. sed nec signaculum ab epi scopo consecutus est. ergo cum haec adeptus non sit, quo modo quaeso spiritum sanctum adeptus est?" et rursus in fert "qui propter formidinem et privatam quandam gratiam tempore persecutionis presbyterum esse se denegavit: postu latus enim atque rogatus a diaconibus ut exiret e cellula, qua sese coercuerat, fratribus auxiliaturus et, ut fas presby tero esset, pro viribus periclitantibus fratribus et sollicitudi nis indigentibus opitulaturus, adeo parere diaconibus recu savit ut etiam saeviendo discederet. non enim ultra se p r e sbyterum fore asseverans, cum alterius esset philosophiae amator." dein post pauxillum subinfert "deserta enim cla rus iste ecclesia dei , in qua credens meruit presbyteratum per gratiam episcopi, qui ad sortem presbyteratus ei impo suit, prohibitus est ab omni clero, sed et laicis multis asse rentibus non esse licitum clericum fieri eum causa infirmita tis, qui in lecto positus gratiam sit adeptus. verum episco pum poposcerunt,uthocsibide istosoloconcederet." his addit Cornelius pravissimam Novati impudentiam asserens. "faciens enim oblationes, et dispertiens unicuique portionem ettradens,hociurareprobenedictionemiseroshomines cogit,p.701 tenens utraque manu manum accipientis, et non dimittens donec iurans hoc dicat (illius enim sermonibus utar) iura mihi per corpus et sanguinem domini nostri Iesu Christi quod nunquam me aliquando derelinquas vel ad Cornelium redeas; et infaustus homo non prius gustat quam sibi antea maledi cat, et pro eo ut dicat accepto pane illo *) amen, ulterius *) v. observationes Nic. Rigaltii ad Tertullian. de Spectaculis in fine et Menard.in libr.Sacram.S.Gregor.p.389 et391. FabrTM. EX SYNCELLO. 37 cum
38 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA iam non redeam ad Cornelium dicit." praeterea Fabio A n tiocheno episcopo super Novato claudicanti Cornelius, quae praemissa sunt, et qualiter e u m multi deserentes ad ecclesiam currant , necessario scribit. in quibus et de beato Moyse martyre meminit , qualiter ipsum Novatum ante martyrium una cum quinque schismaticis presbyteris eius, deprehendens temeritatem ipsius , excommunicaverit. additque in episto lae fine catalogum episcoporum qui adversus eum Romae convenerant per singula nomina, et parochiarum faciens mentionem, nec non et corum qui cum ob necessaria obsta cula non convenissent , consenserunt tamen propriis litteris divino contra ipsum deprompto iudicio. Mundi anno 5746, divinae incarnationis anno 246, Gal lus et Volusianus imperant. Cornelius et Lucius circa h o rum tempora Romani episcopi cruore martyrii florent. cum plurimi Scythae, qui Gothi dicuntur , Histrum fluvium sub Decio transmeassent, Romanum imperium devastabant:isti Mysos Nicopolim fugientes obtinuerunt. Decius autem illos aggressus, ut Dexippus scribit , triginta milibus interfectis in conflictu minuitur, ita ut Philippopolim desertam ab eis f a ctam amitteret et Thraces multi perirent. porro Decius i m pugnator dei valde ignominiose occiditur apud Abrytum qui dicitur Forothembroni una cum filio. Scythae vero cum pluribus spoliis et captivis ad sua reversi sunt. exercitus autem Gallum quendam, qui olim consul extiterat, impera torem una cum Volusiano Decii filio acclamaverunt, qui et p.706imperant secundum Dexippum mensibus decem et octo, nil dignum laude gerentes, secundum alios autem annis tribus, porro secundum quosdam annis duobus ; peremptique sunt proditi a proprio potentatu in foro Flaminii, nequaquam Decii mores sectati, ut quodam in loco beatus Dionysius Alexandrinus, antistes Hermammoni , scribit. his temporibus Gregorius magnus et miraculorum patrator in philosophiae, quae secundum Christum est, perfectione fulgebat. cuius condignam Caesariensis Eusebius, nescio qua pro causa, m e n tionem non facit, praesertim cum irrationabilibus declama tionibus impii Origenis moretur, quod agere potius super hoc debuerit , qui per universum orbem terrarum personat divinisque verbis coruscat atque prodigiis, ita ut ipsis etiam daemonibus ut quibusdam mancipiis imperaret per mul tam ad deum fiduciam et vitae et verbi munditiam. aesti m o autem Eusebium ita deificae virtutis mirabilis et deiferi Gregorii magnitudinem tacuisse, pro eo quod omnimodis p u rus et alienus ab Origenis deliramentis et Arii blasphemiis p 707 fuerit, quibus Eusebius erat infectus. qui nec Cypriani, m a p.705
EX SYNCELLO. 39 gni Carthaginis Libyae praesulis, martyrium scripsit. pri mus Cypriano dogmatizanti per lavacrum quosdam,qui ex haeresibus convertuntur,purificandos, Stephanus, qui post Lucium Romanorum moderatus est sedem, restitit, utpote novum quiddam praeter ecclesiae consuetudinem introdu centi. cui Stephano Dionysius primam suam de baptismate mittit epistolam, in qua inter alia scribit dicens "Syriae sane omnes et Arabia, quibus semper misistis, atque Mesopotamia Pontus etBithynia,ut coniunctim asseram,exultant omnes ubi que concordiaetamorefraternitatisglorificantesdeum."prae tereaidem magnus Dionysius Alexandrinus episcopus de bapti smate scribit tam eidem Stephano quam Sixto pontifici etPhilo meni presbytero etDionysio aeque presbytero,viro rationabili et mirabili, qui etpost modicum Romano praeficitur throno. P. 708 1 Mundi anno 5748, divinae incarnationis anno 248,Va.p.714 lerianus et Galienus imperant. Stephanus Sixtus et Diony sius Romanum pontificium gerunt. Paulus Samosatenus decimus quintus Antiochiae praesul habetur, quique pulsus est divino decreto et iudicio sanctorum patrum, cum Arte monis haeresim renovasset. verum post Gallum et Volusia-p.715 num secundum quosdam Aemilianus sumit imperium. et Scythae rursus Histrum transeuntes Thessalonicam urbem Illyrici vastaverunt. tunc et Athenienses reaedificaverunt murum , qui destructus fuerat a Syllae temporibus. Scy thae autem cum multis praedis ad propria remearunt, tuncp.717 9 et Heluri cum quingentis navibus per Maeotides paludes ad Pontum navigantes Byzantium et Chrysopolim ceperunt. Anno mundi 5753, divinae incarnationis anno 253, Clau- p.720 tunc diusimperat. Helurietiamrursussubistoinfeliciteroperan tur. post Claudium Quintilius obtinuit per dies 17, et m o r tuus est. Mundi anno 5764, divinae incarnationis anno 264, Au- relianus imperat , sub quo aiunt Philostratum Atheniensium historiographam et Longinum pollere. qui, videlicet Aure- lianus, cum persecutionem adversus Christianos movere ni teretur, divino fulmine prohibetur, fraudeque suorum occi sus estinCaenophrurio positointerByzantium etHeracliam. post quem imperat Tacitus; quo perempto imperat Philo rianus ; quo interfecto imperat Probus. p.721 p.722 12 Mundi anno 5770 , divinae incarnationis anno 270, ter-p.723 tio anno Probo imperante Anatolius Laodicenus episcopus philosophicis studiis decorus agnoscitur. quarto vero anno eius vesanorum Manichaeorum exitialis perditio vitae h o m i num est illata. ÁBHING HISAACIUS, qui et Theophanes. Theo- Mundi anno 5777,divinae incarnationis anno 277,Dio phan.cletianus et Maximianus Herculius imperant, qui Caesares ed.Boun.fecere Constantium et Maximianum Galerium. et Diocletia p.8. nus quidem filiam suam ad nuptias Galerio dedit, Herculius autem Maximianus Theodoram filiam suam Constantino c o pulavit, quanquam uterque uxores haberet, quas repulit ob affectum quo erga imperatores flagrabat. tunc quoque M a r p.9 cellus episcopus Romae floruit. Diocletianus et Maximianus Herculius persecutionem magnam ethorrendam contra Chri stianos excitaverunt, et plurima martyrum milia patraverunt, diversa tormenta excogitantes et multas nequitias operantes. Mundi anno 5788, divinae incarnationis anno 288, D i o p.10 7cletiano imperante Romae praesul Eusebius habetur. qui, videlicet Diocletianus , apud Alexandriam Achilleum interfe cit. erat autem cum ipso et Constantinus filius Constantis, qui cum adhuc valde iuvenis esset,fortiter agebat in prac liis; quem intuens Diocletianus invidia motus dolo perimere satagebat: deus autem hunc inopinate salvavit et patri re p.124stituit. aliasautemitarefertur. ConstantinoverofilioCon stantii in Oriente ac Palaestinae degente et c u m Christianis sentiente, videns hunc Galerius Maximianus intellectu animae ac corporis robore atque ingenio circa eruditionem profi cere, et deprehendens hunc futurum tyrannidis et eius d o gmatum destructorem, hunc morti addicere fraude tractabat. at ille divina providentia fraude cognita, quemadmodum D a 40 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA Mundi anno 5775 , divinae incarnationis anno 275, C a rus cum filiis Carino et Numeriano imperat; quorum unus, Numerianus scilicet, cum venisset Antiochiam, voluit intrare in ecclesiastica et explorare Christianorum mysteria. at vero sanctus Babylas prohibuit eum , dicens "non licet tibi videre divina Christianorum mysteria , c u m sis pollutus idolicis s a p.724crificiis;" qui indignatus occidit eum. circa haec tempora FelixEutychianus etCaiusRomae pontifices extiterunt.porro Numerianus cum triginta tantum diebus regnasset, a socero suo interfectus est, et Diocletianus sumit imperium. 嘿
