Chronographia Tripertita · latin9

1EX THEOPHANE. 267 quod videlicet et ante imperium multos seduxit: verumtamen in ridiculum habebatur hoc eius liquido scientibus studium, ita ut impudentia multa semper caligosa et polluta facies eius tunc inaccessibilis fieret per dies septem, eo dolose i n tra cubiculum imperatorium eiulante: nam et naturaliter ei muliebres aderant lacrimae , quas multis pravis et pseudo christianis inesse procul dubio constat, quanquam plurimos non latuerit. mense vero Augusto cum adversus Arabes e x iisset, occurrit eis apud Chrason Phrygiae , et inito bello superatur, multisque amissis propemodum et ipse vivus foret capiendus, nisi principum quidam fortissimi hunc a necessi tate vix salvare praevaluissent. Anno imperii Nicephori tertio, simultate facta in Per sica, descendit Arabum dux pacificaturus eos. Nicephorus autem spatio reperto aedificavit Ancyram Galatiae et T h e basan et Andrasum. misit etiam et cursus, qui revertuntur nihil proficientes, sed e contra potius plurimos admittentes. Anno imperii Nicephori quarto,duodecimo kalendasp.747 Martias, Tarasius sanctissimus patriarcha Constantinopolita nus gloriose diem clausit extremum, et elatum est lipsanum eius in angustum ponti, et sepultum est in monasterio quod ipse construxerat, quarta feria primae ieiuniorum h e b d o m a dis. et mense Aprili, die dominico sancti paschae, consecra tus estsanctissimus patriarcha Nicephorus asecretis, electione sane Plato ac Theodorus hegumeni monasterii Studii non c o n senserunt consecrationi Nicephori, sed et oppido restiterunt, schisma meditantes,causam veluti rationabilem habentes,quod ex laicis non oporteat repente ad episcopatum accelerare. quos imperator Nicephorus urbe pellere volens correctus est, quibusdam consilium dantibus, asseverando non fore lauda bilem patriarchae creationem , si praedictorum reiectio ct tanti destructio fieret monasterii, septingentorum videlicet circiter monachorum sub Theodori regimine ordinatorum. totius populi ac sacerdotum insuper et imperatorum. Eodem quoque anno movit exercitum Aaron Arabump.748 dux adversus Romaniam, in virtute gravi, trecentorum vide licet milium , tam a Maurophoris quam Syria et Palaestina etLibyacoacervata. etcumvenissetTyana,aedificavitdo m u m blasphemiae , et obsidens cepit tunc Heraclios castrum, quod erat valde munitum , et Thebasan et Malocopean et Sideropelum et Anandarasum. misit autem cursum sexaginta milium bellatorum, et descendit usque Ancyram, et hac vi sa reversus est. ast imperator Nicephorus metu et impossibi litate detentus exivit, et ipse in desperatione fortia infortu

2268 ANASTASI HISTORIA ECCLESIASTICA nli demonstraturus. et multis trophaeis factis misit adAaron metropolitam Synadorum etPetrum hegumenum Gulaei etG r e gorium oeconomum Amastrae,postulans fieripacem.etmultum disputantibus eis, firmaverunt pacem, ut per unumquemque annum tribueret illis trecenta milia numismatum, et tria n u mismata in tributum capitis imperatoris, et tria filii eius; quibus acceptisAaron iucundatus est,et exultavit plus quam si dena milia suscepisset talenta, tanquam qui subegissetR o manorum imperium. porro convenit inter eos castra, quae p.749 destructa fuerant, non reaedificanda. cumque Arabes reversi fuissent, construxit eadem continuo castra, et praemunivit. quo compertoAaron misititerum,etrecepitThebasan,mis soque stolo inCyprum ecclesias detruxit,Cyprios emigravit, et multo excidio facto pacem dissolvit. Anno imperii sui quinto castra movit Nicephorus con tra Vulgares. et cum venisset Hadrianopolim,et sensisset quod simultatem contra se imperatorii homines et quidam ex ordinibus meditarentur , inefficax repedavit , nihil profi ciens , nisi quod tantum ultionem contribulibus intulit, h o rum multos caedibus exiliis et proscriptionibus rerum sub mittens. Anno imperii Nicephori sexto, mense Septembrio, Aaron Arabum dux cum classi contra Rhodum Cumeid direxit; qui cum subito transmeasset Rhodumque pervenisset, multum in ea excidium fecit. verumtamen municipium quod in ipsa erat, non impugnatum remansit. cum autem ipse remearet, p.750 evidenter impugnatus est a sancto et miraculorum patratore Nicolao.cum enimMyra venissetetsacrameiusarcam con moxque classim multa ventorum et marinorum fluctuum, tonitruorum q u o que ac fulgurum inaequalitas comprehendit , ita ut plurimae scaphae conquassarentur, ipseque impugnator dei Cumeid vir tutem sancti cognosceret et periculum praeter spem evade ret. porro decimotertio kalendas Ianuarias Nicephorus post multam electionem virginum , ex omni potestate sibi subdita, causa copulandi Stauracium filium suum coniugi factam, Theophanam Atheniensem , agnatam B. Heirenae, quae viro desponsata erat et saepe cum ipso cubaverat, separavit ab eodem viro, et ipsi Stauracio misero copulavit impudenter, ut in aliis, et in hoc quoque praevaricator effectus. alias vero duas ista pulcriores , quas c u m ea elegerat , manifeste corrupit in eisdem nuptiarum diebus, ab omnibus idem o b scenus irrisus. denique Februario mense simultatem excogi tantes adversus eum multi ex proceribus, Arsabir quaestorem terere tentavisset, aliam pro illa contrivit. EX THEOPHANE. 269 et patricium,virum pium et rationabilissimum,elegerunt. quod cum multiformisNicephorusagnovisset,ipsumquidemcaesump.751 et tonsum monachum fecit et exilio relegandum inBithyniam misit , reliquos autem caedibus et tonsuris et publicationibus insuper et exiliis subdidit, non solum mundialis vitae prin cipes, sed et episcopos sanctos et monachos , necnon et m a ioris ecclesiae syncellum et sacellarium et chartophylacem , viros rationabiles et reverentia dignos. Eodem etiam anno dum roga penes Stromonem amnem populo distribueretur , irruentes Vulgares hanc ademerunt, auri libras centum et mille, multumque populum occiderunt cum praetore atque principibus. erant enim et ceterorum thematum ibidem taxati princepes non pauci , qui omnes illic periere. ceperunt autem et totam sarcinam , et ita r e versi sunt. laura monasterium.Synodus Nicaena act.1. ex libro S. Sahae: δι' ̓Αναστασίου τοῦ δουκὸς τῆς νέας λαύρας αὐτοὺς ἐξέωσε.M e taphrastesSept.inCharit.τὴνἤδη μνημονευθεῖσανἱερὰνλαύ gav olzodouɛi.addeConstantinum de admin.imp.p.53 ed.pri mae,Nicephorum Callistum t.2 p.555 et 564,Io.Moschum 'Li monarii c.4. Anonymus in Constantino Leonis F. & de Basilevs Ῥωμανὸς ἀποστείλας εἰς πάντα τὰ μοναστήρια καὶ τὰς λαύρας. FABR. Anno imperii Nicephori septimo Aaron Arabum dux mortuus est in interiore Perside, quae vocatur Chirsusan, et suscepit principatum M a u m e d filius eius scrupulosus per omnia,contra quem Abdelas fratereius seditionem concitans intestini belli factus est auctor. et hinc hi qui in Syria et Aegypto ac Libya erant, in diversos incisi principatus, tam publicas res quam alterutros subverterunt,mactationibus et rapinis ac diversis flagitiis contra se contraque subditos C h r i stianos confusi. ac per hoc ecclesiae, quae in sancta Christi dei nostri erant civitate, desertae factae sunt, et monasteria duarum magnarum Laurarum *), sanctae videlicet memoriae p.752 CharitonisetCyriaciatqueS.Sabae,necnon etreliquacoe nobia SS. Euthymii et Theodosii. Theodorus autem hegu menus Studii et Ioseph frater eius, archiepiscopus Thessalo nicensis, una cum Platone inclauso et ceteris monachis suis a communione recesserunt Nicephori sanctissimi patriarchae propter Ioseph vicedominum, qui praevaricatorie coronaverat Constantinum et Theodotem . tunc Nicephorus imperator occasione percepta, cum episcopos multos et hegumenos con gregasset, synodum adversus illos celebrari praecepit, per quam monasterio et urbe deiecti exilio sunt destinati, mense Januario, indictione secunda.

