NOTAE. 305 Diocletianus obsessum Alexandriae Achilleum octavo fere mense superavit, eumque interfecit. consentit Eusebius in chronico, qui ad annum quoque Diocletiani decimum Alexandriam sub actam refert:Busiridis licet etCopti devastationem ante so los tres annos collocet. 9,4. διωγμὸνμέγανκαὶφρικωδέστατον]Petrimarty ris et Alexandrini praesulis anno secundo, motam in Christia nos persecutionem memorare forsan compulerunt haecAtha nasii verba apolog.2. Πέτροςπαρ'ἡμῖν πρὸμὲν τοῦδιω γιοῦ γέγονεν ἐπίσκοπος , ἐν δὲ τῷ διωγμῷ καὶ ἐμαρτύρησεν. Petrusapudnosantepersecutionem episcopus,etinpersecu tione martyr declaratus : Eusebii quoque lib. 7 cap. ult. noò τοῦ διωγμοῦ τρισὶν οὐδ ̓ ὅλοις ἔτησιν ἡγησάμενος τῆς ἐκκλη olas. cum triennium prope ante persecutionis tempus in ec clesia gubernanda consumpsisset. iis tamen auctorem non probe usum Athanasius et Eusebius ipsi sunt argumento , qui de saeviore altera a Diocletiano suscitata persecutione l o quuntur: de qua auctor ipse ad Diocletiani annum 19. Ibid. 7. tǹv ỏxtáßißhov] de martyrum praeliis et fau dibus ad ecclesiastica historia opus diversum. Ibid.10. νεωτερισμοῦγεγονότος]iamanteannosdecem, de quoS.Aurelius Victor,Eutropius lib.9,PomponiusLae tus, et Egnatius : et nos ex illis no. 6 superiore: sed quod res tunc temporis innovatae,in pristinum statum,sub Dio cletiani videlicet potestatem hoc tempore sint reductae, de illis auctor mentionem habet. Ibid. 12. ἀλλὰ καὶ Κρᾶσσον] Carausium auctoresLa tini nuncupant, cuius apud eos,Eutropium maxime lib.9, historia fidelius refert. à Maximiano iussus occidi purpuram sumpsit,etBritannias occupavit etc. ad postremum pax conve nit. eum post septennium Allectus socius eius occidit, atque ipse post eum Britannias triennio tenuit: qui ductu Asclepio dotipraefectipraetorio est oppressus. ita Britannia decimo anno recepta est. quare mihi correctius legitur: ἀλλὰ καὶ῎Αλλεκτον Κράσσου τυραννίδος διάδοχον ἐπὶ τρισὶν etc. Ibid.15. ¿v dè raïs Tahlias] Galliarum locum,Lin gonas ; inter praelia duo spatium horis quinque minus : h o stes non Alanos , sed Alemannos, eosque cum Eusebio ad 60, non 6 millia scribit Eutropius citatus, qui Allecti caedem, et Constantii victoriam in eundem annum recenset. per idem tempus a Constantio Caesare in Gallia pugnatum est circa Lingones: die una adversam et secundam fortunam expertus nam cum repente barbaris ingruentibus intra civitatem esset coactus, tam praecipiti necessitate, ut clausis portis per 20 est. Theophanes II.