EX THEOPHANE. 41 vid, fuga salutem mercatur , et ad patrem suum salvus r e diens multas c u m illo gratias Christo, qui se salvavit, a g e bat. circa haec sane tempora Miltiades et dein Silvester Roma- p.10 13 nae gerunt ecclesiae praesulatum. porro Theotecnus divinus,p.12 14 cui parens Galerius Maximianus, cum daemonibus immolaret et responsa susciperet , adversus Christianos persecutionem commovit , monitiones salvatoris finxit, et ad omnia loca in iniuriam misit, et litterarum magistris pueros docere prae cepit,studensquoderidereturmysteriumnostrum. praeter-p.147 ea Constantius in Britanniis moritur, cum imperasset annis undecim ; qui pro se Constantinum pronuntiaverat imperato rem, primogenitum filium suum , in conspectu totius populi, praesentibus quoque ceteris filiis suis, Constantini compatrio. tis, Constantio scilicet et Anaballeno, qui et Dalmatius di ctus est, qui nati fuerant ex Theodora filiaHerculii:nam Constantinus ex Helena fuerat, priori Constantii coniuge. at Constantius horum pater nepos erat Claudii imperatoris,ex filia eius genitus. porro Eusebius Caesariensis dicit quod p.15 8 Diocletianus amens effectus una cum Herculio imperio d e posito privatam vitam arripuerit ; quorum unus quidem sus pendio vitam mutaverit, alter vero, id estDiocletianus, lan guore prolixo consumptus emarcuerit. cetcrum Gelasius, eiusdem Caesariae antistes, dicit quod poenitentia ducti, et denuo imperare volentes, communi senatus decreto perimun tur. his ergo de medio factis, et quae Christianitatis sunt sentiente Constantio defuncto , imperium, ut praedixi, obti nuere Constantinus Augustus, et Maximianus Galerius. Mandi anno 5797, divinae incarnationis 297, Constanti-p.16 nus sacratissimus et christianissimus imperat in Galliis et Britannia;cum quoperidemtempuspariterimperabatMa ximianus Galerius cum duobus Caesaribus Severo et Maxi mino. Romae autem Maxentius tyrannus iniuste imperans omnia saeve operabatur. tunc et Licinium Caesarem Romani appellavere,gratiam Constantino praestantes,cum essetso roris eius Constantiae nuptiis honoratus , quique pietatem Christianae religionis fallaciter simulabat. interea Severo mortuo Petrus episcopus Alexandrinus, cum esset in custodia praecepto Maximiani Galerii et Maximini filii eius , capite p.17 reciso glorioso martyrizatus est; qui Arium diaconum exi stentem absque communione fecit, qui et posthac pessimae opinionis haereseos patronus effectus multos a pietate r e m o vit. multi vero et alii sub istis tyrannis martyrii pro Chri sto corona induti sunt, quorum sunt Phileas episcopus T h m u eos Aegypti , Peleus et Nilus episcopi Aegypti , Anthemus episcopus Nicomediae, Tyrannio episcopus Tyri, Silvanus epi scopus Hemisae et Silvanus episcopus Gazae , Lucianas p r e sbyter Antiochiae , Zenobius presbyter Sidonis , Pamphilus presbyter Caesariae, atque alii innumeri. denique Galerius Maximianus omne praecepit Christianorum exterminium *) fieri, non tantum propter impietatem suam quantum ob r a pinam patrimoniorum ipsorum. Porro Constantinus sexto imperii sui anno in destru ctionem tyrannorum surrexit. Maxentius autem impius facto in fluvio, qui circa urbem R o m a m decurrit, ex navibus ponte contra m a g n u m Constantinum aciem dirigit, qui Maxentii p a v e bat maleficia parvulos incidentis propter divinationes nefarias. cumque in haesitatione multa consisteret, apparuit ei, hora sexta diei,pretiosa crux ex luce formata,habens superscriptio nem "inhocvince." astititautem eidominus in visionenoctis, e t d i x i t " u t e r e q u o d o s t e n s u m e s t t i b i , e t v i n c e ." t u n c c r u c e a u reaformata,quae estusque inhodiernum diem,iussitut ante se portaretur in praelio ; factaque congressione superati sunt qui circaMaxentiumfuerant,plurimisexhisinteremptis.Maxentius autem cum residuis fugiens ponte divina virtute discisso in flumen demergitur, quemadmodum Pharao quondam cum omni exercitu, ita ut amnis necatis equis cum ascensoribus p.20impleretur. atverocivesRomani,quihuncpoposcerantut in suum exurgeret adiutorium, a maligni Maxentii tyrannide liberati civitatem coronant, cum gaudio victorem Constan tinum una cum victoriam faciente cruce suscipientes, et hunc salvatorem cum gaudio acclamantes. Constantini anno 9 Maximinus filius Galerii, insiliens et sibimet imperium reflectens, turpiter in Cilicia vitam fini vit. audiens autem Maximianus Galerius pater huius M a x e n tium filium Herculii Romae aConstantino per virtutem cru cis admersum, timuit, etpersecutionem quam adversus Chri stianos agitabat cessare fecit. Constantinus autem decimo imperii suianno una cum Licinio Caesare, zelo dei ductus, castra movit adversus M a ximianum Galerium, qui moderabatur Orientem. atillecon p.194 42 ANASTASI HISTORIA ECCLESIASTICA Mundi anno 5803,Constantinus septimo imperii sui anno, cum divina ope Romam obtinuisset, ante omnia corpora sanctorum martyrum colligi etsanctae sepulturaetradi prae cepit. et erant Romani triumphalem festivitatem agentes et dominum collaudantes,nec non et vivificam crucem per se ptem dies et Constantinum victorem magnificantes. *) exterminium] utitur Tertullianus adv.Iud.c.8 et 11 et adv. Valentinianus c. 16. interpres epistolae S. Barnabae. FABR.
EX THEOPHANE. 43 Duodecimo anno imperii sui Constantinus Licinio, qui p.22 secum certare videbatur et dolose christianismum simulabat, segregans partem Romanorum terrae largitus est, appellans eum imperatorem, et extorquens ab eo foedera nil se contra Christianos acturum. et hinc tyrannorum gratia dei persc cutio conquievit. Mundi anno 5810, divinae incarnationis 310, quarto d e cimo imperii sui anno Constantinus totius Romani orbis monocrator effectus omnem curam transtulit ad divina, ec clesias erigens et liberaliter has ex ratione publica ditans. iste primam legem scripsit, idolorum templa his tradi quae Chri stosunt deputata. cum eo sane leges proferebat Crispus filius eius. secundamvero,Christianossolosmilitaregentibusque ac exercitibus principari, eos autem qui permanerent in ido lolatria, capitalem subire sententiam. tertiam, duas pascha les hebdomadas, unam scilicet ante et alteram post resurre ctionem, sine labore cuiusquam operis celebrandas. His ita gestis pax profunda et tranquillitas obtinuit orbem et exul tatio fideles, concurrentibus assidue omnibus nationibus ad fidem Christi, et baptizatis, ac patria conquassantibus si-p.23 mulacra, Quinto decimo imperii Constantini anno Licinius coe pit contra Christianos persecutionen movere ; et primo q u i d e m Christianos qui erant in palatio persecutus est, oblivioni tradens destructionem praecedentium tyrannorum et pacto rum magno Constantino factorum. in feminas autem furien 9 tra restiturus cum immensa multitudine aggressus est eos,p.21 fisus divinationibus daemonum et maleficis adinventionibus. cumque vivifica crux magnum praecederet Constantinum, tyrannus una cum congressione in fugam versus, dum mul titudo caederetur, imperatoriam vestem deposuit, et militari circumdatus habitu, paucis ex'fautoribus secum comitantibus, a villa in villam fuga clandestina properabat, et sacerdotes idolorum et in magicis artibus diffamatos, sed et vates eorum collectos, utpote deceptores, occidit. Interea Constantinus cum 11 gereret imperii annum et vivum Galerium Maximianum esset aggressurus, divina prae veniens ira comprehendit eum :flamma enim de medio vi scerum et medullarum snccensa cum dolore intolerabili pro num superterramanhelantemprostravit,itaututerque ocu lus eius exiliret, et caecus , ut re vera , scelestus relinquere tur. porro cum carnes eius putrefactae prae innumerabili ossium incendio caderent, ipse impugnantem deum proiecit. animam.
do et opprimendo atque Christianos occidendo minime q u i escebat. huic per litteras Constantinus iubens ab huiusmodi vesania recedendum, nequaquam compescuit. hinc etiam et Basilea episcopum Amasiae, et ut quidam aiunt, etiam san ctos quadraginta martyres et alios multos finiri per suppli cia fecit. Sexto decimo anno imperii Constantini Arius ab insa nia cognominatus apud Alexandriam haeresim suam in eccle p.24sia manifestavit et schisma operatus est, cooperante sibi m a ligno adversario, qui non fert videre pacem ecclesiae. f a ctus est autem et terrae motus Alexandriae gravissimus, ita ut caderent domus multae ac populus plurimus interiret. Septimo decimo imperii sui anno Constantinus comperta Arii commotione valde tribulatus scripsit Alexandro et Ario communem epistolam, consilium dans nequam commotionem solvendi et ad pacem mutuam redeundi. misit autem et Osium episcopum Cordubae Alexandriam contra Arium et ad Orientem, correcturus Orientales pascha peius quam Iu daei ex antiqua consuetudine celebrantes. reversus est autem ad utrumque inefficax. hoc etiam anno Constantinus C o n stantem filium suum Caesarem fecit et misit in Gallias. Octavo decimo sane imperii sui anno, ut quidam dicunt, Constantinus cum Crispo filio suo Romae a Silvestro bapti zatus est. quotquot enim in seniori Roma consistunt usque hodie,baptisterium habent in testimonium,quoniam a Sil p.25vestroRomae baptizatus estposttyrannorum peremptionem. Orientales autem apud Nicomediam aiunt eum circa mortem ab Eusebio Nicomediensi Ariano baptizatum,ubi et contigit eum dormisse: differebat enim,inquiunt,baptismum,spe rans in Jordane flumine baptizari. mihi autem verius a p paret quod Romae a Silvestro fuerit baptizatus, et quod n o minatae Constitutiones, quae ad Melchiadem feruntur, ab Arianis fictae sint, qui gloriam hinc sibi festinant acquirere, vel etiam piissimum principem lacerare, dum scilicet ex hoc volunt eum non baptizatum ostendere, quod est irrationabile atque falsissimum. si enim non erat in Nicaena synodo b a ptizatus, ergo nec divinorum participator mysteriorum, nee orabat cum sanctis patribus,quod nequissimum est et dicere et sentire. quidam vero Arianorum atque paganorum quasi spurio magno detrahunt Constantino, quanquam etipsi m e n tiantur. genealogia enim eius regia erat, et antequam D i o cletianus esset. Constantius enim pater eius nepos fuit Clau p.26 dii imperatoris, et ex Helena priori uxore sua Constantinum ceterum habuit et filios ex Theodora filia • 44 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA habuit magnum.