3270 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA Eodemque anno ante solennitatem sancti paschae C r u p.753 mnus Vulgarum dux, acie contra Sardicam directa, dolo hane cepit verbo, ex militiis Romaicis interfectis sex milibus, abs que multitudine privatorum *). Nicephorus autem quasi adversus eum tertia feria hebdomadae salutaris passionis egressus, dignum quidem sermone nihil omnino gessit. hos autem principes, qui de caede salvatisunt,verbum salutis deposcunt, cum dare dedignatus fuisset, ad hostes confugere compulit , inter quos erat et Eumathius spatharius, m e c h a nicae artis expers **). ast Nicephorus prae multo dedecore iuratoriis sacris regiae urbi persuadere satagebat, ut crede ret quod festivitatem paschae in aula Crumni celebraverit. praeterea cum civitatem Sardicam , quae destructa fuerat, aedificarevoluisset,multitudinibus resistentibus,timens .... persuadendum turbis imperatorem postulare super aedificio. at illi senso ingenio, ut ex nequam illius argumentationibus subministrato,tumultuanturadversuseum etadversusprincipes suos per horas sex,et irruentes rumpunt tabernacula ipsorum. cum autemvenissentusqueadimperatorium,iniuriisetmaledi ctis hunc multis submittunt, ulterius se non sufferre i m m e n sam avaritiam et nequam moliminis eius animum deierantes. p.754 at ille repentino simultatis pavore perterritus surrexit a m e n sa. et primo quidem per Nicephorum ac Petrum patricios iuramentis et persuadilibus verbis sedare conabatur exerci tum. at illimodica quiete potiti quendam collem ceperunt, et actus quem per se manibus habebant obliti sunt, kyrie eleison exclamantes,acsisuper quodam terrae motu imbri umve defectu. ille autem utpote semper ad omne malum paratus, clandestinis muneribus noctu multis ex principibus pellectis, in crastinum ipse per se ipsum medius veniens allo cutus est turbas de omni tranquillitate, ac super aequali erga natos eorum affectu iuramentis horribilibus eos certificans, et continuo regiam pervenit ad urbem, Theodosio patricio ac primoscrinio, cognomento Salibaran, deserto ad perdi scendum ex alterutris eos qui seditionem patraverant. c u m que multitudines reverterentur, rogas eis apud S. M a m a m se tribuere fingens, caedibus et tonsuris ac exiliis multis ex eis punitis,Chrysopolim reliquos transduxit, calcans tanta et tam horribiliaiuramenta.illiveropropter aerumnam igneum fluvium meatum appellaverunt. *) privati opponuntur militibus.Glossae: idiwins ó xowós.priva tus paganus, plebeius. FABR. **) expers] peritus. Dositheus magister in Glossario : expers g n a rus, sciens. Glossarium Latino-Graecum: expers ănɛigos xai ἔμπειρος. FABI. EX THEOPHANE. 271 Anno imperii sui octavo Nicephorus post impías ani-p.755 madversiones militias prorsus humiliare tractans Christianos exules ex omni themate in Sclaviniam fieri iussit, horum autem substantias venundari. et erat haec res captivitate non minor , multis ex amentia blasphemantibus et inimico r u m incursus poscentibus , aliis nihilominus circa parentalia sepulcra lamentantibus et defunctos beatos asseverantibus. fuerunt autem et qui suspendiis usi sunt, ut a malis eripe rentur. etenim immobilia, quae inerant,sibi secum ferre non poterant , et substantiam, quam ex parentalibus dolori bus possederant , perditam contemplabantur, et impossibili tas omnis omnes habebat. haec quidem inchoata sunt a S e ptembrio mense, porro circa pascha finita sunt. secundam vero cum hac afflictionem admovens, militare praecepit egenos et armari adversus compatriotas , conferre nihilomi nus etiam decem et octo ac dimidium numisma per singu los fisco, una cum omni proximitate tributa publica. ter tiam malignitatem inferens iussit perpendere et augeri ho- r u m tributa , et praestare chartiaticorum causa siliquas b i nas. et ad quartam nequitiam suam reditus omnes augeri praecepit. quinta vero afflictione illata a venerabilium d o m o r u m inquilinis, orphanotrophii scilicet et hospitalium , g e rocomiorum quoque ac ecclesiarum et monasteriorum rega lium, per singulos focos census exigi a primo tyrannidis eius anno praecepit. ceterum quaeque meliora erant in rebus, in regiam curatoriam deferri iubebat. sextam commovens afflictionem, inspici a praetoribus iubet eos qui ex p a u p e r tate repente creati essent, et ab his pecunias exigi quasi ab inventoribus thesaurorum. septimam quoque adinveniens eos qui ante 20 annos invenerant, et usque adhuc dolium aut vas quodcunque, omnibus propriis privari pecuniis. octa v a m , eos qui ex avis vel patribus hereditaverant et divisa substantia pauperes facti fuerant, ex eisdem annis 20 redhibi tionem publico praebere iubebat. et eos qui emerant extra Abydum corpora servilia, bina numismata in tributum dare p.756 praecepit , maxime illos qui in Dodecaniso erant. nonam,p.757 naucleros, qui habitabant maritima, et maxime minoris Asiae, nunquam terreno labore viventes , cmere de rebus quae ab illo rapiebantur cogebat, ut cunque appretiarentur ab ipso. decimam, insignibus Constantinopoleos naucleriis collectis d e dit ad usuram quattuor siliquarum numisma, cum auri libra rum duodecim persolverent, simul et consueta commercia. haec ex multis mihi summatim pauca descripta sunt, signifi cantimultimodumeiusadomnem speciemavaritiaemolimen. quae enim in regia urbe primoribus mediocribus et exiguis 272 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA ostensasuntmala,nequeunt scribi,aliosquidem eo investi gante qualiter domi viverent, ac summittente malignorum quosdam servorum derogandi dominis, et in primordiis quasi dubitante super his quae dicebantur, deinde vero affirmante calumniam. id ipsum autem et super ignobilibus gerebat, dignos honoribus iudicans detrahentes. praeterea domorum multos habitatorum a prima in tertiam generationem s u b p.758vertebat, spe fretus quod quanto celerius ruerent, tanto has ipse foret hereditate citius possessurus. dignum autem est ut et hoc causa voluptatis seu paradigmatis memoriae c o m mendemus. cerularius quidam erat in foro ex laboribus suis locuples et nihil egens. quo accersito omnium vorax impe rator ait "p o n e m a n u m t u a m in vertice m e o , et iura q u a n tum tibi sit aurum." qui parum tanquam indignus recu sans, coactus est ab eo facere hoc, et centum libras se dixit habere ; quas eadem hora praecepit afferri, dicens "tu quid opus habes sollicitari? prande mecum, et tolle libras d e cem, et his vade contentus." Anno imperii sui nono Nicephorus contra Christianos adinventiones extendit, inspectiones sine deo in emptionibus animantium, diversorum pabulorum ac fructuum iniustas, ti tulationes et iacturas principum, fenerationes in navibus, qui omnibus legem ponebat ne ad usuram quicquam tribuere tur, et alia dena milia malorum commenta, quorum particu laris historia onerosa est his qui compendiosas discere c a u sas exquirunt. kal. autem Octobribus, tertia feria, evaginato quidam dissipatus in habitu monachi gladio cuiusdam mili tantium cucurrit in palatium, Nicephorum interficere quae p.759rens. duo vero ex his qui circumstabant, irruentes in eum, atrociter vulnerati sunt ab illo. comprehensus autem et multis poenis affectus excusavit se, daemonium habere prae tendens,nullumqueprorsusaccusans. atillehuncinligno munivit cum patientibus. multi ergo deinceps augurati sunt, enormis fore mali hoc signum asseverantes tam imperantibus quam subiectis, quemadmodum et in impio Nestorio factum est. Manichaeorum vero , qui nunc Pauliciani et Athingani dicuntur, quique in Phrygia et Lycaonia constituti confines et vicinieius habebantur,amicusferventissimus erat,respon sis eorum semper et immolationibus congratulatus, in qui bus, et quando Bardanus patricius contra se insurrexit, his advocatis hunc molitionibus ipsorum subegit. taurum quippe in quodam lacu ferreo palo cornibus alligans ad terram in curvatum, sic d u m mugiret et volutaretur occidi fecit, h u iusque vestem in mola versa vice molens et incantationi bus usus victoriam tulit, permittente deo propter multitudi K

4EX THEOPHANE. 273 18 nempeccatorumnostrorum.istilocumsubimperio eiusade ptisunt intrepide conversandi; unde multi leviorum infan dis eorum corrupti sunt sectis. in Exacionio vero quidam falsus eremita Nicolaus nomine etquidam cum eo blasphemi facti fuerant etiam recti sermonis venerabiliumque imaginum p.760 adversarii,quosNicephorusdefendebat,etSummum Sacer dotem omnesque secundum deum viventes tristes hac pro causa reddebat. saepe namque adversus eos queritantibus indignatus est, inimicitias invicem coagitantibus valde con gratulans, deridens omnem Christianum proximum diligen tem veluti divinorum mandatorum eversor, cui studium erat iudicia irrationabilia et rationabilia contra omnem hominem in Magnaurae poenalio commovendi , quae nemo vacaret agere adversus impietates eius. denique militares principes more servorum uti episcopis et inferioris ordinis clericis ius sit,audituros episcopiaet monasteria,ethisquaeeorum essent auctorabiliter abusuros ; eosque qui a saeculo divinis contulerant obsequiis aurea vel argentea vasa vituperabat, et ecclesiarum quaeque sacrata pro communibus haberi dignum fore dogmatizabat, instar Iudae tale quid super dominico decernentis unguento. antecessores vero suos imperatores universos velut improvidos accusabat , generaliter omnium providentiam auferens , simul et dicens neminem posse i m perantem circumveniri, si voluerit is qui imperat strenue principatum tenere. sed vanus factus est in cogitationibus suis divinitus occidendus. interea mense Februario eiusdem decimae quartae indictionis,primo sabbato ieiuniorum, obviip.761 facti Saraceni penes Euchaitam Leoni praetori Armeniaco rum, deferenti thematis rogam, hanc abstulerunt cum mul. titudine populi copiosa. talenta vero erant sexdecim, quae sunt librae mille et trecentae. et nec sic redargutus Nice phorus ab avaritia sua cessavit. in his ergo signis novus Achab non eruditus; qui contra,Phalaride ac Mida ambi tiosior factus, contra Vulgares praelium praeparat una cum Stauracio filio suo. et Iulio mense a regia urbe digressus, iussit Nicetae patricio et generali logothetae publicos eccle siarum et monasteriorum census imponere, et octo annorum praeteritorum redhibitiones a principum domibus exigere , et erat lamentum magnum. cum autem querimoniam audiret quodam proprio famulo,Theodosio videlicetSalibara patricio, dicentesibi"omnes,odomine,contranosclamant,etintem pore tentationis omnes casui nostro congratulabuntur," aitad eam "si deus obdurans obduravit cor meum utPharao,quid boni erit his qui sub manu mea sunt? aNicephoro, Theodosi, noli expectare praeter quae a te conspiciuntur." haec do-p.762 Theophanes II.

5274 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA minus novit. ipse ego conscriptor horum viva voce audivi a Theodosio. collectis itaque militiis, non solum ex Thrace verum etiam ex ulterioribus, cum his etiam egenos pedites cam propriis stipendiis contra Vulgares, fundis et virgis a r matos et blasphemantes minavit. Crumnus autem multitu dines timens, cum esset Marcellis, petebat pacem. at ille nequam consiliis et paria consentientium consiliorum suorum suasionibus prohibitus est, et post multos anfractus per avia loca praecipitanter , temerarius simul et pavidus , ingreditur Vulgariam decimo tertio kalendas Augustas , cum Sirius a p pareretcunctaconsumens,frequenteraffatus. "quisibit"in quiens "et decipiet Achahab, quia sive dens sive adversarius trahit me nolentem?" porro priusquam ingressus fuissetVul gariam,Byzantius huius dilectus famulus ad Crumnum a M a r cellis confugit, secum surrepta veste imperiali et auri libris centum. multi autem huius fugam in malum Nicephori a u spicati sunt. tribus quippe diebus post primos conflictus se p.763prosperari opinatus non prospera facienti deo victoriam ascribebat,sed Stauracii solius bonam fortunam bonumque consilium praedicabat, et principibus, qui introitum inhibue rant, minabatur. irrationabilia quaeque animantia, infantes et omnem aetatem immisericorditer occidi praecepit, et mortua comprovincialium corpora insepulta dimisit, solius spoliorum collectionis diligentiam faciens. claves autem et signacula penetralibus Crumni superimponebat, ea ut propria de cetero muniens. aures etiam et ceterorum Christianorum membra, qui saltem tetigissent quicquam ex spoliis, abscide bat, et aulam incendit quae dicebatur cortis Crumni, cum ipse vehementer essethumiliatus, et significasset dicens "ecce vicisti. tolle ergo quicquid tibi placabile fuerit, et egredere in pace." at ille, cum pacis esset inimicus, hanc admittere noluit. in quibus saeviens ille in regionis introitus et exitus lignea munimina mittens maceria circumdabat atque tutavit. Nicephorus autem hoc comperto mox attonitus,quidnam ageret circumiens ignorabat, et his qui simul aderant futuram perdi tionempraedicebat,asseverans"etiamsipennatifactifuerimus, se nemo speret exitium evasurum." haec autem molimina erant per dies duos, quintam videlicet et sextam feriam ; et nocte sabbati turbationes et turbarum armatarum circa N i cephorum et eos qui cum ipso erant auditae acies omnes p.764enervaverunt. ante dieiergo principium supervenientes bar bari contra tabernaculum Nicephori et magnates qui cum ipso erant, hunc miserabiliter interficiunt ; inter quos erant Aëtius Petrus, et Sisinnius Triphyles patricii, atque T h e o d o sius Halibaras patricius, qui contristavit et multa beatae mala