murum funibus tolleretur, vix quinque horis mediis, adven tante exercitu, sexaginta quinque millia Alemannorum ceci dit. idem Pomponius Laetus. Eusébius ad annum Diocle tiani 13 in chronico. Ibid.8. ovvy Sèavta]Eusebiiopinionemlib.1de vita Const.capp. 13 et 14 sequitur auctor. fugae a C o n stantino arreptae causam eiusdem ambitioni Aurelius Victor imputat. Ibid.16. Overηotos]VeturiumscribitEusebiusadan num Diocletiani 14, alii codd.Venturium legunt apud Ponta cum : apud quem iterum de Veturio ad alios annos alii codd. narrant. eligat, inquit ille,lector, quod illi magis probabi tur. caeterum magister militiae Hieronymo dicitur in v e r sione, qui hic στρατοπεδάρχης . Ibid. deest.deest]AlexandriaeetAntiochiaepraesulum anni praesente canonio non annotati defectum ad pag. 23 observandum inducunt. Ibid.17. Χριστιανοὺς ἤλαυνε]Cedrenus ἐξέβαλεν· red doexautoravit:ideoqueμeroiws havve,quianonvita,sed militari cingulo mulctabat. Ibid. xaràNápotos]victoriamdePersisadannum14, triumphum ad annum 18 verius Theophane ascribit Eusebius in chronico : Cedrenus auctorem sequutus ad annum 17. at certe Narses ante annos sex vivis ereptus, Ormisdasque in canonio annos quinque iam regnans, auctorem deceptum a r 306 IN THEOPHANEM 10,7. τῶνπέντεΓεττιανῶν]quinquegentianosunover bo dixerunt scriptores infra referendi, quos auctor Gentia nos, quinque numero , viros arbitratus est. eosdem Gentia nos scripsit Pamponius Laetus. Maximianus inde translatus in Africam Gentianos devicit, qui vix pacem impetrarunt. quinquagenarii et supra eum numerum annorum, hi milites fuere,quiAfricam diripiebant,cupientes sibiregnum vendi care. Eutropius lib. 9. cum Africam quinquegentiani infe starent. Aurelius Victor quinquegentanas nationes posuit. eodem tempore Orientem Persae , Africam Iulianus, ac n a tiones quinquegentanae graviter quatiebant. Egnatius. Diocle tianus Maximianum Gallis praefecit: eoque confecto bello in Africam adversus quinquagenarios transire iubet: utrobique se dati tumultus, Africanus certe aliquanto difficilius, quod quin quagenarii, et supra eorum annorum numerum veteranus m i les ad obsequium tam facile redigi non poterat. 11, 1. τούτῳ τῷ ἔτει Μαξιμιανός] de canonii praece dentis annorum defectu variae lectiones consulendae.
NOTAE. 307 guunt. de belloilloPersicoAureliusVictor,Eutropius,Pom ponius Laetus, qui etiam triumphi pompam describit. 11,4. Kahhivizov] Gallinicum ponit Eutropius, circa lib. 9 exitum. Ibid. 19. ἀρθεὶς δὲ ὑπὸ τῶν πραγμάτων] ista ab anno 9 sibi arrogasse Diocletianum scribunt, quiEusebiumsequun tur in chronico : ex victoriarum tamen tumore ita insolevisse testantur c u m auctore Eutropius lib. 9 exeunte, et P o m p o nius Laetus, in Diocl. titulo de magnitudine imperii R. vi dendus estetPontacusinnotisad citatumEusebium,etGe nebrardus in chronic. 12, 4. Kovotavtívov dè tov viov] haec historice non chronice relata: non enim ad hunc annum spectant,quae circa Constantii mortem gesta: de quibus inferius. Ibid.8. uavrevoάuevos]idem Eusebius cap.14. Ibid . 14. Θεοτέκνῳ γόητι] ista fusius narrata reperies apud Eusebium eccl. hist. capp. 2 3 4 et 5, at non Galerio Maximiano , sed Maximino , ac in aliud tempus, ascribenda. refer huc quae habet Nicephorus Callistus lib. 7 cap. 25. Ibid. 11. & avoias] Eusebius lib.8 cap. 26 de Diocle tiano testatur, ὡς ἤδη τὰ τῆς διανοίας εἰς ἔκστασιν αὐτῷ naonyeτo. adeo nimirum anno a persecutione mota secundo morbo laborasse : ut mens inde de suo statu deturbaretur. Constantinus oratione ad SS. coetum cap. 25. dia tηv tys ἀφροσύνης βλάβην μιᾶς εὐκαταφρονήτου οἰκήσεως καθειργμῷ Ibid. 14. év Avxaovia] ita legunt cuncta exemplaria. Eutropius Lucaniam soribit. concesserunt tum Salonas unus, eam quae Ibid. 5. τὰ Χριστιανῶν φρονοῦντος] propter eam in Christianos ferebatur humanitatem, et quae de eo in eius vita refert Eusebius lib. 1 cap. 13. Constantium tamen Constantinum filium praecepta fidei docuisse, et exercendae erga Christianos clementiae rudimenta dedisse refert Photius cod.256. 13, 4. προστάγματι βασιλικῷ ] ea mens est Eusebii ad annum Diocletianipraesentem:addit mense Martioin diebus paschae edictum emanasse. adstipulatur chronicon Alexand,a quo geminum agnoscitur edictum, primum in ecclesias, non multo post in sacerdotes aliud. μ n . propter vitium amentiae et delirationis unius a b iectae mansionis ergastulo concredens se, poenas a deo luit. continuatum ad eius mortem delirium, idemque mortis eius occasionem ibidem leges.