Galli Dalmatici. ex quo fuitDalmaticus Anabal Gallus. nii. EX THEOPHANE. 45 Maximiani Herculii , quae soror erat Maxentii, qui tyranni dem apud Romanam urbem exercuit, quique peremptus est a Constantino apud Molbium pontem , quando et crucis si gnum vidit in caelo, atque Faustae uxoris magni Constanti ni: et nemo miretur si ante baptismum, cum adhuc paganos ritus servarent , duas sorores duxerant pater et filius. sunt autem generationes eorum sicut inferius annotantur. CONSTANTIUS ex Theodora filia Herculii gignit MAGNUS AUTEM CONSTANTINUS Crispum,Constantium,Constantinum,Constantem,etHelenam uxo rem Iuliani refugae. Mundi anno 5815,divinae incarnationis anno 315,no-p.28 num decimum imperii sui annum pius Constantinus agebat ; qui videns Licinium persecutione solito insanius abutentem et contra benefactorem consilium meditantem , armatur a d versus eum per siccam *) et mare. cumque publicum prae liumageretur,vivusLiciniusinBithyniapenes Chrysopolim comprehenditur et Constantini manibus traditur , qui c o n sueta humanitate usus ei vita donata Thessalonicam mittit carceri mancipandum. verum non multo post barbaris m e r cede conductis futurum erat ut rebellionem pararet, nisi hoc mitissimus Constantinus praenoscens gladio hunc recidi ius sisset. etsicdeceteroperfectafretasunttranquillitateChri stianorum conversationis negotia, per virtutem scilicet vivi ficae crucis fugatis tyrannis, et singulariter obtinente divini sicca sive arida pro terra, ut Psalmo 94 : Thy Engàv ai xeïges αὐτοῦ ἔπλασαν. FABR. P.27 Constantinum magnum tiam uxo solummodo. rem Lici qui et iunior,Iuliani prae varicatoris frater. lianum , Constantinum, patrem Constan ex Fausta filia Herculii gignit ex Helena vero gignit
tus adiuto Constantino Romanum imperium. constitutis ergo pueris suis Caesaribus optata pace potitus est. erat autem vir per omnia clarus in virtute animae, in acumine sensus, in eruditione verborum , in aequitate iustitiae , in alacritate beneficientiae, in decore vultus, in bellorum virilitate ac f e p.29licitate, in barbaricis magnus , in contribulibus insuperabi lis; unde et contra omnes hostes victoriam orationibus o b tinebat. Mundi anno 5816,divinae incarnationis anno 316,vi cennalia imperii celebrata sunt Constantiņi Augusti, et facta est sancta et universalis prima synodus 318 patrum, quorum multi miraculorum erant patratores et coangelici viri,stigmata C h r i p.30 4sti in corpore suo ferentes. pro Romano autem Vitus et Vincentius aderant. haec sancta synodus Arium et consen taneos eius deposuit, excepto Eusebio Pamphili, qui ad prae p.314senshomousiisetenerefidemvoceprofitebatur. impiusita que Arius cum in synodo praesens adduceretur , Eusebius Nicomediensis etTheognis etMaris etNarcissus etTheophan tus et Patrophilus hunc defendere moliebantur; qui compo nentes fidei verbum blasphemum synodo porrexere. quod cum diruptum esset, hi qui fecerunt illud reversi damnave runt Arium, exceptis Secundo Ptolomaidis Aegypti et T h e o na Marmaricae. quibus cum Ario repulsis et anathematiza tis *) S. symbolum fidei dictavere, subscribentes omnes cum augustissimo imperatore ; et laude dicta solutus est coetus,anno quo Byzantium coepit aedificari. celebrata est igitur S. synodus indictione 12 , mense Maio , die 20. quae scripsit epistolam in Alexandriam Libyam et Pentapolim , per quam innotuit **) eiectionem Arii Secundi et Theonae. significa p.32 vit autem et de Meletio , quo scorsum in civitate propria tacitus resideret. eos vero qui ab ipso manus impositionem acceperant,magis mystica sacratione firmandos. scripsit etiam de pascha, id ulterius cum Iudaeis nullatenus efficiendum, sed secundum formam quae per Italiam custoditur, in d o minica die potius celebrandum. similiter et piissimus i m p e rator epistolas scripsit ubique iubentes eadem quae sancta synodus promulgaverat , et firmantes. praeterea c u m i m p e *) a n a t h .] H i s t . T r i p . 1 2 6 : a n a t h e m a t i z a v e r u n t . sic e n i m n o s C h r i stiani contra blasphemos prolatum solemus appellare decretum. FABR. **) innotuit] Anastasius in exilio S. Martini : potui ei scribere ac innotescere omnia quae de ipso diffamabantur. Ludovicus Imp. inpraec.ap.Flod.119:quiaEbo clementiaenostraeinnotuit quia FABR. 46 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA --
EX THEOPHANE. 47 rii sui festivitas vicennalis instaret, omnes patres ad convi v i u m v o c a t , c u m illis p a r i t e r c o n v i v a t u s ; q u o s d e c e n t e r h o norans Paphnutii et similium confessorum loca, ex quibus in persecutione oculi fuerant effossi, vel etiam cetera membra truncata osculabatur, sanctificationem ex eis lucrifacere s p c rans. porro libellos quos contra invicem quidam porrexe rant igni tradidit, iureiurando firmans, si vidisset episcopum p.33 moechantem,se alacriterhunc operiturum.multa quoque omni bus ecclesiis dona largitus , principibus singularum nationum honorare sacerdotes praecipiebat, et ita omnes gaudentes a b solvit. aedificavit autem Constantinopolim, qua summa li-p.34 3 beralitate ditata in illustribus domibus eos qui ab urbe R o m a erant viri rationabiles collocavit ; et ex aliis locis secun dum genus eligens, et domos magnas eis tribuens, ut habi taretur civitas egit. tunc etiam et templum S. Sophiae et S. Eirenae et apostolorum et S. Mocii et archangeli dei amicus princeps aedificavit. tunc funditus templo Asclepii penes Aegas et Veneris in Aphacis sito destructo, atque aliis multis eversis, horum reditus donavit ecclesiis. tunc multae gentes ad baptismum accessere miraculis actae, quae patrata sunt a captivis sacerdotibus, qui fuerant sub Galieno impe ratore captivati ; et prius quidem ex Gothis et Celtis atque GalatisHesperiarum partium,quicontraRomanos fuerantnisi, nunc autem etsubvictoreConstantinoplurimamultitudogen-p.35 tium inluminata est ad Christum concurrens. nam et interio res Indi et Iberes , uti Rufinus scribit , similiter et Armenii perfecte sub ipso crediderunt, per Teridatum regem et G r c gorium episcopum suum salutem accipientes. tunc et Doro theus episcopus Tyri , qui multa sub Diocletiano mala p e r pessus exilia et tormenta pertulerat, pollebat, numerosa scri pta conficiens Latina simul et Graeca , utriusque nimirum dictionis non modicam experientiam consecutus , et multa rum per ingenium rerum gnarus effectus. hic diligenter etiam super episcopis Byzantii ac aliorum multorum loco rum historiam texuit ; qui et in synodo repertus est, et adp.36 propriam parochiam *) remeans perduravit usque ad refugam Iulianum. et quoniam non manifeste sed occulte per iudi ces execrabilis vir in Christianos debacchabatur, iterum b e a tus Dorotheus pergit Odyssopolim , ubi et comprehensus á iudicibus Iuliani, multisque affectus verberibus , in suprema *) parochiam] nagoızíav quidam malunt, paroeciam. sed promi scue utrumque usurpatur. Avitus Viennensis ep. 90 : in parochia Eponensi. EpiphaniusScholast.Trip.114:innostraigiturpa rochia. idem tamen frequentius paroeciam vertit, ut 2 12 et 4 24,528et34,1222;idquerectiusest. FABR. senectute pro Christiconfessione suppliciis obit,cum iam 107 Mundianno5817,divinaeincarnationis317,IudaeietPer sae videntes christianismum in Perside magis ac magis pollere, detrahunt Simeoni archiepiscopo Ctisiphontis apud Saborem Persarum regem, quasi amico imperatoris Romani et Persi corum delatori negotiorum. quamobrem persecutione magna in Perside mota multi pro Christo martyrio sunt adornati ; inter quos Heustazades paedagogus Saboris et Simeon et s u per alios multos centum clerici et episcopi una die marty rizati sunt , et innumerabilis alia multitudo ; ex quibus in signum decem et octo milia martyrum numerarunt, tormen p.37tishorribilibuset a natura extraneis a Sabore perempta. per p.40idemtempus etB.Helenadormivitindominoannoruinoctua ginta, multa filio mandans pro pietate quae Christo debetur. sepulta autem est in templo SS.apostolorum apud Constan tinopolim, quod aedificavit filius eius Constantinus ad sepe liendum mortuos Christianos imperatores. prima vero in eo B. Helena est sepulta , monumentis claris et vigiliis h o n o rata. porro sacrae virgines, quarum mensis astans per semet ipsam quasi famula ministrabat, divinis hanc m o n u mentis praedicabant sine cessatione beatam. Mundi anno 5818 , divinae incarnationis 318, Constan tius cum 22 imperii gereret annum, per virtutem S. crucis Germanos Sarmatas et Gothos extremae servituti subegit. p.41 3tunc Eusebius Pamphili symbolum fidei a sanctis patribus apud Nicaeam expositae omnem orthodoxiam habere testa tur, scribens suis concivibus et interpretans dicta secundum sensum. Athanasius autem in epistola ad Afros missa testi monium perhibet Eusebio , quod susceperit vocem consub stantialitatis *). at vero Theodoritus dicit hunc concordem Arianorum, Eusebii scilicet Nicomediensis et eorum qui cum ipso sentiebant, fuisse. unde et depositioni sacratissimi E u stathii Antiocheni consensit ; c u m quibus et imperatori p e r suadens hunc iuste depositum egit ut apud Illyrium in exi lium mitteretur. *) consubstantialitatis] utitur eadictione Facundus et interpresTri partitae. FABR. **) templum] zviazóv, dominicum. Rufinus Aquil. interpres hist. eccl. Eusebii 9 9 : orationum domos i. e. dominica sua. Vide quae diximus ad I,3. c. Theod.de pagan.sac. et temp.FABR. 48 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA annorum esset. 1 Constantini vigesimo tertio anno in imperio percur rente, apud Antiochiam octagonum templum **) coepit a e dificare; qui cum vigesimum quartum imperii ageret annum, 1