6EX THEOPHANE. 275 ostendit Heirenae ; necnon et Eparchus patricius , et R o m a nus patricius ac praetor Orientalium , multique alii proto spatharii et spatharii ; quin et ordinum principes, etexcubitus domesticus seu drungarius imperialis vigiliae, simul et T h r a c e praetor, et multi principes thematum cum infinitis populis. omnisque Christianorum corrupta est species; arma quoque omnia perierunt et imperii vasa. porro talis diei deformia verba absit Christiani ulterius videant, utpote omne lamen tum excedentia. facta vero sunt haec septimo kalendas A u gustas indictionis quartae. caput autem Nicephori Crumnus recisum suspendit diebus multis in ligno in ostentationem ad se adventantium nationum et confusionem omnium n o strorum. post haec sane accipiens hoc, et os denudans argen toque forinsecus induens, bibere in eo Sclavinorum principes fecitgloriatus.verurm licetmultae viduae ac orphani uno dieP.765 fuerint facti et lamentatio intolerabilis haberetur, huius tamen occisiomultorum facta estconsolatio.modum vero huius oc cisionisnullus eorum qui salvati sunt liquidius enarravit, fe rant quidam quod etChristiani hunc cadentem lapidibus i m petierint, et effeminatorum virorum, servorum scilicet eius, cum quibus et concumbebat, alii quidem igne valli, alii vero gladiis periere cum ipso. huius principatu Christiani graviorem nullo tempore consecuti sunt. omnes enim qui ante se imperarunt ambitionibus et luxuriis atque barbari cis crudelitatibus superavit; de quibus per singula prosequi et posteris incredibile et nobis erit laboriosum. verumtamen ex fimbria textura manifesta, iuxta proverbium. vulneratur autem et Stauracius filius eius periculose in dextera colli parte, et vix a pugna vivus exivit,et venitHadrianopolim atrociter a plaga colaphizatus. at vero Stephanus patricius et scho larum domesticus, cum adesset quoque Theoctistus magister, pronuntiavit Stauracium imperatorem ; et disputavit populo, qui salvatus fuerat, contra proprium patrem suum; qui o p pido delectati sunt. Michael sane curopalatius, illaesus exu- p.766 perans, admodum ab amicis rogatus est ut imperator appel laretur, et non admisit ob iuramenta praestita Nicephoro atque Stauracio.huic Stephanus domesticus resultabat spe vitae Stau racii.Theoctistus vero magister satagebat pro imperio Michaelis. porro Stauracius per urinam sanguine immensurate prorum pente arefactus est femoribus simul et tibiis, adeo ut phorio veniret Byzantium. hunc Nicephorus patriarcha valido amans affectu, consilium dabat ei ut deum placaret,et eos qui avaritia praegravati essent a patre suo consolaretur. ad quem paterni sensus germanus heres diccbat non se posse plus tri bus reddere talentis. haec autem erat exilis pars iniustitia rum illius: verumtamen et circa haec pigritabatur, vivere fidens. cum autem foedus illibatum more paternae mentis circa neminem conservaret, frequentius dehonestationibus submittebat Theoctistum magistratum et domesticum Ste phanum ac Michaelem curopalaten, avertens omnino et P r o copiam sororem suam ut insidiantem sibi Theophani A u g u stae submissionibus. mox quoque misera per beatae imita tionem Heirenae obtinere sperabat imperium, cum sine libe ris esset. at vero Stauracius se videns insanabiliter habitum, p.767imperium uxori acquirere festinabat aut vulgare imperium excitare in Christianos supra praecedentia mala, super quo paventes Nicephorus patriarcha et Theoctistus magistratus et Stephanus domesticus ex multa inimicitia in alternam amici tiam cum Michaele curopalate venere circa finem mensis S e ptembris quintae indictionis. kalendis autem Octobribus v e speri Stauracius advocatum Stephanum domesticum percun ctabatur, quonam pacto Michaelem sororis suae maritum ex propria ducere posset domo ad eius oculos eruendos. quo perhibente impossibile hoc fore hac hora propter virtutem, quae circaillumadesset,etob munitionemlocidomus ipsius, rogat nemini fieri nota quae dicta sunt. at ille cum verbis persuadibilibus inflexisset eum ne sollicitus esset, per totam noctem militias ordinum, quae remanserant, collegit in H i p podromio, una cum principibus propriis ad pronuntiandum eundem Michaelem imperatorem, cumque totus senatus ad palatium de luce venisset, hunc pronuntiaverunt imperato rem , quemadmodum in subsequentibus indicabitur. porro Nicephorus patriarcha scriptum a Michaele propriae manus p.768exegit de recta fide, et ut sine sanguine manus a Christianis servaret, ac de sacris hominibus seu monachis et toto eccle siastico catalogo, ne percuterentur ab illo. Anno itaque mundi conditionis 6304,divinae incarnationis anno 804, mensibus octo, die quinta, hora prima,indictione quinta, Michael piissimus curopalates appellatus est imperator Romanorum in Hippodromio à toto senatu atque ordinibus, qui imperavit annis duobus. Stauracius autem huius accla matione audita statim comam totondit, et monachicis cir cumdatus est vestimentis per Simeonem monachum , cogna tum suum, valde patriarcham implorans. qui veniens in p a latium multum Stauracium una cum imperatore Michaele rogabat, ne tristaretur super eo quod factum est: non enim per insidias, sed per desperationem vitae ipsius id gestum asseverabat. at ille nequitiae paternae rabie furens non a c quievit, dicens ad eum "amicum meliorem me non habebis." hora vero dici quarta coronatus est Michael a Nicephoro 276 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA

7EX THEOPHANE. 277 patriarcha in ambone magnae ecclesiae, in quo magna exul tatio facta est, et donavit patriarchae auri libras quinqua ginta etclero vicenas quinque. cum enim esset magnanimus et non avarus, omnes consolatus est qui Nicephori avaritia fucrant laesi,donisque senatum atque militiam recreavit, porro quarto idus Octobrías coronata estProcopia Augusta in triclinio Augusteos, multisque donis senatum liberaliter auxit. m u lieribus vero thematicorum militum , qui fuerant in V u l g a ria perempti , quinque auri talenta donavit. Theophanam autem uxorem Stauracii, singularem vitam amplexam, et c o gnatos illius, qui miserabiliter sub Nicephoro vixerant, dita vit; inter quae insignem quoque domum monasterium T a hebraica dictum , ubi Stauracius est sepultus , illi concessit. omnes etiam patricios et senatores , sacerdotes ac summos sacerdotes et monachos, militantes et pauperes, tam in regia urbe quam in thematibus degentes, locupletavit,adeo ut i m mensurabilis avaritiaNicephori, propter quam et male periit, in paucis diebus disparuisse probaretur. super multos prae terea optimos mores suos,cum pius et orthodoxissimus es set, tristabatur super his qui a sancta scindebantur ecclesia quacunque occasione sive rationabili sive irrationabili; mul. tumque sanctissimum patriarcham, et eos qui poterant pro communi pace concurrere, rogans non quiescebat, inter quos et Theodorum hegumenum Studii et Platonem atque Iosephp.770 archiepiscopum Thessalonicensem, fratrem Theodori, in c u stodiis detentos amariş, una cum primatibus quoque mona sterii eorum satagebat unire; quod et fecit. ceterum misit et ad Carolum imperatorem Francorum pro pace atque contractu nuptiarum in Theophylactum filium suum. Nice phorus quoque sanctissimus patriarcha transmisit synodicas litteras ad Leonem sanctissimum papam Romanum : antea quippe faciendi hoc a Nicephoro prohibebatur. porro octavo kalendas Ianuarias quintae indictionis Michael, tranquillissimus imperator, coronavit Theophylactum filium suum in impe ratorem a Nicephoro patriarcha , in ambone maioris eccle siae, feria quinta; et obtulit pretiosissimum ornamentum sancto altario *) in vasis aureis et lapidibus venustatis et quadrangulis velis, antiquitus ex auro et purpura clare c o n textis, atque admirabilibus sanctis imaginibus variatis. d o navit autem et patriarchae auri libras quinque et vicenas, ac *altario]Glossae:Ivoiαorigio altarium,sacrarium.Concilium Carthag 2 can. 2 : placuit ut in omnibus et ab omnibus pudici tia custodiatur,qui altario.deserviunt. usurpat eam vocem Seve rushist.sac.1,Paulus Warnefridus de gest. Longob.6 6,Gre gorius Tur.3 31. FABR. P.769

8278 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA venerabili clero libras centum , splendidam reddens sanctam festivitatem et filii pronuntiationem. multo sane divino zelo p.771imperator piissimus motus contra Manichaeos, qui nunc P a u liciani dicuntur, et Athiganos in Phrygia et Lycaonia degen les, capitalem animadversionem Nicephori sanctissimi patri archae ac aliorum piorum praedicamentis promulgans,aver sus est per alios nequam morum consiliarios obtentu poeni tentiae, cum esset impossibile illos poenitentiam gerere qui eorum capti fuissent errore. dogmatizabant autem indocte, non licere sacerdotibus promulgare contra impios mortem, per omnia divinis super hoc adversantes scripturis. si enim Petrus vertex apostolorum Ananiam et Saphiram ob menda cium tantum mortificavit , et Paulus magnus clamat, "qui talia" inquiens "agunt, digni sunt morte," haec de solo cor porali peccato,quomodo non horum contrarii erunt,qui omni corporali etspirituali spurcitia plenos, quique daemonibus ser viunt, a gladio redemerint ? sed pius Michael non paucos e o rum recidit. Stauracius vero ulcere tabefactus ex mortali plaga circa spinae loca inflixa, ita ut non posset quispiam appropinquare illi ob multum foetorem, mortuus est tertio idus Ianuariasindictionis5,cumimperasset,utputatur,men p.772sibus duobus, diebus sex. porro quinto idusMaias, feria sexta, eclipsis solariseffectaestmagna;et septimo idusJunias egres sus est Michael contra Vulgares : c u m eo simul egressa est et Procopia usque Zurulum. Crumnus autem dux Vulgarum, c u m Debeltum obsidione cepisset , et eos qui in ipsa fuerant una cum episcopo transmigrasset, multitudines, quae propter malum frequensque consilium nequam consiliariorum impera toris ad eum confluxerant, ad insidias ac iniurias maxime Opsicii et Thracesiorum conversae sunt; quas Michael c o m pescens donis et admonitionibus silentio imposito mitigavit. at vero Vulgares simultatibus militiarum compertis, et quod formidantes praelium et taxationem tumultuarent, amplius confortati praevaluerunt adversus Thracem et Macedoniam. tunc et Anchialum et Berohen dimittentes Christiani fuge runt, nemine persequente, Nicaeamque atque Probati castrum et alia quaedam praesidia, similiter et Philippolim et Phi lippos, et Strymonem habitantes accolae occasione accepta fugientes ad propria redierunt. hoc autem erat divina i n dignatio Nicephori vesaniam arguens, per quem putativae *) *) putativae] vet. interpres ep. ad Philipp. quae S. Ignatio adscri bitur:non putative neque in phasmate, οὐ δοκήσει,οὐφαντασίᾳ. idem in ep ad Trall. dicunt eum putative tantum fuisse homi nem et non verum corpus suscepisse,atque putative passum et mortuum , δοκήσει et τῷ δοκοῦντι. FABR. :

9EX THEOPHANE. 279 correctiones eius, In quibus gloriabatur, celeriter corruerunt. pravasque opiniones multorum, qui deum impugnantes etp.773 abundantes haereses Paulicianorum Athiganorum Iconoclasta rum et Tetraditarum deserunt accusare. omitto enim di cere adulteria et fornicationes, libidines atque periuria, odia fraterna et avaritias, necnon et praevaricationes reliquas. contra sacras et venerabiles imagines contraque monachicum habitum movebant linguas , beatum dicentes deo abomina bilem ac miserrimum Constantinum, quod fortiter adversus Vulgares gesserit propter pietatem, quam, ut impie infelices illi fatebantur, habuerit. at vero hi qui in urbe regia erant, armabantur post synodum universalem ad fidem subverten dam orthodoxam , caecos caecis mentibus volentes sine deo imperare,filios videlicetConstantini deum impugnantis,apud Panormum insulam custodiae mancipatos, quos furari per noctem voluerunt et adducere ad exercitum. sed dominus hos confudit, erigens Michaelem piissimum in defensionem veritatis. disputatis enim convenientibus de fide plebibus r e giam repedavit ad urbem,etsapienter cogitans multos re bellium per paueas plagas deterruit. exilio quoque deporta-p.774 vit filios Constantini , qui oculis orbati esse cernebantur, in Aphusiam. unum vero ex seductoribus , falsum eremitam , Nicolai exacionitae *) malefici socium , qui iconam sanctis simae dei genitricis dehonestaverat , lingua recisa mutilavit ; qui et mortuus est corpore simul et anima, huius autem collegam Nicolaum repromittentem se poenitentiam acturum coram omnibus publicavit; confitentem quoque sua ipsius mala tradidit illum in monasterium custodiendum, ne libera conversatione libito proprio abuteretur. populis autem coram concilio in Magnaura coronatus , pii et secundum deum sensus sui dogmata manifestavit. at vero Athigganos publicans exilio tradidit per Leonem praetorem Orientalium. porro Augusto mense quintae indictionis Thebith contra Christianos exercitum movit, cum quo bellum Leo conferens, Orientalium praetor , prosperatus est, duo milia interficiens et equos comprehendens et arma. Muhamed autem, primus filius Aaron , tenens principatum gentis, inito bello in inte riori Perside c u m Abdela fratre suo supcratus est, et fugiens in Bagda hoc obtinuit. Damascum vero alius tyrannus h a buit, et Aegyptum et Africam duo partiti sunt, et Palaesti-p.775 nam alius latronis more depastus est. Anno imperii Michaelis secundo Crumnus Vulgarum dux *)undedicantur şaxioritaı,v.Theodor.haeret.fab.43. FABR. per Dargamerum pro pace rursus ad Michaelem imperato rem legationem misit, quaerens foedera quae sub Theodosio Hadramitino et Germano patriarcha repromissa fuerant C o r mesio, qui per illud tempus Vulgariae dominus habebatur , quae terminos continebant a Meleonis Thracensibus , vesti menta quoque seu coccineas pelles usque ad pretium quin quaginta librarum auri , et super haec profugos utriusque partis ad alterutrum reddi, si contigisset eos insidiari p r a e latis;negotiantes vero in utraque regione per praecepta et signacula commendari : si qui vero sine signaculo inventi fuissent, diriperentur quae haberent , et inferrentur publicis rationibus. scripsit etiam et damnationes ad imperatorem, nisi acceleraveris" inqniens "ad pacem , iudicio tuo praelia borcontraMesembriam." hisperceptisimperatornequam consiliorum admonitionibus pacem minus admisit. sub o b tentu enim falsae pietatis, imo indisciplinationis et circa rem publicam perditionis, nequam consiliatores asserebant "non p.776oportet fugitivo reddere," perhibentes in testimonium illud evangelicum domini eloquium perhibentis "eum qui venit ad m e , non eiiciam foras." mediante vero mense Octobrio aciem dirigit Crumnus contra Mesembrian in machinamentis et manganis et arietibus, quae Nicephori occasione , destru ctoris Christi, didicerat. Arabs enim quidam ad baptismum accesserat satis expers mechanicae artis, quem cum castra m e tatus esset, in Hadrianopoli constituit; cui nullum secundum meritum auxilium vel beneficium conferens , quin potius et rogam eius abbrevians, murmurantem nimis cecidit. qui super hoc tristatus fugit ad Vulgares , et docuit eos o m n e m mangani artem. in his insistens, nemine ob multam stulti tiam resistente, per totum mensem cepit eam. kalendis a u tem Novembriis advocato imperator patriarcha, cum angu stiaretur, de pace consilium sumpsit. aderant autem et m e tropolitani , Nicaenus videlicet et Cyzicenus episcopi, p r a e sentibus quoque pravis consiliariis cum Theodoro hegumeno Studii. et patriarcha quidem ac metropolita antistites cum imperatore pacem amplectebantur: mali vero consiliarii cum p.777Theodoro hegumeno Studii hanc subvertebant,fatentes "in subversionem divini mandati nemo pacem amplectitor : eum quippe qui venit, inquit dominus , ad m e , non eiiciam f o ras," nescientes neque quae dicerent neque de quibus affir marent,primo quidem quoniam nemine ad nos ex eiscon fugiente nos eos qui intra cortem erant prodidimus, valen tes hos c u m pace salvare ; secundo vero quia et si fugerunt rari quidam ad nos, pro acquirenda tamen pluribus et c o n tribulibus salute oportebat potius deccrtare quam super in 280 ANASTASI HISTORIA ECCLESIASTICA