alterinLucaniam. eodem pacto historia miscellanea.Si gonius in vit. impp. abbas Ursperg. et alii. Zonaras.Aloxin τιανὸς ἐν Σάλωνι πόλει τῆς Δαλματίας διῆγεν , ὁ δὲ Ἑρκού Moç ev Дovxarig. Diocletianus Salonis in Dalmatia, M a x i mianus in Lucania vitam egil. 13,14. πρότεροντὴνἐπινίκιονῬώμηςἐπιτελέσαςπομ T ] Pomponius Laetus. triumphaverunt autem victoriosi et felices anno imperii decimo octavo. reliquam triumphi p o m pam Pomponius idem prosequitur : qui Maximianum anno imperii 18 triumphasse, tertio ineunte cum chron. Alexand. ad imperium existimat assumptum . 14, 7. βασιλεύσας ἔτη ια] Pomponius Laetus quasi ex auctore. ex Theodora liberos suscepit,Constantinum, Anabal lianum , et Constantium , ac Constantiam ; undecimo anno ex quo Caesar est factus occubuit. eo anno ex auctoris sensu quo Diocletianus et Maximianus imperio se exuerunt : i m p e rii siquidem nono Constantius Maximiani gener, et Caesar declaratus fuit. Ibid. 11. ὁμοπατρίων Κωνσταντίνου] ista cum annotatis ad pag. 15 comparanda. Ibid. 19. οἱ δὲ ἐν Ῥώμῃ στρατιῶται] nisi abbreviaret, ad verbum auctor referret Eutropium lib. 10 ineunte. R o 308 IN THEOPHANEM Ibid. 17. μετὰ ταῦτα δὲ ἀναχωρήσαντες] ex Eutropio ista compendiose collecta nemo inficias ierit. his igitur a b euntibus,inquitillestatiminlib.10 limine,inadministrationem reip.Constantius et Galerius Augusti creati sunt, divisusque inter eos Romanus orbis,ut Galliam , Italiam, Africam,Constan tius:Illyricum,Asiam,Orientem,Galerius obtineret:sum ptis duobus Caesaribus. Constantius tamen contentus dignitate Augusti, Italiae atque Africae administrandae sollicitudinem recusavit. vir egregius et praestantissimae civilitatis, divitiis provincialium ac privatorum studens, fisci commoda non a d m o d u m affectans , dicensque : melius publicas opes a privatis haberi,quamintraunumclaustrumreservari.adeoautem cultus modici,utfestisdiebus, sicum amicisnumerosioribus esset epu landum,privatorum eis argento ostiatim petito, triclinia ster nerentur. hic non modo amabilis, sed etiam venerabilis G a l lisfuit,praecipue quod Diocletiani suspectam prudentiam, et Maximiani sanguinariam temeritatem imperio eius evaserant. obiit in Britannia Eboraci, etc. idem chron. Alexan. Ibid. 18. τὸν μὲν ἴδιον υἱὸν Μαξιμῖνον] θέσει, adopti vum , non quos , naturalem utrumque scribit Pomponius Laetus.