Danubium transiens pontem in eum lapideum fecit, Scythas que subegit. Porro vigesimo quinto imperii sui anno Constantinopolim p.42 novam Romam nuncupari decrevit,Marco Romae praesulatum gerente. Constantinus praeterea vigesimum sextum imperii suigerens annum,extenditpersecutionemsuam indestructio nem idolorum atque templorum. per idem tempus et Atha nasius Alexandrinus antistes habetur. vigesimo septimo n i hilominus imperii eius anno Iulius papa Romanus agno scitur. Mundi anno 5823 , divinae incarnationis anno 323 , in Oriente fames facta est, ita ut modius frumenti 400 fieret argenteorum , imperante Constantino anno vigesimo octavo ;p.43 16 cuius vigesimo nono imperii anno Arius ab exilio per fictam poenitentiam revocatus et Alexandriam missus non est r e ceptus ab Athanasio. Tricesimo anno imperii Constantini eius tricennalia ce-p.44 lebrata sunt, quando stella in caelo apparuit, apud Antio chiam interdiu contra orientalem partem fumigans vehe menter, tanquam ex camino,ab hora tertia usque ad ho ram quintam. Arius autem cum Nicomediensi Eusebio et sectatoribus suis insurrexere cum iuramento libellos ortho doxiae porrigentes imperatori, sitienti eorum qui divisi fue rant unitatem; et persuasere ei mentientes quod concorda rent cum patribus qui apud Nicaeam convenerant. siquidem his credulus imperator indignatus est adversus Athanasium pro eo quod Arium , et Euzoium non susceperit, qui ab Alexandro depositi fuerant, cuin Euzoius diaconus esset. Porro primum et tricesimum imperii sui annum C o n stantino agente, Eusebius et hi qui c u m ipso erant, inventa occasione adversus Athanasium decertabant utpote contra pugnatorem rectae fidei; cum quibus et Meletiani convenie bant. et primo quidem eius detrahebatur ordinationi, q u a m quam Apollinarius Syrius magna superAthanasii ordinationep.45 testetur; secundo vero de linea veste, qua indui sanctum inimicicalumniabantur;tertiumsuperPhilumeno,cui aurum multum hunc misisse mendaciter asserebant in insidias i m peratoris. accersito autem Athanasio imperator , et cuncta falsa reperiens, cum epistola et honore Alexandriam hunc remisit. deinde Ariani diversis Athanasio apud imperatorem p.47 14 accusationibus derogantes, post multa c u m iuramento dicere praesumpsere quia minitantem audivimus Athanasium, et p r o hibentem frumenti delationem quae veniebat ab Aegypto B y zantium ; unde et commoto in iram amico Christi principe, 4 EX THEOPHANE. 49 Theophanes II.
50 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA Porro tricesimo secundo imperii Constantini principis anno Persae contra Romanos praelium indicavere. tunc C o n stantinus c u m transisset in Nicomediensium civitatem contra Persaspraeliaturus,languorepraeventusinpacedormivit.tunc, ut quidam eorum qui cum Ario sentiunt aiunt, ab Eusebio Nicomediensi Constantinopolim translato sanctum meruit b a ptisma percipere ; quod mendacium est, sicut superius est comprobatum: Romae quippe a Silvestro baptizatus est, quemadmodum et praeostendimus. vixit autem per omnes dies vitae suae annis sexaginta quinque, c u m imperasset a n nis triginta uno et mensibus decem. Mundi anno 5825, divinae incarnationis anno 325, cum C o n s t a n t i n u s m a g n u s e t s a n c t u s q u i e v i s s e t , t r e s filii e i u s o b t i nuere Romanos , et Orientem quidem Constantius, et C o n stantinus Italiam. sed et Constantinus primo quidem h o m o u sio recepto, postmodum mentis levitate mutatus est, seductus ab Ariano presbytero et Eusebio eunuchorum primo atque Nicomediensi Eusebio. Tertio itaque imperii Constantii anno Constantinus filius magni Constantini, profectus ad partes fatris sui Constantis et bellum aggressus , a militibus occisus est, et tenuit C o n stans solus totius Hesperiae terram. porro Constantius in p.54Oriente gerens imperium Gallum et Iulianum tradidit eru diendos in villa Demacelle vocata , quae iuxta Caesariam est Cappadociae sita, hi duo fratres lectores facti sunt, et e c clesiam aedificare S. Mamae martyri curaverunt. verum in parte qua Iulianum conservare contigit, terra quod aedifica batur nullo modo recipiebat. porro detonsis capillis m o n a sticum studium simulabat. Constantius autem et Constans legos edidere, Iudaeum non emere servum , alioquin auferri eum et publicis rationibus tradi. porro si et circumcidere ausus fuerit servum, gladio puniri talia praesumentem . Mundi anno 5834 , divinae incarnationis anno 334 , J u lius Romanum gerit pontificium, Constantius de Assyriis tri umphavit, Sabor Christianos regni sui persequitur, Constans p.56 4 vero Francos devastavit. per idem tempus terrae motu i n genti facto Neocaesaria Ponti cecidit, excepta ecclesia et episcopio *) et ibidem repertis viris religiosis. tunc et P a u lus confessor ordinatur episcopus Constantinopoleos. sane egere ut exilio relegaretur magnus Athanasius apud Tribe rim Galliae civitatem. p.5316 p.5516 p.50 6 p.51 14 *) episcopio] Flodoardus 1 20 : sicque prospere in suum reversus episcopium. FAbr.
EX THEOPHANE. 51 Mandi anno 5847, divinae incarnationis anno 347,M a ximum Hierosolymitanum deposuerunt Acacius Caesariensis et Patrophilus Scythopolitanus,cum essent Ariani, et subro gaverunt pro eo Cyrillum, putantes eum habere concordem. tunc signum crucis apparuit in caelo die pentecostes, spe-p.63 secutus haec de suo addidit Anastasius. FABR. Constantins cum octavum imperii sui annum gereret, Ale xandrini Gregorium, qui more latronis super Athanasium in siliit et sedem per sex annos obtinuit, occiderunt. sequenti vero anno Dyrrachium Dalmatiae a terrae motu corruptum est,etRoma pertresdiescommotadispendiapertulit.circap.575 haec autem tempora Liberius Romano throno praesedit.ve rum Athanasius et Paulus, et quotquot pro rectitudine ser moniseiectifuerant,Romam ad Iulium confugerunt,etunus quisque de se Ialium docuit; quos ille cum litteris ecclesiis suis restituit. Athanasius autem et Paulus et hi qui cum ipsis erant, litteris Iulii papae Romani freti, thronos proprios receperunt. interea terrae motu magno in civitate Birytop.58 8 Phoenicis facto plurima pars eius corruit, ita ut multi g e n tiles ingrederentur ecclesiam, se ritum Christianum servatu ros more nostro spondentes. hinc insurgentes quidam for mas ecclesiaequodammodo fraudantesresecaverunt,etlocum orationis cognominantes in ipso multitudinem receperunt, cuncta quae sunt ecclesiae imitantes, similiter apud nos ef fecti ut Samaritensium haeresis gentiliter penes Iudaeos vi ventium. ceterum Constantius Liberio scribenti sibi prop.61 9 homousio et sacratissimo Athanasio iratus mittit, et hunc exi lio relegari praecepit apud Bretaniam Thracae. tuncque pro illo Felicem consecraverunt, qui diaconus fuit ecclesiae et Nicaenum amplectebatur concilium. porro iussione impera toria synodus congregata est apud Mediolanum, Occidenta lium quidem trecentorum episcoporum, Orientalium vero valde paucorum. porro soluta est inefficax, Occidentalibus non recipientibus molimina quae adversus sacratissimump.62 Athanasium denuo parabantur. sane Romanis postulantibus coactus revocat Liberium et sedi restituit. Felix vero egres susurbem ulteriusminimerediit;cuisucceditDamasus.in terea Constantius decimo octavo imperii sui anno Gallum, quem Caesarem factum Constantium cognominavit,interfici iubens, Iulianum huius fratrem in custodia retinebat. E u s e bia vero coniux Constantii hunc postulatum Athenas trans misit ; q u o *) c u m pervenisset, studia instituebatur gentilia, bonis fundamentis superaedificaturus malitiam, et non sicut oportebat ista secutus. - * quo