10EX THEOPHANE. 281 certis et invisibilibus locupletari: gratius enim deo plures quam pauciores salvare. porro damnum in pluribus pati propter modicum lucrum primae dementiae est, sed et qui circa propria inconsulte laborat,fidem secundum Paulum n e gavit, et infideli deterior iudicatur: ubi erit et illud "cum his qui oderant pacem , eram pacificus ;" nisi forte sint et Paulo et David isti sapientiores. quis autem Germano ter beato nunc sapientior,nisi iuxta perniciosum animae tumorem ne quam ac perversi consiliarii, qui pacem inhibuerunt. hacc kalendis sunt facta Novembribus. porro pridie nonas N o vembrias apparuit cometes in figura duarum fulgentium lu- narum adunantium se atque separantium in diversa sche mata , ita ut in acephali viri fictionem formarentur. et in crastinum de excidio Mesembriae venit nobis miserum d u bium, deterrens omnes ob maiorum malorum expectationem. invenientes enim eam inimici plenam omnibus rebus quae ad habitationemhominum adessedebent,hanc tenuerunt una c u m Debelto , in quibus et siphones aeneos invenere sex et tricenos , et ignis humidi , qui per eos emittebatur, aurique et argenti haud modicam copiam. p.778 * opinatissimae] Ruffinus interpres Eusebii H. E. 8 1:opinatissi mus ille Dorothens. ipse Ruffinus 1. 10 : nobiles et opinatissimi convenerunt. Iulius Firmicus 3 3 : magos famosos faciet vel phi losophos opinatos. Hincmar.Rem.de Praedestin.34:Gregorius Nazianzenus vir in fide et doctrina opinatissimus. FABR. " Eodem anno multi Christianorum ex Palaestina,mona chi scilicet ac laici, et ex omni Syria in Cyprum venere, f u gientes immensam Arabum afflictionem. cum enim sine g e nerali principatu Syria esset et Aegyptus et Africa et omnis principatus qui sub ipsis est,homicidia et rapinae et adul teria luxuriaeque ac omnes deo odibiles actiones in civitati bus et villis a divinitus peritura gente perpetrabantur. i n que alma dei nostri civitate colenda loca, sanctae videlicet resurrectionis ac calvariae, ceu reliqua profanata sunt. si-p.779 militer autem et laurae eremi opinatissimae *), sancti sci licet Charitonis et sancti Sabae, et reliqua monasteria et e c clesiae desertae factae sunt : alii namque percepto martyrio interempti sunt, aliivero Cyprum et ex hac Byzantium pro perarunt, quos Michael pius imperator et Nicephorus san ctissimus patriarcha benigna munificentia receperunt:nam his qui venerunt ad urbem monasterium insigne donavit, his vero qui in Cypro remanserunt , monachis scilicet et laicis, talentum auri transmisit , et diversis hos consolatus est m o dis. erat quippe Michael erga omnes suavis quidem et cle

11282 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA mens , circa negotiorum vero dispositionem iners, servitute subactus Theoctisto magistro seu ceteris principibus. prae terea mense Februario duo Christiani ex Vulgaria fugientes nuntiaverunt imperatori Crumnum praedaturum eos, qui es sentinThrace,repentefestinare. etdecimo quinto kalendas Martias exivit imperator ab urbe , et dei providentia ineffi cax rediit Crumnus non paucis amissis. ast imperator H a drianopolim veniens, et ordinatis apte quae circa eam erant, cum gaudio rediit,et ascendens monasterium Tarasii beatis p.780simi patriarchae, celebratis eius memoriis, una cum Augusta Procopia , argenteo petalo librarum 95 sacrum sepulcrum eius vestivit. post captam vero Mesembriam imperator C r u m n o pace negata, ex omnibus thematibus militiam ante v e r nale tempus in Thracem transire praecepit , ita ut omnes molesteferrent,maxime Cappadoces etArmeniaci.imperatore autem exeunte cum ordinibus mense Maio, exivit cum eo pari ter Procopia Augusta usque ad aquaeductus iuxta Heracliam. at vero multitudines super hoc duriter ferentes in derogatio nem ac maledictionem conversae sunt contra Michaelem. porro tertio nonas Maias eclipsis facta est solis circa d u o d e cimam partem Tauri iuxta horologium, oriente sole, et m u l tus timor cecidit super turbas. ast imperator circumibat Thracem cum praetoribus ac militiis, neque contra Mesem briam pergens, neque aliud quid eorum quae agi debent ad destructionem hostium patrans, sed tantum suasus sermonibus vanis consiliariorum suorum, bellorum experientiam non h a bentium , ac per hoc asseverantium non audere inimicum adversus illum venire, in propria regione sedentem. et erat barbarico impetu gravior concivium coetus deficientium circa p.781necessarias utilitates, et rapinis ac invasionibus exterminan tium compatriotas. circa initia vero Iunii mensis exiit C r u mnus Vulgarum dux cum exercitibus suis, veritus, quod multa milia essent Christianorum. cumque movisset exercitum in Versiniciam quasi tricenis signis ab imperialibus castris,Leo patricius et praetor Orientalium Ioannesque patricius etM a cedoniae praetor,cognomento Aplaces,multum prompti ad hos bellandos, prohibiti sunt ab imperatore per malos c o n siliarios. cum autem urbs letanias celebraret cum summo sacerdoteintemploSS.apostolorum,quidam impiorum ob scenae deo perosi Constantini haereseos, obserata porta i m perialium sepulcrorum, nemine attendente propter turbae frequentiam,quo subito cum quodam sonituaperiretur egerunt, quasi ex quadam operatione divinitus facti prodigii, et intro insilientes procidebant seductoris monumento,hunc invocantes et non deum,"surge" dicentes "etauxiliare perditae rei p u EX THEOPHANE. 283 blicae;" diffamaveruntque quia surrexit super equum sedens, et vadit Vulgares bellaturus, qui e contra Tartarum habitat cum daemonibus. qui ab urbis praefecto comprehensi primo quidem mentiebantur divinitus ultro fuisse portas sepulcro-p.782 rum apertas: praesentati vero tribunali praefecti et circa testimonium claudicantes obserationis fraudem ante omnem poenam confessi sunt;quos merito vectibus subdens pompae publicae submisit, vociferantes causam poenae. sic enim n e quitiae inventor diabolus suos milites erudivit, ut non pec cata sua ipsi accusent, sed orthodoxam et a patribus tradi tam fidem sacrumque habitum monachorum, qui divinae est philosophiae gymnasium. multi autem eorum qui in his bla sphemabant , habitu tantum erant Christiani , veritate vero Pauliciani, qui non valentes detestabilia dogmata sua m a n i festare huiuscemodi occasione indoctos adulterabant , C o n stantinum, qui Iudaici fuerat sensus, beatum dicentes ut p r o phetam et victorem, haeresimque ipsius in subversionem i n carnatae dispensationis domini nostri Jesu Christi amplecten tes. porro decimo kalendas Iulias praelium ineuntibus haud procul ab Hadrianopoli, delinquunt quidem Christiani valde dire circa bellum, obtinent autem inimici pugnam a deo, ut plures Christianorum nec primam congressionem .. summa fuga uterentur, ita ut Crumnus consternatus aestimaret in-p.783 sidiarum quarumque argumentum esse; quo factum est ut modicum retineret suos ab insecutione : quia enim vidit eos sine ulla retentione fugere , persecutus occidit multitudines copiosas, veniens nihilominus ad sarcinas, et has cum exuviis auferens.astimperatorfugiens repedabatinurbem,multitudi nibus harumque principibus sumptis. insuper et imperii polli cebaturdepositionemdeiurans.interquos etLeonempatricium et praetorem Orientalium,tanquam pium et fortissimum et per omnia strenuum, in tenendo imperio asciscere socium voluit. qui nullatenus acquiescens, dimisit eum praeesse thematibus, ipseque ad regiam pervenit urbem octavo kalendas Julias, volens deponere imperium et alium promovere ; qui tamen ab uxore , et ab his qui nequiter praevaluerant , non est permissus, verum in hoc Nicephorus sanctissimus patriarcha consentiebat, "et ipse" inquiens "et filii eius salvandi erunt, si taliter quis promoveatur." at vero praetores discentes imperatorem cum multitudinibus in urbem fugisse, desperati ab eo quod de cetero imperandi forent, et consiliati apud semet ipsos implorabant Leonem patricium et praetorem Orientalium,quo auxiliaretur communi reipublicae etChri stianorum religioni opitularetur. ast ille aliquandiu v e h e menter differebat tempus, considerans difficultatem et barba-p.784 284 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA rorum incursionem intolerabilem, et semet ipsum erga i m peratores conservans rectum et absque insidiis. quia vero ad urbem properare inimicum vidit, scribit Nicephoro p a triarchae de recta fide sua affirmans, petens etiam ut c u m o r a tione et nutu eius imperium sumeret. et veniens ad tribunalium ante urbem positum una cum praetoribus et exercitibus,valde legitimus Romanorum imperator ostenditur, et die media Constantinopolim per Carisii portam ingreditur , et ad r e galia pervenit. porro Michael audita huius acclamatione in oratorium Phari accurrens, una cum Procopia natisque suis, detonsis capillis monastica induit vestimenta quinto idus I u liassextaeindictionis,feriasecunda. posteraverodieco ronatus a Nicephoro patriarcha in ambone maioris ecclesiae urbis, praecepit custodiri viriliter muros die ac nocte, ipse per se circumiens et excitans cunctos , ac bonam spei fidu ciam habere commonens, eo quod deus celeriter foret ino pinate facturus per intercessiones intemeratae dei genitricis et p.785omnium sanctorum,nec omnino confundi nos essetpassurus ob multitudinem culparum nostrarum. interea novus Sena cherib, Crumnus videlicet, derelicto proprio fratre cum vir tute sua ad impugnandun Adrianopolim, post sex dies i m perii Leonis superveniens in viribus et equis regiam urbem girabat iuxta muros a Blachernis usque ad auream portam, ostendens virtutem suam, et celebrato polluto ac daemonico sacrificio in prato penes mare sito postulavit ab imperatore ut figeret lanceam in eandem auream portam ; quo id fieri non permittente reversus est ad tabernaculum suum. cum autem admiratus fuisset muros urbis et bene ordinatam imperato ris aciem, et super obsidione, quam sperabat, desperatus ef fectus esset, ad conventiones convertitur, et ante pacem ten tatoriaverbafaciebat. astimperatoracceptaoccasioneco natus est huic insidiari , sed a multitudine peccatorum n o strorum hoc in finem perducere prohibitus est, administran tium huiuscemodi rei rusticitate, vulnerantium quidem hunc, mortalem tamen non inferentium plagam. super hoc insa 786 niens nequissimus , misso cursu ad S. M a m a m , palatium illic habitum incendit,et aereo Leone Hippodromii una cum ursa et dracunculo lacus ac marmoribus electis in plaustra i m p o sito reversus est, et obsessam Hadrianopolim cepit.