NOTAE. 309 mae praetoriani Maxentium Herculiifilium, Augustum nun cupaverunt: quo nuntio Maximianus Herculius ad spem ere ctus resumendifastigii,Romam advolavit: etfilium Maxen tium denudare conatus: inde ad Gallias profectus, dolo com posito, moliens tamen Constantium reperta occasione interfice re, qui in Galliis et militum et provincialium iam favore r e gnabat. detectis igiturinsidiis per Faustam filiam,poenas d e dit iustissimo exitu vir ad omnem asperitatem saevitiamque proclivus. 15, 8. Evoipios de ó Kaιoαgevs] his eccl.lib. 8 cap. alt. penes exitum. Ibid. 12. Γελάσιος δὲ ὁ Καισαρείας τῆς αὐτῆς] Palae stinae nimirum de cuius scriptis Photius cod.88 et Posse vinus in apparatu. v. Gelasius. 16, 1. Xotoriavixoτatos] non solis Christiano dignis moribus, qui in Ethnico quovis altero possunt observari: sed nec baptismatis signo, quo nondum erat tinctus:solo itaque interno fidei symbolo , secretaque ad fidem palam profiten dam propensioneθειότατοςκαὶ ΧριστιανικώτατοςConstanti sanepatremeiusConstantium Χριστιανόφροναabau ctore ante duas lineas non immerito vocatum confirmat E u sebius de Constantini vita lib. 1 cap. 11, quem 16 98oppiλň, τρισμακάριον,εὐσεβῆ,καὶφιλόθεονcelebrat. afidelipatre Constantinus ad idolorum cultum divertit? matri Helenae non adeo fidem, quam pietatem antiquam fuisse asserit E u sebius de vita Const. lib. 3 cap.46. at sanctus Paulinus, qui eodem saeculo celebris in senatu fama clarebat, tum pro priis, tum maternae fidei meritis eum imperatorem salutatum auctor est. epist. ad Severum 11 his verbis. princeps esse principibus Christianis non magis sua quam matris Helenae fide meruit. fidelis igitur mater fidem imperii noževov filio coepit instillare, imo a puero ad pietatem instituisse testatur Baronius ad annum 315 num. 12, quamvis nec in ea plene instructus, nec in ea tuenda firmus extiterit, ante consilium de eadem verbis et factis manifestanda deinceps acceptum, quod Eusebius narrat lib.1 cap.21, quae causa fuit ut p o n tificis Maximi titulum imperator renunciatus admiserit, quod a recta sacris in rebus via deflexisset, etfidem Christianorum amplexus esset: scripsit impie Zozimus lib. 4. Ibid. 12. δύο κακῶν μεγίστων ἀνατολὴν καὶ δύσιν κλη poouuévov]exprimuntistaEusebiumlib.8 hist.eccl.cap.27. τοσαύτη δῆτα κακίας φορὰ ὑφ ̓ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν συνηνέχθη καιρόν,πρὸς τῶν δύο τυράννων ἀνατολὴν καὶ δύσιν διειλη φότων κατεργασθεῖσα · τίς δ ̓ ἂν τὴν τῶν τοσούτων διερεύς nus.
νώμενος αἰτίαν διστάξαι μὴ οὐχὶ τὸν καθ' ἡμῶν διωγμὸν ἀποφῄνασθαι ; 16, 15. γαμβρῷ αὐτοῦ ὄντι] Vatic.1probatior et ve ritati vicinior lectio γαμβρὸν αὐτοῦ ὄντα. Constantini quippe Levir Licipius. Ibid. 18. Πέτρος ὁ ̓Αλεξανδρείας] istos omnes ἐκκλη σιαστικοὺς ἄρχοντας quasi ad Diocletiani tempora μαρτυρή σαντας refert Eusebius eccl.hist. lib. 8 cap. 25. Petrum tamen Alexandrinum memor sui ad annum Constantini 6 re mittit in chronico : cunctos eosdem Maximino persecutore passosnarratlib.9 cap.6. 