52 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA ciem luminis habens,extensum a Golgotha usque ad montem Olivarum ; in circuitu autem apparentis signi corona erat, habens velut Iris speciem. hoc autem et Constantio eadem die apparuit. huius autem Cyrilli fertur epistola ad i m p e ratorem Constantium, in qua piissimum eum vocabat. unde quidam ei quasi Ariano derogant, dicentes hunc etiam h o mousii vocem tacuisse in institutionibus, quas exposuit ad profectum imperitarum plebium, ad baptisma propter mira cula vivificae crucis accedentium. falluntur autem atque delinquunt: oportebat enim et imperatorem ex simplicitate etnon exaffectuversutiisArianoruminhaeresimsurreptum, et a paganismo nondum perfecte conversum , piissimum dis pensatorie dicere, ac homousii vocem interim tacere, quae plurimos adhuc turbabat et baptizandos inimicorum contra dictione recidebat, ceterum per dictiones vim aequalem si gnificantes homousii vocem exprimere ; quod et fecit beatus Cyrillus , Nicaenam fidem secundum dictionem aperiens, et p.64 2 deum verum filium ex deo vero patre praeconans. porro Athanasius et Paulus mortuo impio Eusebio Constantinopoli, ubi praefuerat, iterum Romam ad Iulium descendunt epi scopum et ad Constantem imperatorem fratrem Constantii. populus autem Eusebio defuncto Paulum throno Constanti nopoleos reddunt, dicentes quod Romam ad Iulium profe p.65ctus fuerit et ab eo cum litterisremeaverit. quo comperto Constantius indignatus iubet Philippo praefecto Paulum inse qui etMacedonium restituerethrono. praefectus autem p o pulum metuens, Paulum Thessalonicam, ex qua ortus fuerat, usus ingenio destinavit. imperator vero etiam tunc A t h a nasio necem minabatur inferre, quam ille timens fugax denuo Romam perrexit. cui protinus Paulus quoque veniens a Thessalonica sociatur; qui abeuntes Constanti quae passi fuerant nuntiarunt , qui condolens sanctis scribit Constantio ut aut redderet Paulo et Athanasio proprias sedes, aut certe praelium contra se sciret movendum. hortatus autem est eum quo synodus apud Sardicam fieret, in qua Hesperiarum p.66convenere episcopi trecenti, Orientales autem triginta sex. isti Occidentalibus resistebant, petentes expelli prius A t h a n a siumetPaulum. OsiusautemCordubensisepiscopusetPro togenes Sardicensis passi non sunt quo minus adessent sancti Athanasius simul et Paulus. tunc Orientales penes Philip popolim convenientes impudenter homousium anathematiza verunt: qui vero apud Sardicam orthodoxi sunt inventi, anomoeum anathematizantes, rectum apud Nicaeam expositae fidei terminum firmaverunt. porro reddidere thronos A t h a nasio et Paulo atque Marcello Ancyrano , confitenti h o m o u EX THEOPHANE. 53 sium et rationem pro se reddenti, quod non intellexerint scripta sua hi qui se accusationibus impetebant. interea Constantius vigesimo primo anno Romam contra Magnentium dimicatu rus venit , ubi ab Eusebia propria uxore rogatus Iulianum ex carcere ductum Caesarem facit et in Gallias mittit, copu lans ei ad nuptias sororem suam Helenam, quae et Constantia dicta est. p.67 4 p.68 18 Mundi anno5850,divinaeincarnationisanno 350,factop.6910 magno terrae motu Constantinopolis diruta est. deinde mor- p.70 12 tuo Constantio vigesimo quarto imperii sui anno Iulianus monocrator effectusimpudentervivebat atque gentiliter,san guipe sacrificiorum sanctum baptismum diluens , et cuncta faciens quibus daemones placari suescunt. Mundi anno 5856,divinae incarnationis anno 356,Iovianus p. chiliarchus, vir mitissimus et orthodoxus Christianus, i m p e rator Romanorum ab omni exercitu ac magistratibus atque consulibus in eodem loco terrae Persarum , in quo praeva ricator interiit, nuncupatur ; qui recusabat imperium , asse verans non se posse principari exercitui qui paganus sub I u liano sit factus; ad quem omnes unanimiter clamavere se Christianos esse. scripsit praeterea lovianus sacratissimo A t h a nasio immaculatae fidei sibi significari in scriptis acribeiam ; quod et fecit, totius orthodoxiae Ioviano epistolam scribens. unde lovianus robustior in orthodoxia effectus his qui prae dicabant homousium multa donavit , et sine tributo manere constituit. Quo defuncto acclamatus est Valentinianus Augustus ap.84 15 militibus; qui continuo perveniens ad regiam urbem Valen tem fratrem suum communicatorem sui fecit imperii, largitus ei partes Orientales , sibi retentis Occidentalibus. interea p.85 6 Valentinianus Augustus Gratianum filium suum Augustum appellavit, communicatorem imperii patris, et consulem ante pronuntiatum , et Valentem fratrem suum imperato rem. orthodoxi autem accesserunt ad Valentinianum per Hypatium episcopum Heracliae,deprecantes quofiericon ventum praeciperet super correctione dogmatis homou sii. ad quos Valentinianus "mihi" inquit " cum subiecto populo de huiusmodi negotiis curiose agere fas non est. ut ergo videtur vobis sacerdotibus, facite." tunc venientes apud Lampsacum , et duobus illic mensibus commorati, novissime irrita fecere quae ab Eudoxio etAcacio Constantinopoli sunt patrata , tenendamque fidem apud Seleuciam expositam d e creverunt. sed impius Valens, quae apud Lampsacum gesta sunt, destruxit, et episcopos , qui ibidem convenerant, exilio 83
54 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA p.86 3relegavit. interea Liberius papa Romanus et Athanasius et Meletius et Samosatensium Eusebius , qui Ioviani praecepto ab exilio fuerant revocati, in orthodoxiae sermone vigebant, necnon et Hierosolymitanus Cyrillus et alii episcopi ortho doxae fidei propugnatores. Arianis autem praeerant apud Alexandriam Lucius et apud Antiochiam Euzoius , Paulinus p.88 17autem uni parti orthodoxorum , alteri vero Meletius. qui dam sane aiunt quod Dominica uxor Valentis persuaserit ei tam valenter Arii sensum sectari. porro alii scribunt quod postquam imperaverit ab Eudoxio baptizatus, iuramento fir maverit in ipso baptismate cum Ario se sensurum et homou sium minime recepturum ; et sic utrique dena milia persecu tionum in orthodoxos commoverunt. mittant autem et L i berio Eustathium Armenum et Silvanum Tarsensem atque Theophilum Castavalensem, repromittentes per ipsos recipere homousium. qui pervenientes Liberio scriptum pro h o m o u sio porrexerunt libellum, profitentes se omnem haeresim aversuros , quae synodo Nicaenae foret adversa ; quibus et receptis Liberius communicavit, scribensque Orientalibus t e stimonium illis perhibuit orthodoxiae. Mundianno5861,divinaeincarnationisanno361,concilium Tyanense celebratum est, in quo inventi sunt Eusebius C a e sariensis Cappadociae, Gregorius Nazianzenus pater Gregorii deiloqui, qui et ipse Nazianzenus appellatur, et Trienus M e litenensis et alii; qui super Liberii litteris exultantes omnibus orthodoxis significaverunt episcopis quo Tarsum in confir mationem verae rectae fidei convenirent; quo audito Valens eos prohibuit convenire. Cyziceni autem Eunomium insecuti sunt tanquam hae reticum et blasphemum, qui veniens unitus est Eudoxio. erat enim blasphemus et acerrimus,praesumens dicere quia deus de propria substantia nihil nobis amplius novit. porro Valens paganis dedit sacrificia et solemnitates celebrandi li centiam . pari m o d o et Iudaeos fovebat et honorabat, solos tantum orthodoxos in apostolica insecutus ecclesia. Huius anno imperii nono S. Athanasius Alexandrinus migravit ad dominum,cum episcopatum gessisset annis qua draginta sex , ex quibus quadraginta in persecutionibus pro pietateacpericulisvixit. cuisuccessitPetrus,quiArianis in multorum hominum caedes grassantibus pulsus R o m a m fugiens ad Damasum properavit, cuius et erat sensus, quando et horrenda, quae gesta sunt ab Arianis apud Alexandriam, per epistolam conscripserunt. codem anno et Basilius epi scopus Caesariae factus est, c u m Eusebius pie dormisset. p.8914 p.90 16 p.93 17
EX THEOPHANE. 55 Mundi anno 5866,divinae incarnationis anno 366,Am- p.94 1 brosius post Auxentium ecclesiae Mediolanensium praecst. Occidente vero totam trinitatem homousion praedicante,p.95 1 postulavero quidam Valentinianum, et fecere synodum in Illyrico, et fidem roboraverunt Nicaenam . tunc et G r e g o rius deiloquus Constantinopolitanae praesidere noscebatur ecclesiae, pro Basilii et Meletii ac reliquorum pietatis p u guans dogmatibus. et nisi ante ad urbem Constantinopolita nam invitatus esset, tota nimirum Arii et Eunomii replere turilluvie:omnes enim ecclesiasipsipossidebant,praeter oratorium Anastasiae martyris. praeerat autem illicArianis Demophilus. tuncGregoriusquoqueNyssenusetPetrus,fra tres Basilii, coruscabant, Optimusque in Pisidia et Amphilo chius in Iconio. Barsen autem episcopum Edessae atque Pelagium Laodiceae, utpote orthodoxae fidei propugnatores, Valens in exilium misit. Sauromatarum autem gens , quae p.96 17 pusilla et infirma est, contra Valentinianum insurgens et ab eosuperata,legatismissis,pacem expostulat. cumque Va lentinianus a legatis sciscitaretur utrum Sauromatae tales et tam vilium corporum omnes existerent, responderunt dicentes quia meliores eorum hic habes et vides. tunc validissime illeclamansait"atrociaRomanum imperiumsustinetadVa lentinianum pertingens, si Sauromatae tales existentes contra Romanos insurgunt." ex animoşitate autem nimia et manuum plausu vena recisa, et plurimo erumpente sanguine, in q u o dam municipio Galliae moritur. porro Valens