12Iaret, 162. Eber, 134. Isaac, 60. Jacob, 82. Levi,47. Amram,75. Moyses, 120. Allophili, 4 0 . Heli,40. David, 40. Abia,3. Haec est collectio annorum, Sem,100. Arfaxat, 135. Cainan, 130. Caat,60. annos 40. Sala, 130. Thola, 22. Iaier, 22. Ammanitae, 18. Gedeon, 40. Abimelech, 3 . Jephte, 7. Hebeson, 12. Achelon, 10. Labdon, 8. Sampson, 20. Turris factura. Cessatio Principatus, et p a x , ut subinfertur. Iesus Nave, 127. Phinees, 18. Chusarathon, 8. Catonihel, 40. Eglon, 18. Aodetsmegar, 80. Jabes et lebusan,15. Darac etDeborra, 40. Oribetzib, 7 . Samuel et Saul, 40. Mathusalem, 167. Lamech, 188. Noe,500. Falech, 130. Ragau, 137. Seruch, 130 . Nachor, 139. Thara, 70. Abraham, 100. Salomon, 40. Adam, annos 230. Seth,205. Enos, 190. Cainan, 170. Malalehel, 165. Diluvium. Roboam, 18.

13286 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA Amesias, 29. Ozias, 52. Ptolomaeus, qui et Alexan der,18. Augustus Romanorum,56. Galbas, menses. Otho, menses 3. Vespasianus, annos 9. Ieconias, qui et Iacin Susan- Nabuchodonosor, 23. Moradach , 5. Balthassar, 3. Darius, qui et Astyages, 7. Cyrus,31. MarcusAurelius,etVerus,19. Darius Arsami, 6. Alexander Macedo,6. Ptolomaeus Lagii, 40. Ptolomaeus Philadelphus,38. Ptolomaeus Euergetes, 34. Ptolomaeus Philopator, 17. Ptolomaeus Epiphanes, 21. Ptolomaeus Philometor, 35. Commodus, 13. Alexander Mameas, 13. Gallus et Volusianus, 2. Valerianus et Gallienus,15. Claudius, 1. Asa,41. losaphat Ioran, 8 . nae,8. Sedecia ,11. ,25. Ioathan,13.. Achan, 16. Magi, menses 7. 10. Gordianus, 6. Aurelianus, 6. Ochozias, 1. Gotholia, S. Joas,40. Ezechias, 29. Manasses, 55. Amos, 2. Iosias,31. Tiberius, 22. Caius,3. Claudius, 13. Nero,13. Ioacin, annos 11. Vitellius, menses 8, dies 1. Darius Ystaspi, annos 36. Xerxes, 20. Artabanes , Arthaxerxes, 41. Sogdianus, menses 7. Darius, annos 19. Pertinax, menses 8. Antoninus, qui et Caracalla, Nodus, Arthaxerxes, 40. Ochus, 5. Popianus cum Albino, Traianus, 19. Domitianus, 12. Nervas, 1. Hadrianus, 21. Antoninus, 23. annos 7. Antoninus alius,4. Philippus, 7 . Decius, 2. Tacitus et Florinus, menses 6 . Probus, annos 7. Carolus cum Carino, et N u meriano,2. sius,30. Cleopatra, 20. Cambyses, 8. Narses, 4 . Titus, 2. Macrinus, 1. Ioachin,qui et leconias, m e n ses3. Ptolomaeus Euergetes, 28. Ptolomaeus primo Physicus, Ptolomaeus Philadelphus, 8. Ptolomaeus, qui et Diony Maximinus, 3.

14Diocletianus,etMaxim.Her Heraclonas,menses 6. Absimarus,qui et Tiberius,7. Iustinianus iterum,6. LeoIsaurus,24, Constantinus persecutor,35. Leo Chazarus, 5. Constantinus cum matre Hei Stauracius filius eius, men ses2. Michael Curopalates,annos 2. Leo Armenus, 7. Michael, 9. ValentinianusetGratianuset Theodosius maior, 17. Arcadius, 14. Constantinus filius eius, m e n ses 3. Sunt ergo ab Adam usque 2242. Et a Cataclismo usque hae 1169. EX THEOPHANE. 287 culius, 20. Justinus, 13. Justinianus, 39. Constantinus, qui in Occi dente occisus est, annos 7 . Constantinus sextae synodi,17. Justinianus, 10. Leontius, 3 . Philippicus,qui et Bardanus,2. Anastasius,quietArthemius,2. Theodosius, 1. ad centesimum annum Abra Et a centesimo anno Abrahae usque ad exitum Israe lis ex Aegypto octuagesimo anno Moseos factam, anni 405. Et ab octuagesimo anno Moseos usque ad captivitatem Babyloniae primo anno Sedeciae factam, anni 1076. · rene, 10. Tiberius, 4 . Mauritius, 20. Phocas, 7. Theophilus filius eius, 12. Michael cum matre, Michael solus, Heraclius, 21. Et a primo anno Sedeciae usque ad vicesimum secundum annum Augusti Caesaris, in quo natus est Christus dominus noster, anni 608. Simul colliguntur ab Adam usque ad nativitatem Chri sti, anni 5500. Nicephorus, 9. Et qui Byzantii imperaverunt Christiani. Constantinus magnus,32. Constantinus, 24. Julianus, 3. Valentinianus, 11. Jobianus, menses 8. Valens, annos 33. Theodosius minor, 42. Marcianus, 7. Leo maior, 17. Zeno,17. Constantinus solus, 8. Heirene sola, 5. Anastasius, 27 . Justinus, 9. Basilius, . ad Cataclismum,annorum

15288 ANAST.HIST. ECCLESIAST.EX THEOPH. A Christi nativitate usque ad Constantinum primum, ex imperatoribus Christianorum, anni 296. Et a primo anno Constantini magni usque ad primum Justiniani magni annum, anni 223. Et a primo anno Iustiniani magni, anni 280. Quaedam in hunc locum in omnibus manuscriptis ex Nicephori Chronographia perperam translata sunt, suo loco reponenda,id est, post catalogum Augustarum , secundum Graecum codicem Nicephori. THEOPHANIS CHRONOGRAPHIAM NOTAE. AD 19 Theophanes II.

16THEOPHANIS CHRONOGRAPHIAM AUCTORE R.P.IACOBO GOAR, Ord. Praedicatorum Congregationis Reformatae S. Ludovici Vicario Generali. P.3.l.1. Τοῦἐνἁγίοιςπατρὸςἡμῶν]Beatitatispos sessae titulum,sanctique nomen operis huiusce titulus a me, fateor, verbo solo immutatus auctori Theophani ascribit. sed nec mutationis inductae poenitet : quem etenim virtutum facinoribus praeclaris, difficilique et insigni fidei testimonio perfunctum , et sanctos inter adlectum Caelitum honoribus, anno quoque redeunte, Orientalis ecclesia celebrat; hunc ego, iuratus quantumvis mss eius exemplarium septem secta tor futurus, et exceptor fidelis abiecta Θεοφάνους ἁμαρτω Lov, prout illa nullo cum discrimine proferunt, appellatione indigitandum mihi nequaquam potui persuadere. quod sibi mutuo monachi Orientales, Theophani monacho praestiti. illi áμaprælovs privatim, ac passim se quique professi, ayi ovs invicem se salutant: ita est et mihi; quae Osopávovs opus hoc testantur exemplaria, duaotahov pariter asserunt. quid tum ? quem ecclesia sanctum colit, cuius coelo et i m mortalitate dignas actiones lego, laudo, refero ad eius operis limen, eundem ego erga litterulam religiosus, erga Coelites iniuriosus, inter ecclesiae patres aycov si minime recensuis AD S.P.N. NOTAE,

17sem, ne impietatis arcesseres, Christiane lector,verebar. verborum igitur ipsorum , Θεοφάνους ἁμαρτωλοῦ vice, τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν substituendum ratus sum. ms codex ex quo reliqua , nulla mutatione inducta , desumpsi, regius est,manu fideli,antiqua, etprobata exaratus,etadLeonis grammatici, qui Theophanem sequitur, ut Theophanes G e o r gium Syncellum excipit, comparationem inspectus ex A m a naensis testimonio , ante annos sexcentos et amplius descri ptus agnoscitur. asserti huius argumenta protulimus ad G e o r gii Syncelli praefationem. 292 IN THEOPHANEM 3 , 2. Θεοφάνους ] non unus Theophanes historiae Romanae vel Byzantinae scriptor, aut etiam praesentis o p e ris auctori coaevus , vel suppar. antiquissimus est Mityle naeus Pompeii M. in bellicis expeditionibus miles, et gesto r u m testis ac praeco , a Vossio de historicis Graecis lib. 1 cap. 23 memoratus. secundus poeta , cuius paucos versus anthologiaexhibetlib.3sect.3. alterByzantiusTheopha nes Iustini secundi bellum Persicum , Romanasque res, suo, id est, Justini tempore , olim visas, libris decem , quos P h o tius perlectos memorat, scriptis consignavit. quartus hic auctor noster, etiam Byzantius Byzantinae historiae a Diocle tiano ad Michaelem Nicephori generum scriptor , Georgius nomine, cognomine Theophanes, quod Georgii Syncelli fami liaris extiterit, et eius chronographiae continuator, perperam Vossio, aliisque non indoctis viris, lib.2 cap.24 nuncupatus. alius iterum hoc nostro Theophanes iunior Nicaenus episco pus Theodori frater, et cum eo sanctorum imaginum cultus defensi, ab impio Theophilo reus pronunciatus , neviŋtą, μ é have litteratus, ingenii fideique monumenta reliquit laudatis sima, a Possevino recensita. Coaetaneus alter Theophanes, et monachorum (haud nominatorum ) praepositus sub M i chaele Theophili filio, cuius opus in Nicephori patriarchae exilium, et reliquiarum eius translationem refertMetaphrastes, et ex eo Surius martii die decimotertio. septimus T h e o p h a nes eiusdem cum BasilioMacedone Michaelis successore tem poris,Cerameus est,illeTauromenitanus praesul:de quo ac curate,quiopera eiusinpublicumevulgavit,FranciscusScor sus. alium rursus amicus et litterarum amans Leo Allatius suggerit familiari epistola ex Ioannis cuiusdam magnae dei ecclesiae diaconi et rhetoris scripto εἰς τὸν βίον Ι ω σ ὴ φ τοῦ ὑμνογράφου. eius verba haec.Θεοφάνει μὲν οὖν τινὶ τοῦ ἱεροῦπρεσβυτερίου ἠξιωμένῳ,καὶτῷ καταλίγῳἠριθμημένῳ τῶν μοναχῶν ὁβίος τοῦδε τοῦ μακαρίου πεπόνηται. οὐ μὴν ἀλλὰ παρέδραμε τοῦτον πολλά, ὅτι κατὰ σπουδὴν ἐκείνῳσ υ ν εξυφάνθη τὸ πόνημα · ἀμέλει καὶ οἷς ἐκεῖνος τοῦ μάκαρος NOTAE. 293 τοῦδε τὸν βίον ἐσμίκρυνεν, ἐν τούτοις ἡμᾶς ἐπὶ τὸ εὖρος τῆς διηγήσεως προεβίβασεν. Theophani sane cuidam sacra presbyteri dignitate provecto , et monachorum gregi adlecto Beati huius vita elaborata est. verum quam multa illeprae teriit: quod opus nimia quadam festinatione, nec morose satis in quibus tamen Beati huius vitam contraxit, ut spatium per amplius narrationem protenderemus, in iisdem ille nos promovit. iam quod ex istis non unus Byzantinam tra ctavit historiam, primus videlicet, tertius, quartus, sextus, et ultimus ; nec unicus sacras laudavit imagines , quartus, i n quam, et reliqui; vel pro earum veneratione tuenda certa men inierit,velutquartus,acquintus;utalteriusviceunus nonnunquam adduceretur in medium, et quae uni gesta vel scripta, tribuerentur alteri, non difficile contigit. quid enim Theophani magis simile, quam Theophanes? Mitylenaeus ille Romanam,Byzantius, qui inter nominis huius scriptores ter tius,Romanam pariter, diversi licet temporis, contexit histo riam. Byzantius idem tertius, cum nostro pariter Byzantio,. Byzantinas res tractat. sextus et octavus privatorum vitas scribunt, quarum lectio ad Byzantinorum notitiam accedit. N i caenus praesul Theophanes ad instar Byzantii, qui tertius, sacras propugnat imagines. hinc incerta, perturbataque h u ius et alterius cognitio, imo summa inter eos confusio, et vix constituendum discrimen : adeo ut qui paucos recensuit, et distinguere tentavit Vossius , Byzantium nostrum annis 30 superiorem, et iam mortuum cum Theophane presbytero, et praeposito Nicephori praecone se confudisse non animadver terit. eundem nunc nostrum ex paritate cum reliquis con feram? nomen,studia,religio,pietas,vitaeprofessio,labo res, quae in aliis certa varietatis indicia, in istis similitudi nem obtinent , et discrimen auferunt. dicam Theophanem hunc nostrum ex diversis gestis in duos Baronio divisum ad annum Christi 816 num. 1 et Andreae Scorso prooemii se cundi sect. 1 in Theophanem Cerameum ? ipsi, quod miran dum,eloquuntur,eterrorem,cum exTheophanis eiusdem nostrivita,tum exsuccedentenota convincendum,demon strant. sane Theophanis ipsius vita, gestaque variis ex a u ctoribus collecta, sub conspectum posita, quod ipsum inter reliquosque intercidit, discriminis indicia proferunt. tantum, quae in illishaud leviter praetereunda,lector non incautus mecum haec observabit. I vitae Theophanis a Metaphraste, vel ex Baronii iudicio a Theodoro studita conscriptae ver sione Latina, eundem Isaacium quoque dictum , ex linguae Graecae inscitia, affirmari apud Baronium a. C. 777 num.3 et 816 num. 1. lecto quippe vitae programmate, Oɛogá contexuerit.

18294 IN THEOPHANEM νους, τοῦ Ἰσαακίου βίος, reddidit interpres; Theophanis, qui et Isaacius dictus est, vita; c u m vertere debuisset, T h e o p h a nisIsaciiF.vita. utenimafiliopatrisnominevocando penitus abhorrent Graeci , ita a verbis hisce , ouros nargòs μὲν ἔφυ Ἰσαάκ , eius vitam Menologium orditur, et Isaacium pariter eius patrem laudata versio memorat. 2. Theopha nem circa Christi annum , ut ipse numerat, 744 ut melius alii751vel752ConstantiniCopronymiduodecimum autumni tempestate natum : qui namque anno 755 ex propriis nempe calculis, ex probatioribus 763 et Copronymi 23 ingentem glaciei molem mari supernatantem cum aetatis eiusdem pue ris triginta Constantinopoli ludibundum conscendisse (qui a e tatis illius ludentium puerorum mos agnoscitur) de seipso scribit, duodennem circiter se tunc extitisse lectori coniici endum suggerit p.365. 3. duodennem iniisse coniugium (quod Romanis legibus masculo nondum licet) falso, ut videtur, in Menologii textu asseri. 4. erronee pariter aetatis annum vicesi mum'primum numerasseTheophanem,LeonequartoConstan tiniF. mortem oppetente,ibidem legi: quadrimulus enim (ante Leonis videlicet annos quinque, etConstantini duodecim)cum sociis triginta mobilem et fluctuantem ponto glaciem nec a u susipse,necabastantibusinCP.portusuperscendere per missus fuisset. 5. eundem modo Agri, modo Sigrianes praepositum Theophanem vocari, qui non unus, sed quasi hic ab altero diversus, scribitur a Baronio ad annum C. 814 num.31et816n.1dequonotamoxsubiungenda. 6.con fessionis suae palmam in coelo Theophanem nostrum Leonis Armeni imperantis anno 5 Christi 818 excepisse: cuius as serti adversus memoratum Baronium haec demonstratio cer tissima. imperii anno secundo iam completo, Nicephorum patriarcham sanctissimum,throno et urbe extorrem,inprae conesum agiiussitimpius Iconoclasta.LeoArmenus,exLeo nis grammatici verbis hisce: ὁ δὲ Λέων μετὰ δύο χρόνους τῆς αὐτοῦ βασιλείας μανείς, καὶ τὸν στέψαντα αὐτὸν θεῖον Νικηφόρον ἐξορίσαςΘεόδοτον πατριάρχην αὐτιχειροτονεῖ. ipseLeo aliquibus diebus iam salutatus imperator, Nicephoro diadema capiti imponente , tyrannidem invaserat anno C h r i sti 814, Iunii die 12, indictione septima, prout Baronius, et anonymus Graecus Leoni grammatico eodem codice regio sub numero 713 coniunctus affirmant, nonnihil a Theophane nostro variantes. declaratus imperator varia fortuna, c u m C r u m m o principe Bulgaro ad anni sequentis paschalem t e m pestatem, eodem anonymo praelia describente, decertat, nec circa religionem, in quo Baronius hallucinatur , quicquam innovat, anni 815 et indictionis octavae, ineunte vere,C r u m NOTAE . 295 mus moritur. οὔπω ἔαρος καταλαβόντος, ὡς φασίτινες δια σωθέντες τῆς αἰχμαλωσίας ἀπὸ Βουλγαρίας περὶ τὴν μεγά λην πέμπτην ὁ Κροῦμμος ὁ περίφημος, ὁ τὴν πόλινἑλεῖν βουλόμενος τέλει τοῦ βίου ἐχρήσατο. belli Bulgarici cura Leo liberatus, irreligiosum in sacras imagines dentem exerit, et virus eiaculatur: καὶ λοιπὸν μετὰ τοῦτο λαβὼν εὐκαιρίαν ἤρξατο πορθεῖν τὴν ἐκκλησίαν, δευτέρῳ ἔτει τῆς βασιλείας αὐτοῦ περιεργαζόμενος κατὰ τῶν θεοῦ κριμάτων. propositi consortes impii rebus novis animum simul adiiciunt, eiusdem anni Pentecostes festo, et mense Iulio coepta promovent: ἀρξάμενοι ἀπὸ τῆς Πεντεκοστῆς οἱπερὶ τὸν Ἰωάννην καὶ τὸν Ὑλιλᾶν σωεύειν τὰ βιβλία, τὸν δὲ ̓Αντώνιον προσελάβοντο ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου μηνός. Leo de imaginibusprofligandisNi cephoro patriarchae propositum aperit, mense Decembri : περὶ τὸν Δεκέμβριον μῆνα δηλοῖ τῷ πατριάρχῃ ὁ Λέων · ὅτι ὁ λαὸς σκανδαλίζεται διὰ τὰς εἰκόνας. ad quadragesimae finem anno 8 1 6 indict. 9 Nicephoro tendit insidias, et sede abdicat: ὁ Χαμαιλέων (Λέων) παρασκευάζει λάθρα διά τις νων τοὺς στρατιώτας ἀνελθεῖν εἰς τὸ πατριαρχεῖον,καὶ συρτὰ καταβάσαι (καταβιβάσαι) αὐτόν. ἦν δὲ παρέκβασις τῶν ν η στειῶν. infra: βαλόντες ἐν ἀκατίῳ ἔρριψαν πέραν εἰς Χ ρ ύ σόπολιν. festis tandem paschalibus celebratis, Theodotum Haereticum in Nicephori locum substituit: καὶ λοιπὸν μετὰ τὸ πάσχα ποιεῖ σύνοδον, καὶ καθίσας τὸν Θεόδοτον. pau cis postmodum diebus Theophanes anno eodem 816 o p p u gnatur, aiteius vitae scriptor, et postcarceris annos duos, id estChristi 818 mittitur in exilium,quo diebus solis tri bus ac viginti deportatus, laborum vitaeque terminum atti git.lisperspectis,quaeBaronius locomemorato,etadan num C.814 num.1 scripsit,ruere penitus,et everticon spiciuntur. 3,3. ἡγουμένου τοῦ ̓Αγροῦ] Σιγριανῆς quoque ἡγούμε νοςanonnullis assertusidem nosterTheophanes,quiaBa ronio, ceu Agri praefectus,ab eo qui Sigrianes audit, diver sus aestimatur ad annum 816 num . 1. idem tamen ̓Αγροῦ et Σιγριανῆς ἡγούμενος Theophanes, monet familiari epistola litteris omnibus excellentissimus Allatius. Sigriane enim Asiae regio ad Cyzicum ὁ ̓Αγρός,qui etμέγας ̓Αγρός, privatus regionis locus. Sigrianos montes in Asia locat Ortelius in lexico. auctor vitae Theophanis, post eius in dictam urbem Cyzicenam adventum :ad magnum , inquit,senem rediit, qui apud Sigrianem degebat in oppidulo, etc. infra: ad Sigria nae montem pervenit:eundem Constantinus Porphyrogenneta titulocap. 25 de administr. imp. et Nicetas Σιγριανῆς τῆς λεγομένης μονῆς οἰκιστὴν in Ignatiivita nuncupat:quein ve 296 IN THEOPHANEM tus interpres Sigriani monasterii sive Agriani conditorem reddit. difficultatem tollunt menologii verba ad eius vitae compendium praemissa : μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Θ ε ο φάνους τοῦ ὁμολογητοῦ τοῦ τῆς Σιγριανῆς, (ἡγουμένου) τοῦ ἐν τῷ μεγάλῳ ̓Αγρῷ κειμένου. sanctipatrisnostriTheopha nis confessoris, monasterii Sigrianes praepositi, in m a g n o A g r o iacentis, sive quiescentis memoria. hinc in pseudophotianis analectis penes Allatium, ὥς φησι Θεοφάνης ὁ ὁμολογητής,ὁ Μεγαλαγριτής· ut Theophanes confessorMegalagrites,μεγά λLοoυv Ayoou praepositum intellige, testatur. Ioanni ii quoque vitae scriptor apud Surium Novembris die quarto. naviga vit adoraturus sancti Theophanis tabernaculum, quod est in Sigriana. ̓Αγρός ergo , sive μέγας ̓Αγρὸς Sigrianes extitit locus designatus, quo monasterium condidit, et ad quod post eius mortem corpus eius relatum : alia tamen monasteria in eadem Sigrianes regione a Gregorio Theophanis abbate g u bernata, ex eius vitae serie observabis. advertes iterum T h e o phanem ἡγούμενοντοῦ ̓ΑγροῦAgriducem,etVossioetCe dreni interprete,vocatum ineptissime : nisi forsan Alexandrum exercitus abbatem voluerintpariter nuncupandum. sicfabri lia sutores tractant. Ibid. 5. ἀρχομένη ἀπὸ πρώτου ἔτους Διοκλητιανοῦ] cuius causam assignat auctoris ipsius prooemium mox subse cuturum . Ibid. ἔως δευτέρου ἔτους Μιχαήλ ] Cedreni Synopseos historicae prooemnio scribentis,ὁ ὁμολογητῆς Θεοφάνης ἄχρι τέλους Νικηφόρου τοῦ ἀπὸ Γενικοῦ κατήντησε, confessor Theophanes ad Nicephori exgeneralis finem historiam dedu 3,4. zoovoygapia] historica narratio cuius personae, gestaque singula percensita, ad tempus proprium , et annos, adde plerumque menses et dies, xarà nháτos revocantur et reponuntur. hanc cum vulgo dicta miscella Baronius con fundit ad annum C. 719 num. 20 his verbis: auctor Theo phanes,qui Graece scribithistoriam illam,quae inscribitur miscella , et sub titulo Pauli diaconi errore circumfertur : et ad annum 726 ad Gregorii papae epistolam nota prima pag. mihi79. Theophanes(miscellamintelligit)quifalsoinscribi tur Paulus diaconus. auctorem historiae miscellae titulus ei praepositus agnoscit Landulphum Sagacem , qui eam ex E u tropio, Paulo Aquilegiensi diacono, et Anastasii bibliothecarii narrationibus collegit. postrema vero pars quantumvis ex Theophane, pleraque Latine ab Anastasio reddita contineat ; miscellamtamen integram,Theophani velut auctorigermano, ex litteratorum sensu nusquam ascripserit.