Traianum magistratum contra Gothos misit, qui victus ignominiose r e versusest. cuicumValensmollitiemexprobraret,respondit "non ego sum victus,imperator,sed tu, qui contra deum pugnas et barbaris nutum eius concilias." Damasus autem p.98 9 Romanus et Petrus Alexandrinus primi Sabbatianos conde mnaverunt ; et impias Eunomius praesumpsit in una mersione baptisma celebrare, non in trinitate sed in morte Christi oportere baptizare dicens , et eos qui in trinitate baptizati erant rebaptizabat. Per idem tempus et magnus Ephrem in studio etdivinap.99 2 doctrina fulgebat, multos quidem sermones asceticos , plures autem dogmaticos ex divino spiritu emanans. quaedam autem studiorum eius etiam cantanda Syris tradidit, per melos p e r trahens antiquiores. aiunt itaque trecentas eum myriadas versuum edidisse, vere divina sapientia conditorum , in q u i bus invenies discendam viri virtutem. Mundi anno 5868,divinae incarnationis anno 368,Mes salianorum haeresis, id est Euchetarum et Enthusiastarum, 56 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA exorta est. hi psallentes incedunt et manibus plaudunt, quae apud David sunt insensate ac velociter excipientes. huius haeresiarchae Dadoes et Sabbas et Adelphius extiterunt , et ut quidam aiunt Eustathius Sebastenus ; quibus restitere f o r titer Amphilochius Iconiensis, Litoius Melitanus, postmodum autem et Flavianus Antiochenus. praeterea Valens omni e c clesia devastata venit Caesariam ab Oriente, contra sacratis simum Basilium insaniens; qui egit quae magnus Gregorius p 100 13in epitaphio Basilii arguit. deinde vero Mavia Saracenorum regina multa mala Romanis faciens pacem quaesivit, etM o sen quendam religiosorum in heremo commorantium epi scopum dari Saracenis, qui apud se christianizabant, expe tiit. imperatore autem alacriter hoc faciente, Moyses non a Luciano Ariano consecrari, sed a quodam episco porum qui in exilio fuerant; quod et factum est. hoc sus cepto Mavia multos Christianos de Saracenis effecit. aiunt autem quiaetipsaChristianaerat,nationeRomana,etca ptiva ducta placuit propter pulcritudinem regi Saracenorum, et sic regnum obtinuit. scribit vero multa de eodem genere Sozomenus, unde originem ceperit et unde sic nuncupetur, et quod 13 anno circumcidatur. porro Gothi ab Hunnis impugnati auxilium ab imperatore postulant, et per Hulfiam episcopum suum Arianum,qui moratus sub Constantio fue rat cum Eudoxio et Acacio Arianis. hic Gothos Arianos p.101 16esse docuit, qui adunati ferme viginti Graeciae depopulan tur provincias. quo audito Valens, cum Antiochiae degeret, venit Constantinopolim. Byzantii vero conviciis illum u t pote invalidum et bellorum fugacem accumulabant. Hisa cius autem , sacer monachus , tenens frenum equi Valentis, cum novissime egrederetur in praelium, ait ad eum "quo vadis, imperator adversus deum pugnans et deum adversa rium habens?" quem iratuscarceritradidit,mortem illimi natus, si rediret, quemadmodum Micheae quondam Achab. post egressionem autem eius quidam ex suis confessi sunt quod praeceperit divinationes fieri de impetu belli, quod sibi imminebat. quo cum Gothis inito superatus fugit in quandam domunculam , ad quam cum barbari pervenissent, domum incendentes,ignorantes,omnes quiinillaerantcre maverunt. aiunt autem quod divinus Hisacius in carcere foetoris Valentem, d u m cremaretur, divina gratia et animae munditia deprehenderit, praedixeritque interemptionem eius his qui secum erant, antequam nuntii advenissent qui gesta praelii nuntiarent. quo comperto Gratianus Augustus T h e o dosium Augustum induit et appellavit imperatorem, et c o n tra Gothos direxit. Gothos autem vulgo Scythas dici T r a ianuspatriciusperhibetinhistoriasua. eratautemTheo dosius orthodoxus et in bellis mirabilis. porro Gratianus etp.104 3 Valentinianus lege data episcopos exilio revocaverunt, A r i a nos autem persecuti sunt, Damaso cooperante papa R o mano. Mundi anno 5874, divinae incarnationis anno 374, T h e o dosius imperat, cuius imperii quinto anno sancta et univer- salis secunda synodus celebrata est, cui praefuere Timotheus Alexandrinus , Meletius Antiochenus , Cyrillus Hierosolymita nus et divinus Gregorius Constantinopolitanus. hi vero qui cum Macedonio sensere triginta sex episcopi adhortati a p a tribus dogmata Nicaena suscipere, secundum quod et Libe rio repromittentes libellos porrexerant : hi qui circa Silva num erantRomam transmissi,renueruntveritatiacquiescere, et recesserunt risus omnibus facti, alia sentientes et alia p o l licentes, seductorie Liberii epistolas reportantes, testimonium sibi perhibentis orthodoxiae. sancta vero synodus Gregorio deiloquo episcopatum Constantinopoleos roboravit , et hunc invitum in throno locavit,utpote multum laborantem et u r bem a laesione haereseos liberantem. cumque didicisset quosdam ex Aegypto sapientissimus et beatissimus iste huic rei invidere, compositorio sermone ostenso sponte a throno regnantis urbis abscessit; quo thronum refutante Nectarium imperator et synodus provehit , Tarsensem genere et p r a e p.107 4 torio tunc principantem ; qui licet nondum baptizatus esset, religiosus tamen et vitae venerabilis erat. porro sancta et universalis synodus homousion firmavit, addidit autem et symbolo theologiam spiritus sancti. tunc Gregorius Nicae nus in hac et Pelagius Eulogiusque Edessenus et Iconiensis Amphilochius coruscabant cum magno Gregorio et viris praefatis. magnus autem Meletius Antiochenus,postquamP.1091 synodus est finita, dormivit in pace. ordinatus autem est Flavianus Antiochiae praesul, vivente quoque Paulino, q u a m quam idem Flavianus praestitis firmaverit iuramentis nunquam se inanus impositionem episcopatus ullatenus admissurum. ite rum ergo turbatio ecclesiam obtinebat Antiochenam, aliis qui dem PaulinoaliisveroFlavianoparentibus.apudPalaestinamP.110 veroincastelloEmaus natusestpuerperfectus,abumbilicoet sursumdivisus,itauthaberet duo pectora etduo capita,et unusquisque sensus, et unus edebat et bibebat, et alter non edebat ; unus dormiebat, et alter vigilabat. nonnunquam vero et simul ludebant ad alterutrum , et flebat uterque , et p e r cutiebant invicem. porro vixere annis ferme duobus , et unus quidem mortuus est, alter vero vixit diebus quatuor, et mortuus est et ipse. Theodosius autem undecimo imperii EX THEOPHANE. 57 "
sulannovenitcum HonoriofiliosuoRomam,etlocaviteum imperatorem in ea. Mundi anno 5890, divinae incarnationis anno 390, N e ctarius Constantinopolitanus episcopus presbyterum prohi buit , qui erat super poenitentiam *) constitutus, propter peccatum quod a quodam diacono factum fuerat in ecclesia in mulierem quae vacabat sub poenitentia : apud R o m a m vero, et in toto Occidente diligenter conservatur usque in praesens, et locus poenitentibus segregatur. Theodosius a u tem legem scripsit,mulierem indiaconissam non promoven dam, nisi sexaginta transcenderit annos, secundum apostolum. p.1135interea Ioannes Chrysostomus, presbyter existens Antioche nus, mirabiles sermones ad commonitionem eorum qui c o n p .115 6 tra imperiales statuas agere praesumpserant edidit. p r a e terea cum imperator Romam venisset, accessit ad eum epi scopus consilio Innocentii Romani pontificis, contra Flavia num episcopum Antiochenum. imperator autem , ea quae ad pacem sunt admonens eos, univit post decem et septem annos,iubensepiscopumdeOrienteRomam venire,cum quo et Beroensis Acacius missus est. 58 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA P.1128 p.116 13 p.117 6cadius cum Honorio imperat, cuius sexto imperii anno N e Mundi anno 5890, divinae incarnationis anno 390, A r ctarius moritur. Theophilus autem episcopus Alexandrinus cum adesset, Ioannis Chrysostomi prohibere satagebat ele ctionem, Isidorum quendam presbyterum suum, qui sibi m i nistraverat, dignum episcopatu regiae urbis testificans. i m perator autem et tota civitas Ioannem ab Antiochia ad id ab ipso vocatum consecrari voluit. erat enim Ioannes ex clarissimis Antiochensium, patre Secundo et Anthusa matre genitus. hic cum esset disertissimus ex divina maxime gra tia, etiam accerrimis gentilium sophistis mirabilis habebatur ; unde Libanius circa mortem interrogatus a discipulis quis nam eruditionem post eum susciperet, ait "Ioannes, nisihunc Christiani a nobis furati fuissent." eruditus namque est scri pturis divinis Chrysostomus apud Carterium quendam abba tem cuiusdam monasterii, encycliis vero penes iam dictum p.120 3Libanium.Macedonianus autem quidam per huius doctrinam accessit ad ecclesiam, qui propriam uxorem hortatus ut c o n verteretur et communicaret, vix persuadere praevaluit: illa vero dans communionem ancillae suae, quae erat ex M a c e donianis, iussit habere secum. cumque accessisset ad C h r y sostomum , suscepta ex sanctis manibus eius communione, *) super poenit.] Hist. Tripart. 9 35. FABR.