19NOTAE. 297 zit, codicem annis duobus, et historiae calce mutilam fuisse constat : a Diocletiani quippe primordiis ad Michaelis C u r o palatis abdicatum imperium annos supra memoratos viginti octo supra quingentos, Theophaneum hoc opus enumerat : Anastasius vero bibliothecarius Theophanis pene suppar i n terpres , et sacculis integris Cedreno superior iisdem verbis et temporibus, quibus Theophanis hoc exemplar, hoc est, ad depositum a Michaele principatum, una cum miscella eum secuta, susceptam finit historiam. Baronius ad annum C. 813 num.8 ad diem usque captae civitatis Adrianopolis Theo phanes perducens historiam, eidem finem imposuit : nec est ut dici possit historiam intercisam esse, quod auctor perorationem nullam (ut moris est)apposuerit. siquidem Anastasius,qui in Latinum eam transtulit, testatur usque ad Leonem, qui suc cessit Michaeli, ipsum eam scriptionem perduxisse. cur au tem reliqua imperii Leonis non sit prosequutus, persequutio ab eo excitata, qua est vexatus ipse Theophanes, in causa fuisse videtur, Theophanem a finita scriptione, anno quinto obiisse superius annotavimus. • 3,7. τοῦτ ̓ ἔστιν ἀπὸ εψοζ τοῦ κόσμου] annus a mundi conditu 5777 in Diocletiani primum incurrens a Christi n a talitiis 277 ab auctore Theophane numeratur succedente p.4 statim ad aetatum ibidem descriptarum limen. iidem vero numeri, tam a mundi videlicet, quam a Christi ortu, ipsi sunt quos Georgii Syncelli chronographia collegit, quosque illius continuator Theophanes impraesentiarum sequi se tacitus p r o fitetur. eam temporis et numerorum mensuram nota succe dens examinat et illustrat. interim quae verborum iuxta diver sos codices mss varietas, quis defectus aut excessus fuerit o b servatus, ne forte discessu a regio exemplari damnetur hic expressus titulus, operae pretium fecero, si diligenter e x p o nam . regium post verba iam adducta scribit:χρονογραφία ἐτῶν φκῆ ἀρχομένη ἀπὸ πρώτου ἔτους Διοκλητιανοῦ,ἕως δευτέρου ἔτουςΜιχαὴλ καὶ Θεοφίλου υἱοῦ αὐτοῦ, τοῦτ ̓ἔστιν ἀπὸ ἔψος ἔτους τοῦ κόσμου, ἕως ἔτους ςτκα κατὰ Ῥωμαί ους ςτκα . Barberinus codex recentissima quidem manu e x scriptus, at c u m Vaticanis tribus et quarto palatino c o m p a ratus, bonique publici gratia ab Emin.Cardinali,Urbani VIII nepote,Parisios urbane transmissus,aeque corrupte le git: χρονογραφία ἐτῶν ἀρχομένη ἀπὸ πρώτου ἔτους Διοκλη τιανοῦ ἕως δευτέρου ἔτους Μιχαὴλ καὶ Θεοφίλου τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, εψοζ ἔτους τοῦκόσμου.ἔτους ςικά κατὰ τοὺς ̓Αλε ξανδρεῖς, κατὰ δὲ Ῥωμαίους ςτκa . ita Vaticanus sub numero 979 nisi quod Θεοφίλου vice, reddit Θεοφυλάκτου. qui sub 154 χρο. ἔτ.φκή ἀρχ. ἀπὸ πρώτου Μιχ. καὶ Θεοφίλου

20298 IN THEOPHANEM se υἱοῦ αὐτοῦ τοῦτ' ἔστιν ἀπὸ εψος ἔτους τοῦ κόσμου, ἕως ςτέ ἔτους κα. τοὺς ̓Αλ. κατὰ δὲ ̔Ρωμαίους ςτκα . sub num . 155 cum Barberino praeter unum et alterum nullius m o menti verbum convenit. correctissimus omnium, quem id circo regio deserto, invitus licet sequor et exprimo, P e y r e zianus est, dilectae videlicet ac sacerrimae litteratissimi viri D. Peyrezii bibliothecae reliquiae a clariss.D. Petro Putea no, cuius viventis animum Apollo exornavit, mortui nunc n o men colitMnemosyne,apud me depositae:is,inquam,ceu praeter omnes emendatissimus, etcum palatino pariter pro bato 979 consentiens, ne aliorum naevos operis facies statim exhiberet, qui mentem auctoris fideliter in titulo referret, ipseque c u m fide redderetur, dignus est habitus. 3,8. κατὰτοὺς ̓Αλεξανδρεῖς,κατὰ δὲῬωμαίους]quam diversi penes Graecos ab orbe condito ad vulgarem Christi natalem diem annorum numeri chronologiae sincerus illu strator Petavius recenset de doctrina temporum lib. 9 cap. 2, et cultissimus Allatius ad Eustathii Hexaëmeron pag. 250 et seqq. in tres porro summas , quae omnium spectatissi mae, discrimen quodcumque extitit, abiisse dignoscitur. tres itaque Graecorum computos, annorumque aeras tres praeci puas eruditi celebrant.trium prior ab orbe condito ad Chri stum ex Virginis utero natum annos numerat 5493. secunda a mundi ad Christi diem natalem annos 5501 computat. i n ter utrumque limitem, annos 5508 recenset postrema. pri mae auctor Panodorus monachus Aegyptius, cuius scripta Georgio Syncello familiaria, ac frequentius momorata. cundae forsan Africanus, quem Anianus, sanctus Maximus a b bas et confessor , Georgius Syncellus , et eius coaetanei , S. Nicephorus patriarcha, nec non Theophanes noster sequan tur in numeris. inventor tertiae nondum compertus, licet antiquus ; illam quippe velut receptam adhibet chronicon A l e xandrinum, et usitatam refert canon tertius Trullanae synodi anno Christi 691 secundo coactae , quae, quo celebrabatur, annum putabat, post Christi nimirum natalem et mundi 5508 ex adiunctis 691, qui collectus est, mundi 6199 eandem in officiis ecclesiasticis Horologio maxime , cyclo paschali c o n struendo manibus versat ecclesia Orientalis, prout Graeco rum iureconsulti secundum illam imperatorum edicta consi gnant in Basilicis. primam aeram Antiochenam appellant aliqui, apud Petavium ad auctarium de doctrina temporum lib. 8 cap. 1, secundam Aethiopicam, tertiam Alexandrinam : quarum appellationum fides stat penes auctores. Scaliger, scribit laudatus Petavius, ad excerpta Maximi primam nomi nat Lunarem; mediam, Orientalem;postremam,paschalem;

21NOTAE. 299 vocumque origines disputat lib. 5 de emend, temp. confutatus tamen et convictus lib.9 de doct. temp. cap.5 reliquisse m o net idem Petavius. meliora,ni fallor,suggero:a Panodoro Aegyptio institutore primam nuncupari Alexandrinam : alte ram, quod ei proximior existat, ac pene assequatur,Alexan drinae pariter nomen sortitam: tertiam Constantinopolita n a m , sive R o m a n a m . q u o d C P . q u a e n o v a R o m a est, et R o mani quondam imperii caput effulsit, primum inventa, totum R o m a n u m imperium deinde pervagata sit, et in eo, ut cita tus canon Trullanus confirmat, auctoritatem communiter n a cta fuerit, lubens assentior. sententiam probat Petayius a u ctar. lib. 8 capite 1 pag. 293 D verbis huiusmodi, Graeco rum computorum prior et antiquissimus annum eum , qui pri mus estaerae nostrae,numerat ab Adamo 5493 posterior5509 nec plures (de quo mox sermo) Graecorum computistae m e morant:qui priorem vocant xarà 'Ahežavdosas,nos Alexan drinum appellemus:posteriorem zarà Pouaiovs, nos Constan tinopolitanumanovaRomanominemus. itaTheophanes,quem tamen loquentem haud ibi, sed inferius adducit Petavius, non uno loco. haec primo capite: mox quinto aeram secundam memoraturus. Alexandrinum, ait, computum in paschali sua methodo tenere se Maximus ostendit capite 32, cum annum incarnationisacnatalisChristitestaturfuisse5501. Theo phanes vero noster, qui secundam illam aeram Africanum, Maximum , Syncellum imitatus observat, eandem hic xatu A'le§avdoes indigitat, eandemque rursus sub eadem voce r e fert explicatius pag.345 et346 de Leonis Isaurici morte lo quuturus. ἔτος ἦ ν ἀπὸ μὲν κτίσεως κόσμου κατὰ Ῥωμαίους ςσμή,κατὰ δὲ Αἰγυπτίους,ἤγουν ̓Αλεξανδρεῖςςσλβ. erat quidem annus a mundi conditu iuxta Romanos 6248, secundum Aegyptios vero,Alexandrinos intellige, 6232. verumenimvero quod secunda, velut prior, Alexandrina nuncupetur aera P e tavius expositurus, illam in hanc refundi, adeoque separatam et distinctam non constituere, duplicemque tantum, non tri plicem exurgere, nominibusque solis duobus numerandam contendit de doct. temp. lib. 9 et auctar. citati lib. 8 insi gnioribus primis capitibus : et indicia quidem ac coniecturas plures inmediumprofert,causam quaeplane convincat,nul lam. haec vero legitima ad Syncellum prius observata ex eius numeris mihi deprehenditur. praeter Panodori Alexan drinorumque aeram Syncellus, imo Anianus monachus, etiam Aegyptius, propriam ad annos ulteriores septem vel octo prorogaturus, a prima, quae natalem Christi anno 5493 c o n signat, haud multum deflexit,eodem ad 5500 vel5501 se moto : eam ob rem ut Alexandrinae nomen a Panodoro, sic