EX THEOPHANE. 59 hanc se fingens sumere postremo porrexit ancillae, et acce ptam Macedonianorum communionem ad os affert, et invenit eam lapidem factam. tum deterrita et tremefacta pedibus incurvatur Ioannis , temeritatem confitens et sinceriter ad ecclesiam rediens. porro lapis repositus est in vasorum c u stodiario reservandus. per idem tempus Arsenius, qui ma-' gnus ad saeculum fuerat, contemptis omnibus divinam philo sophiam apud Aegyptum sectabatur, vita et verbo atque miraculis in ordine monastico fulgens. Mundi anno 5896, divinae incarnationis anno 396, Ioan- nes Chrysostomus multis in vita et verbo divinisque chari smatibus splendens, et circa omnem virtutem districtus exi stens, diligebatur a populo, qui aedificabatur valde doctrinis eius. hi vero qui luxuriose vivebant se avertebant ab illo, qui et in bello, quod adversus eum gestum est, operati sunt; inter quae contigere quae circa Eutropium eunuchum gesta sunt, quin et contentio Severiani Gabalensis contra Serapio nem archidiaconumIoannis,etilludquod actum estdeLon gis, qui ex Aegypto fugerant propter Theophilum; necnon et illud de litteris Theophili ad Epiphanium. ex quibus omnibus famulus dei Ioannes insidiis appetebatur. interea Epiphanius Cyprius veniens in E b d o m u m consecrationes et synaxes praeter Ioannis voluntatem fecit. verum haec Io anne ob divinam caritatem parvipendente, non est placatus, p.121 ( criminationibus Theophili contra beatum Ioannem factis prae occupatus. sequenti vero anno Ioannes sermonem contrap.1223 malas mulieres fecit, quo vesani et veritatis inimici Eudoxiam irritaverunt, dicentes adversus eam habitum fuisse sermo at illa dicens ad Arcadium atrocia se a Ioanne fuisse perpessam, egit ut Theophilus accersiretur, quia manifestus erat inimicus Ioannis ; qui accedens contra Ioannem insidia tus est, et tunc emisit ab urbe. quo comperto populus magnam excitavit seditionem, non indulgens pelli Joannem ; inter quos et Eudoxia plorationibus plebis inclinata roga vit Arcadium, et misso Crisone eunucho a Preneto Ioannem reduxit, qui publicam synodum introire minime passus in proastio morabatur. populus autem ad imperatorem v o ciferatus Ioannem intrare et in throno locare coegit, ita ut Theophilus, et qui cum illo erant, metuentes de civitate fugerent. tunc sexaginta episcopi convenientes irrita omnia quae a Theophilo et sociis contra divinum Ioannem acta fuerant iure constituerunt. porro sequenti anno imperatrix Eudoxia suam argenteam statuam faciens statuit in loco qui nuncupatur Pittacia,iuxta sanctam Eirenem. urbis autem praefectus cum esset Manichaeus, et quae paganorum sunt p.123 3 nem.
saperet, plausus et choros et saltationes celebrans tumultus que faciens contristabat pontificem, non permittens cum quiete divina officia celebrare: saepe namque turbabat psal lentes. verum Ioannes hunc verbis mitigabat, ille vero E u doxiam contra Ioannem excitavit, quasi contra honorem sta tuae eius gereret. ergo contra Ioannem iterum odium, ite rum ira. ipse autem sermonem edidit, cuius initium est "iterum Herodias saevit." tunc inimicitia consummata i m peratricis adversus eum commota est, et iterum depositio et exilium. populus autem ecclesiam incendit, multique pro Ioanne periclitati sunt ; qui pulsus ab urbe in exilium missus p.124est, ubi et in domino obiit. qui cum esset in exilio, conse cratus est Arsacius frater Nectarii , qui ante Chrysostomum episcopus urbis regiae fuerat. Innocentius autem Romanus non communicavit eiectioni Ioannis, sed per litteras clerum consolatus est civitatis, et super temeritatibus indignaba tur. Epiphanius vero ad Cyprum navigavit, deo nimirum migrationem eius praenuntiante. aiunt autem quod et l o anni finem in exilio praenuntiaverit affuturum , similiter et Ioannes Epiphanio praedixerit quam in navi pertulit m o r p.125tem. eodem anno mortua est et Eudoxia. Arcadius autem cum se completo decimo quarto imperii sui anno mori cer neret, videns Theodosium iuniorem parvulum esse, et consi derans ne a quoquam insidiis appeteretur, hunc imperatorem appellavit, et ei curatorem per testamentum fore statuit H i s digerdem Persarum regem. Hisdigerdes autem Arcadii t e stamento suscepto, paceque sine invidia erga Romanos usus, Theodosio imperium conservavit, et Antiochum quendam m i rabilem atque rationabilem virum ei tutorem et paedagogum mittens, haec Romano senatui scribit. "Arcadio dormiente meque curatorem filii eius constituente, qui suppleat locum meum direxi. ne quis ergo insidias puero conetur, ne prac lium intolerabile contra Romanos commoveat." Antiochus vero cum imperatore venerat. ab Honorio autem patruo suo et Pulcheria sorore sua Theodosius perite in his quae Christianorum sunt erudiebatur, et erat pax inter Romanos et Persas, Antiocho maxime pro Christianis multa scribente; sicque dilatata est in Perside christianitas *),Marutha episcopo Mesopotamiae mediante. Mundi anno5901,divinaeincarnationisanno401,Theo p.127dosius iunior imperat; cuius imperii anno secundo Atticus *) christianitas] Vetus interpres epist. ad Magnes. quae S. Igna tio adscribitur: Non enim Christianitas in ludaismum credidit, sed Iudaismus in Christianitatem. FABR. 60 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA P.126
EX THEOPHANE. 61 episcopus Constantinopolitanus Iudaeum quendam paralyti cum monens suadens atque baptizans sanum ex lavacro e d u xit:secundum deum enim dicitur fuisse provectus. septimop.129 6 imperii Theodosii anno , obeunte Theophilo Alexandrino, Cyrillus consobrinus eius pro ipso episcopus ordinatus est. tunc et Hesychius presbyter Hierosolymitanus doctrinis ef floruit. Mundi anno 5912,divinae incarnationisanno 412,Theo dosius imperat ; cuius decimo quinto imperii anno Honorius p.130 moritur, et Ioannes quidam ex imperialibus subscriptoribus Romae imperium arripit, legationemque ad Theodosium mit tit, in imperatorem suscipi deprecans. at vero Theodosius legatis in carcerem trusis Ardaburium stratigon mittit a d versus eum ; quem tyrannus apud Ravennam aggressus inclu sit. quo Theodosius cognito Asparem huius filium mittit adversus eum. tum deo amabilis imparatoris oratione ange lus domini , in habitu pastoris apparens , deduxit Asparem et eos qui cum illo erant, et ducit eos per paludem invi am, quae Ravennae adiacet,quam deus perviam operatus est quemadmodum Israelitarum tempore ; et transmeantes per aridam , apertis portis civitatis inventis , tyrannum quidem occiderunt,Ardaburium autem a vinculis absolverunt.sequenti autem anno Maruthas episcopus Mesopotamiae filium regis Persarum Hisdigerdis a daemonio vexatum sanavit. intereap.134 Theodosius imperator multa benignitate motus, licet Persas potentissime vicerit, parcens tamen Christianis qui habitabant in Perside, pacem amplectitur ; cuius rei gratia mittit lega tarios *) Heleonem patricium, quem valde honorandum d u cebat, et Anatolium Orientis stratigon. Vararanes autem sciens superationem suam suscipit legationem, et ista perse cutiocessavitquaeinChristianosagitabatur. ceterumTheo dosius imperator communicatrices habens hymnodiae proprias sorores , quae virginitatem tota vita sectabantur, super h u iuscemodi beneficiis deo gratias agens hymnis hunc laudare penitus non cessabat. Sisinnius autem Constantinopolitanus episcopus Proclum consecrat episcopum Cyzici; quem Cyzi ceni non suscipientes, monachum quendam praeter votum Sisinnii Dalmatium dictum consecrat. Proclus autem p r o priam ecclesiam non habens Constantinopoli hortatu Sisinnii doctrinis pollebat; qui eiusdem urbis non multo post ordi natur antistes. sequenti vero anno Philippus presbyter S i dae Christianam historiam in triginta sex libros descripsit. * legatarios]Flodoardus hist.eccl.Rem.125:legatariusanimi felle commotus. FABR. p.132 Mundi anno 5923 , divinae incarnationis anno 423, S i sinnio defuncto Nestorius Constantinopolitanus fit episcopus. mox vero thronum conscendit nequam fides eius, et perver sus in dogmatibus sensus ostendebatur. homeliam quippe de fide protulit , syncello suo praecipiens ut hanc coram ecclesia praedicaret, habentem ita "dei genitricem Mariam vocet nemo : Maria enim homo erat, et ab homine deum gigni impossibile est." hanc vocem primum reprehendit E u sebius quidam scholasticus imperatricis Constantinopoleos ; unde multi Byzantiorum turbati sunt. Nestorius autem ver bum firmare festinans, vocem qua dei genitrix dicitur eie cit,purum hominem dicens dominum. quadam vero domi nica die, praesidente Nestorio, iussus Proclus recitare h o m e liam dixit in dei genitricem, cuius initium est "virginalis s o lemnitas hodie, fratres." tunc odibilis factus est apud omnes impius Nestorius propter typhum et malam fidem. eodem vero anno terribile miraculum sanctorum septem puerorum p.137Ephesifactumest,resurgentibuseispost181annos. porro Cyrillus Alexandrinus episcopus compertis Nestorii blasphe miis scribit ei, rogans et monens ut discederet a perversis dogmatibus suis fidemque rectam susciperet. at vero Nesto rius ei e contra misit iniurias et blasphemias. tunc Cyrillus scribit Caelestino papae Romano quaeNestorius praedicaret; et blasphemias , quae sibi scriptae fuerant a Nestorio , ei manifestasexhibuit. tuncCaelestinusscribitNestorio,de finiens ei dierum decem indutias cessandi a blasphemia et poenitendi : quodsi perdurasset in prava opinione, sacerdotii communicator ulterius esse desisteret. scribunt autem simi liter Caelestinus atque Cyrillus Antiocheno et Hierosolymi tano archiepiscopis de Nestorio et haeresi eius. Ioannes a u tem scribit Nestorio dans concilium recedendi ab haeresi, quin et ad memoriam ducens illud apostoli dicentis "misit deus filium suum factum ex muliere." cognoscens vero N c storius quod patriarchae taliter ecclesiis conturbatis silere minime paterentur, suasit imperatori mittere Cyrillo sacram stigmatibus plenam ; quem putans ex his compescere magis erexit, surgens enim scribit imperatori et sororibus suis tam de recta fide quam de sinistra opinione Nestorii, simul et postulans universalem fieri synodum ad examinandum c a nonice de Nestorio. tunc imperator Theodosius scribit o m n i bus episcopis ut absque ulla dilatione post pascha Ephesum convenirent, diffiniens quia nullam apud deum et apud nos excusationis rationem habebit, qui die sanctae pentecostes in concilio inventus non fuerit apud Ephesum. Caelestinus a u tem Romanus scribit Cyrillo Alexandrino locum suum in 62 ANASTASI HISTORIA ECCLESIASTICA p.135 18
EX THEOPHANE. 63 concilio retinendi. itaque vigesimo quinto imperil Theodo- p.138 1 sii anno apud Ephesum celebratur tertia sancta synodus. omnibus sane antistitibus convenientibus , Ioannes Antioche nus et Orientales in dicta die , et quae ante statuta fuerat, minime concurrerunt. porro decima sexta die post praefi nitam , Ioanne non veniente, pervenit Nestorius cum multa iactantia, vicesimaque mensis Iunii die celebrata est synodus, Nestorio Cyrillo et Iuvenali praesidentibus. porro Cyrillo R o m a n i pontificis vices agente et cuncta theologice disputante, dicitNestorius cum multa iactantia "ego illum qui bimenstris et trimenstris factus est, nunquam deum nominaverim, et ideo mundus sum a sanguine vestro, et ex hoc ad vos nullatenus r e pedabo ;" et his dictis c u m sex episcopis, qui voluntarie secuti sunt e u m , abiit. ii vero qui circa Cyrillum erant postera die convenientes, misere tres episcopos vocare illum, et non o b audivit.parimodo secundo ettertioetquarto asynodo convo catus n o n venit : sed et illos qui missi fuerant, iniuriis fecit et contumeliis affici. tunc synodus iniuriis et ignominia l a cessitis episcopis, qui missi fuerant, receptis, sententiam p r o tulit in eum,et alienum fore ab omni sacra dignitate decre vit, in faciem *) ei depositione ipsius transmissa. his ita finitis venit post tres dies Ioannes Antiochenus episcopus vi ginti sex secum episcopis habitis; qui cum didicissent Nesto rium iam depositum, scissi a sancta synodo et cum Nestorio considentes deposuere, ut opinabantur, Cyrillum et M e m n o nem Ephesinum. Theodoritus sane putans Cyrillum in duo-p.140 decim capitula offendisse, praeter veritatem narrationem f a ciens, ibidem Nestorii venenum evomuit. Cyrillus vero p o tenter exsurgens pro eisdem capitulis rationem reddidit, ea quae in eis habentur interpretans, et ecclesiasticum thesau rum esse demonstrans, atque piam intentionem suam mani festans omnibus. itaque Antiochenus Ioannes a concilio ter tio vocatus , et non obaudiens ut veniret, sententiam una cam his qui secum erant excepit, ut alieni forent ab omni ecclesiastica communione, usque dum sese recognoscentes proprium confiterentur excessum. tuncque synodus diffini vit, quae ab Orientalibus in iniuriam sanctissimorum eccle siae praesulum Cyrilli et Memnonis prolata sunt,utpote sine lege et sine canone deprompta, nullam vim prorsus habere. his igitur omnibus per suggestiones Theodosio imperatori r e latis, iussi sunt episcopi ex utraque parte ascendere C o n stantinopolim; qui cum ascendissent, cooperatione dei vicere hi qui ex parte synodi fuerant, firmataque depositione N e infacien]Hist.Tripart.424:nam quidesuisdictisconfidunt, etiam ad faciem probare non fugiunt. FABR. Mundi anno 5926 , divinae incarnationis anno 426, v e niens Valentinianus filius Constantii et Gallae Placidiae ab urbe Roma Constantinopolim duxit uxorem suam, filiam Theodosii imperatoris,Eudoxiam nomine, quam sibi Eudocia p.143genuerat, et Romam rediit. sequenti vero anno Theodosius imperator Eudociam uxorem suam Hierosolymam misit gra tificoshymnos oblaturam deo;quae plurima dona ecclesiis contulit, et adoratis tam sancta cruce quam colendis locis reversa est ad regalia. tricesimo dein imperii Theodosii a n no Proclus episcopus Constantinopolitanus postulatus ab i m peratore Theodosio corpus S. Ioannis Chrysostomi a C o m a nis ad regiam urbem detulit, et proximo anno post triginta tres annos id coram omni processione una cum imperatore ac imperatrice Pulcheria pompis funebribus publicans in apostolorum ecclesia posuit. et ita eos qui propter illius depositionem ab ecclesia separati erant, ecclesiae rursus u n i sub hoc sanctae memoriae Proclo terrae motus facti sunt magni Constantinopoli per quatuor menses , ita ut ti mentes Byzantii extra civitatem,inloco qui diciturCampus, essent perseverantes una cum episcopo, ad deum precibus et 64 ANASTASI HISTORIA ECCLESIASTICA p.142 12 storil Maximianus Constantinopoleos consecratur episcopus. p.1413OrientalesverosusceptumNestoriumsecumduxerc. porro quarto Nestorii depositionis anno Ioannes Antiochenus epi scopus amore dei detentus, vidensque multos Antiochenorun viros egregios a Nestorio adulterina pravitate infectos,scribit rogans imperatorem hunc ab Oriente pellendum. imperator autem Nestorium quidem exilio relegavit apud Oasim,prae cepta vero mittit Cyrillo et Ioanni sine dilatione et ad uni versas ecclesias. Ioannes autem accepta praeceptione scribit Cyrillo fidem suam et patrum apud Nicaeam et Constantino polim collectorum confessionem, recipiens etiam quae apud Ephesum gesta sunt. quibus Cyrillus susceptis scribit Ioanni et Orientalibus epistolam, cuius initium est "laetentur caeli et exultet terra." et in eadem confessione utrisque convenientibus unitae sunt ad pacem atque concordiam,quibus praeminebant, ecclesiae. per idem vero tempus Nonnus regebat Edessensem ecclesiam, qui primam Antiochenarum mimarum deo dicavit et pro Margarita meretrice Pelagiam Christo exhibuit. iste ergo exultans super horum concordia scribit Ioanni archie piscopo monita et verborum magisteria, in quibus et hoc ait " m u n d a ecclesiam , o h o m o dei , a Nestorianis zizaniis et eiusimpietate." porroimpiumetblasphemumNestoriumin exilio divinum iudicium subsecutum est, tabefactis omnibus membris eius, et maxime lingua, qua consumpta morte prae venit iter quo ab Oase ad alium locum erat ducendus. vit.
EX THEOPHANE. 65 De cetero imperante Theodosio iuniore Valentinianusp.144 17 non solum Britanniam et Galliam et Hispaniam salvare n e quivit, sed et occidentalem Libyam, quae videlicet regio v o catur Afrorum, amisit hoc modo. duo praetores erant, A ë tius scilicet et Bonifacius, quos Theodosius postulante V a l e n tiniano R o m a m direxit, cumque Bonifacius principatum o c cidentalem Libyae percepisset, invidia inflammatus Aëtius accusationem facit adversus eum tanquam rebellionem meditan tem et obtinere Libyam satagentem. et haec quidem Placidiae fatebatur, Valentiniani matri. ceterum Bonifacio scribit quia siaccersitus fueris,accedere noli:incusatus enim es,et te dolose volunt imperatores . . . . . haec suscipiens Bonifacius, et veluti proprio servo Aëtio credens , accersitus accedere distulit, tunc imperatores Aëtium quasi devotum receperunt. erant autem Gothi tunc et gentes multae ac maximae, trans Danubium in Hyperboreis locis inhabitantes, ex quibus r a tionabiliores quattuor sunt, Gothi scilicet et Hypogothi,G i pedes et Vandali , nomen tantum et nihil aliud mutantes, unaque lingua utentes. omnes autem fidei erant Arianae malignitatis. isti sub Arcadio et Honorio Danubium trans euntes in terra locati sunt Romanorum. et Gipedes quidem, ex quibus postmodum divisi sunt Longobardi et Avares , villas quae sunt circa Siggidonem et Sirmium habitaverunt. Hypogothi vero post Alaricum R o m a m depopulantes in G a l lias abiere, et quae ibidem sunt obtinuerunt. Gothi autem p.146 2 Pannoniam habuerunt primum, dein decimo nono anno i m perantis Theodosii iunioris Thraciae villas habitaverunt per quinquagintaocto annosinThrace morantes,Hesperiumquo que obtinuerunt principatum. porro Vandali Alanis sibi sociatis, et Germanis, qui nunc Franci vocantur, ascitis, transeuntes Ninum fluvium Modigisclo duce habito habitave runt in Hispania, quae est prima Europae provinciarum ab 5 letanlis vociferantes. quadam ergo die fluctuante terra, et omniplebeattentiusexclamante voiséléŋoor,circahoram tertiam omnibus videntibus contigit a divina virtute sustolli quendam adolescentulum in aëre, et audiri divinam vocem admonenten eum episcopo ac populo nuntiare ut letanias sic facerent et dicerent "sanctus Deus, Sanctus fortis, San ctus immortalis, miserere nobis," nihil aliud apponentes.P r o clus autem hac suscepta sententia praecepit populo psallere sic, et statim terrae motus cessavit. porro beata Pulcheria super miraculo una cum fratre supra modum admirata san xit per universum orbem divinum hunc psallere hymnum ; et ex tunc recepere omnes ecclesiae per singulos dies hunc canere deo. Theophanes II.