22300 IN THEOPHANEM pariter Alexandrinae ab Aniano nomen aera utraque potuit obtinere. verum ne hac sola coniectura arioler: gravissimi ponderis, neque irritandi roboris translatae appellationis a r gumentum est, quod Syncellus, qui aeram secundam usur pavit, et ad Christi natalem annos septem vel octo supra Panodorum adiecit, statim numero pares rescidit, et ex impp. aetatibus, nec non patriarch. et satrap. totidem resectis, pri m a m tandem aeram ab anno mundi 5493 et alteram a 5501 fluentem concordes inter se et aequali gressu procedere c o m pulit. annos imperatorum aetatibus detractos Syncelli chro nologiaaliiscomparata,me tacentevociferatur:detractorum indicium et exemplum solis ipsius radio describo. Diocletiani tyrannis ad annum a mundi conditu 5777 ex Syncelli c o m puto, et Theophanis pag. 4 reponitur, eademque post Chri sti aeram anno 5500 et5501 consignatam, annos ex Syncello et Theophane citatis numerat 277, eandem tamen a Diocle tiano tyrannidem arreptam annis 7 vel 8 posteriorem asse rit chronologorum vox communis , et ad Dionysianae aerae 284 et 285 alligat. annos igitur septem vel octo a Christi natalitiis ad Diocletianum imperantem,in Syncelli, Theo phanis et consortium calculis detractos nullus negaverit. a d de iam ad Panodori aeram 5493 aerae Christi Dionysianae annos 284 summam procul dubio colliges 5777, haec vero est, quam a mundi condita ad Diocletianum Syncellus,T h e o phanes et alii aeram Graecorum secundam amplexati subdu cunt. aera igitur secunda recurrit in primam, nec minus quam prima, Alexandrinae meretur nomen : et secunda haec rursus a prima 7 vel 8 annis , et a tertia pari spatio circa Christi natalem dissita ; postquam facta detractione in p r i m a m refusa est, prout prima annis quindecim vel sexdecim a tertia dividebatur;ab eadem tertia non absimili annorum 16 intervallo disiuncta cognoscitur: quae causa est, ut aeram secundam , et Christi natalem ad annum 5501 repositum, scribens Theophanes , adeoque aera prima et computo 5493 annis tantum octo posterior, et annis totidem Romanorum aera , quae tertia anterior , annis ante Diocletianum septem mutilatis, aeram suam aeque ac primam annis 15 vel 16 ter tiam praecedere affiirmet, et Michaelis Curopalatis annum secundum in annum a mundi condita κατὰ ̓Αλεξανδρεῖς 6305 , κατὰ Ῥωμαίους 5321 incidere doceat. numerandi rationemistam repetitetconfirmat auctorde Anastasii inau guratione tractans pag. 117. 5, 1. τὰ ἐλλείποντα ἀναπληρῶσαι] imperii Romani, et ecclesiae, hoc est sedium eius praecipuarum quinque historiam per annos et tempora concinne digestam describens Georgius NOTAE. 301 7,1. xeovoyqaqia] nonnullis de auctore,fine,et ope ris huiusce subiecto hucusque praemissis ; iam quae circa opus ipsum,lector, edoctum te cautumque volo, paucis evol vo: tibisemel monito operis totius decursu,pluribus exem plis et locis eadem haec recolenda non excidant. 1. brevi facile composito , at non admodum expolito, quinimmo ple beio pene ac vulgari stylo historiam hanc a Theophane di gestam: 2. hinc tibi trita, nec palatio, Amboni sacro, vel foro cognita vocabula ; sed ex compitis et incultae plebis ore collecta occurrere mirari desines: ea vero chronographiae parte usurpari,cuius tempore in usum fuerunt inducta, certa coniectura non habetur apud me alienum. 3. inemendatum ad grammaticae leges, imo soloecis barbarisque dictionibus textum non raro interpunctum auctori velim ascribendum : sic enim mentem , verborum ambage seposita, significantius exprimendam sibimet suasit:quod tamen recta scribendi ra tio, quam dicunt orthographiam, quandoque reprehendat, Amanuensium hallucinationem et errorem non diffiteor; quo relicto, et inemendato, ex fide ad ms exemplar commenda tionem potius, quam ex correctione ad grammatices praece pta, laudem mihi proposui sectandam. quod nihilo secius. iubet illa reparandum declarant annotationes, vel emendant alii codices in variis lectionibus producti: nonnihil ego pro scholiastae licentia interpolo, ex quibus reliqua facilius mente restituenda. 4. verborum lacunae, et quae desiderantur,sen tentiarum patent hiatus, sed non intolerandi, ceu qui mss in omnibus extent , vel mentis iudicio, sive labore queant r e parari. 5.repetitionesfateor,eiusdemreipenitusinutiles, et quae semel dicta sufficerent, eundem in locum bis inge sta illubentius perfero. 6. rerum gestarum metatheses non praetereundas, infrequentius licet, animadverto; et ex histo riae tantum fide, non ex temporis accurata recensione plura narrari: quod est, historicum ubique, at non chronographum semper se gessisse Theophanem. 7. temporis canonium, et Syncellus, vita consiliique successu infeliciter excidit. e a m obrem Romanorum impp.gesta suistemporibus et annis di stributa describere Theophanis , qui Syncelli propositum ad exitum deducere suscepit , animus est. verum ut ecclesiae rebus imperii res coniunctae, et imperii Romani thronus ad Orientis oras, id est, Byzantii positus , Persarum et Sarace norum aemulum nactus est principatum:hinc Theophanes Romanam historiam prosequuturus , Persarum et Arabum, patriarcharumque primas orbis sedes obtinentium,nomina, aetates, facta, per chronographiam istam ordine bono enar rata percenset.

23302 IN THEOPHANEM expressas in eo personas cum historia ad canonium idem subiecta, non consentire frequenter manifesto in annotatis: ut cum ad Damasi annum quintum Iulii pontificis obitum, et liberii promotionem una legimus connecti. 8. anni unius gesta in alium quandoque reponère, cum accuratis etiam historicis Theophanis lapsus communis est. 9. cum aliis p a riter commune, ut uno more , unoque sono virorum et l o corum proferenda nomina , ipse nonnihil immutata pronun ciet,ut Artaxer,Artaxerxes vice,etc. hunc modo Constan tium, Maximinum ; modo Constantinum, Maximianum ; illum hic E u p h e m i u m , ibi E u t h y m i u m ; e u n d e m I u d a m et E a u d a m vocet, de quo lectiones variae, et annotationes nonnunquam . 10. hinc cum textuGraeco non consentit in nominibus ple risque versio, et haec illum corrigere non veretur. 11. et ubi nullum vel perturbatum textus exhibet sensum , versio restituat, et planum reddere conetur. 12, ex diversis et a d versis auctoribus de eodem , raro licet, ponit contraria; ut de Elia Hierosolym. et C P .Macedonio praesulibus, quae loco proprio revocantur in concordiam : verum qui dormitantem patitur Homerum, Theophanem lapsum non eriget, aut eius errorem in aliis non corriget? 13. cum nimiruin succeden tes, et ad invicem cohaerentes numeros in sequiores trans ponit annos , seu etiam coniunctos annos in dissita canonia desultorie transfert , quae avagiðμnois pag. 6 et 7 statim occurit. 14. aut eidemvironunc pauciores,mox plures di versis canoniis assignat annos, quod in Damasi pontificis a e tate non uno loco,nec unico ms non sine stupore observatum est. 15. vel cum viri eiusdem pauciores anni plura occupant canonia; quem errorem deductae per canoniorum loculos Demophili pag. 49 et Artaxerxis pag. 51 aetates non o b scure arguunt. 16. aut cum summa quaepiam aetatis aequa lesloculossivecanonia,quibusdam omissis,non accipit:quod planecoactoetinvito,exmanu exaratisinAthanasiopag. 23 et seqq. exscribendum fuit. 17. vel denique numero anni eiusdem repetito, annorum seriem totam (quod Atha nasii, Demophili et Artaxeris canoniorum probat inspectio) confusio infertur haud mediocris. 18. emendationem superat o m n e m R o m . e p i s c o p o r u m n o m e n frequentius o m i s s u m , et aetas a pag.208 auctori penitus ignota. 19. Alexandriae quamvis et Antiochiae pontificum nomen,aetatemque in haereseos admis sae odium ethorrorem, post historiaeumbilicum ab eo prae terita existimem. 20. errorum sane huiusmodi , si causam diceret,nonaliam,me coniectore,quamvariorum auctorum sententiam, numerosque varios sequutum, opusque proprium, urgente persecutionis necessitate non recensuisse, proferret.

247, 7. xóoμov sin evo ] Georgii Syncelli continuator Theophanes eius numeros a mundi conditu ad Christi ortum observat: et a Christi rursum die natali ad Diocletiani ty rannidem , quot annos ille posuit, 200 nimirum et 77 ita pares hic exscribit, Ibid. 9. ̓Αραρευχής] Syncello dictus Ουράκης et a n eius primus ex eiusdem calculo ad mundi 5768 d e vincitur. Ibid. 10. Fatos] is apud Syncellum 5771 in pontificem inauguratur. Ibid. 11. Suevatos] cuius annos 12 duntaxat numerat Syncellus,et eorum primum ad mundi 5764 alligat. Ibid.12. Jeovas] huic octodecim assignat, primum ad mundi 5767. Alexandriae praesulum annos apud T h e o phanem et Abrahamum Ecchellensem diversimode recensitos reperies. Ibid. 13. rúgavvos] nondum Syncello recensitus: apud quem Cyrillus anno 5768 pontifex institutus, praesente 5777 ex annis 15 sibi attributis decimum numerare cogno scitur. 8, 3. τῷ τετάρτῳ αὐτοῦ χρόνῳ ] ante annum Diocle tiani quartum , quae auctoris est sententia, a chronico Ale xandrino anno uno discrepans, Maximianum Herculium 201 νωνὸν τῆς αὐτοῦ βασιλείας, imperii collegam , renunciari vix potuisse, rerum utrique gestarum relatu mihi compertum est. Diocletianus Persica expeditione confecta, Chalcedone, ita chronicon Alexandrinum , salutatur imperator ; N i c o m e diam mox digressus, Thraciam inde occupat, et in Moesiam seconfert,in qua,FlavioVopisco teste,multis proeliis cum Carino de potestate dimicans , ultima tandem pugna apud Murtiumcommissa,victorremansit. nunciatoinGalliisCa rini discessu, Helianus et Amandus , excita manu agrestium etlatronum,-quosBagandas incolaevocant,agrislatedeva statis, plerasque,urbes tentant. Diocletianus, ut scribit E u tropius lib.9 ad subigendos eos Maximianum Herculium C a e sarem misit, qui levibus proeliis agrestes domuit, et partem Galliae reformavit. post haec tempora, subdit idem Eutro pius, Carausius tyrannidem affectavit, et Britannias occupa vit.ita cum per omnem orbem res turbatae essent,Diocle tianus Maximianum Herculium ex Caesare fecit Augustum. quare c u m anno minus, verba sunt Aurelii Victoris, potentia fueritHerculio:iis,non nisisecundoDiocletianianno,Cae sar promoveri potuit, designationi successit expeditio susce NOTAE. 303

25pta, iter in Gallias, cum Bagandis pugnae. Galliae reforma tio, in Carausium excita rebellione conatus, quae quis anno unicoasseveretconfecta? concluditGordonius:aliquietiam nunc Caesarem tantum, et post biennium, ab accepta nimi rum Caesarea dignitate, Augustum autumant creatum. favet Theophanis sententiae Idatii testimonium, quod tamen ex cipit eruditissimus Petavius lib. 11 de doct. temp. cap. 31. 8,6. ΔιοκλητιανὸςκαὶΜαξιμιανός]nonquodconiun ctis armis, sed quod utriusque consensu haec gesta, de quo nota inferior tertia. Ibid. 7. Ὀβούσιριν καὶ Κόπτων] qui Theophanem n o strum plurima ex parte transcripsit Cedrenus , Bovσıqı xai Kónτov legit: idem Zonaras. vide notam seq. Ibid. 10. Διοκλητιανὸς καὶ Μαξιμιανός ] in Diocletiani annum octavam conciliatus huiusmodi nuptias coniecit Peta vius lib. 13 in nonum chronicum Alexand.et Pomponius Lae tus. undecimo anno ex quo Constantius Caesar estfactus, occubuit. hinc autem ad Constantini annum primum anni numerantur undecim. chronicum Alexandrinum Theophani lucem praefert ad Diocletiani annum 9 et tum Maximianum Iovium,tum Constantium XII kal.Junias. Nicomediae Cae sares elevatos testatur. Diocletiani filiam vocat Valeriam pag. 8. Ibid. 18. ̓Αλεξανδρείας ἐπίσκοπος] Petro martyri inter patriarchas 17,pontificatus annosAbrahamEcchellensisnu merat decem, et dies 333. Ibid. 19. ̓Αλεξανδρεία σὺν τῇ Αἰγύπτῳ ] Pomponius Laetus . erat Iovius , Diocletianus , in Aegypto : qui eversis duabus urbibus,superato Achilleo,pacaverat Aegyptum.urbes prope veteres Thebas positae erant , dites ac populosae, B u s i ris et Coptos. spem rebellionis augebat Achilleus, cuius consilio fere tota dissenserat Aegyptus: tandem caesis ubique auctoribus defectionis , intra novem menses quievit provincia seminarium religionum, in qua archisynagogi plurimum auctoritatis h a b e bant. Alexandria vero obsessa, et octavo mense capta est. imperator contentus optimatum caede, abstinuit a multitudine. Achilleus vero meritas luit poenas,feris oppositus, et dilania tus: terra vero ubique caedibus potentium maduit. caeterum quamvis Busiridis et Copti vastitatem ante annos sex auctor posuerit:causam potius exortam,rebellionemnimirum exci tam,ab Achilleo deinde accensam intellexisse reor. Aegy ptum etenim omnem ad officium novem solis mensibus revo catam scripsit Pomponius , et Eutropius lib. 9 his verbis. 304 IN THEOPHANEM