17,2. ὥστιςτὸν῎Αρειονδιάκονονὄντα]Sozomenuslib.1 cap. 14. ῎Αρειος σπουδαῖος εἶναι περὶ τὸδόγμα δόξας νεω τερίζοντιΜελετίῳ συνέπραττε · καταλιπὼν δὲ τοῦτον ἐχειρο τονήθη διάκονος παρὰ Πέτρου τοῦ ̓Αλεξανδρέων ἐπισκόπου, καὶ πάλιν αὖ παρ ̓ αὐτοῦ τῆς ἐκκλησίας ἐξεβλήθη καθότι Πέτρου τοὺς Μελετίου σπουδαστὰς ἀποκηρύξαντος ,καὶ τὸ αὐτῶν βάπτισμα μὴ προσιεμένου, τοῖς γινομένοις ἐπέσκηπτε, καὶ ἠρεμεῖν οὐκ ἠνείχετο. Arius Meletio res novus molienti adiumento fuit, cuius partes cum deseruisset, a Petro episcopo Alexandrino diaconus ordinatus est: et rursus ab eodem e c clesia eiectus, q u o d c u m Petrus fautores abdicasset Meletii, et eius baptisma improbasset , hic in res a Petro gestas graviter invectus est, et quiescere nullo modo potuit. Ibid. 7. Πηδεύς] ita sonant mss cuncta. Πηλεύς scri bitur ab Eusebio. Ibid. 13. οὗτος ὁ Γαλλέριος Μαξιμιανός ] Maximianum legunt cuncti codices , qui Maximinus eius filius adoptivus supra recensitus, memoratae persecutionis auctor, de quo aperte Eusebius eccles. hist. lib. 8 cap. 27, ex quo haec n o ster Theophanes excerpsit. 18,6. προστάγματα κατὰ παντὸς τόπου] correctius re ponerem κατὰ πάντα τόπον. edictum porro exponit Eusebius lib . 8 c a p . 2 9 . Ibid. 18. ̓Αχιλλᾶς] Archelaum vocat Abraham Ecchel 310 IN THEOPHANEM cap. 28. Ibid . 18. τούτῳ οὖν θεία δίκη ] ex Eusebii citati Ibid. 10. μηδέπω δὲ τοῦ τραύματος] haec apud eundem fusius lib. 9 cap. 1 2 et 3 et seqq. Ibid. 12. ἀλλ ̓ εὐθὺς πάλιν ὁ πόλεμος] quae cap. 7 vi dere licet.
311 NOTAE. lensis, et diebus 200 solis sedem tenuisse testatur. successori Alexandro 19,4 annos 22, dies 303 ascribit. τούτῳ τῷ ἔτει Κωνσταντῖνος in margineopposita codex σκοπὸς scribit.τούτῳ τῷ ἔτει Μητροφάνης τοῦ Βυζαντίου ἐχειροτονήθη ἐπί 154, quem nos Vaticanum primum . eadem in marg dicimus. optime:infe riusquippe Metrophanis ad canonium octavum ac subinde . cod. annum regio: sequentibus nonum notatos observo quare primus debet sex praetermissus esse hic 5802 ab auctore in a nobis canonium Ibid. Κωνσταντῖνος cum : quos tamen omnes inconfectum tini in imperatorem ripuisse subindicant ὁ θειότατος] Maxentiam , aConstan Eutropius, et c u m his Petavius verba ista de Maxentio . Victor, rum ex panegyricis lib.11 de doct. cap 37. ve morato. Maxentius , consumpto refert loco m e gendum giosum per desidiassexennio probat)neseptenarium ,(itale merandam Ibid. S. ἐδεδίει τὰς Μαξεντίου Romanos diebus laureis in apolog.cap.35. , prout Eusebiani reponendos operae pretium duximus violaret etc. quare merito concludit etreli Eusebius inchro nico: Maxentius lib. 1 de vita Const. cap. 30 relatas. Ibid. 10. wp9n avt ] idem Eusebius cap.22 eiusdem lib. nec non capp.23 24 31 32 et 33. 20,2. πόλιν στεφανώσαντες anni a mundi conditu 5809, designatione non longe tyrannidem a r Eusebius in chronico, Aurelius iuxta pontem Milvium tus occiditur, anno a Constantino supera mortis illatae putat chronic . Alexand. haud cladis et ita planum igi tur Maxentii caedem anno Constantini ] festis ac triumphi urbem coronasse, hoc est, domos et templa corollis ornasse legimus cur die laeto laureis apud Tertullianum postes non obumbramus 2 cap.6. procedit consistorio publicarum libidinum. de corona , ut de novo enim Christianus militis c. num Christi rebustum a312 num.79. rasse nimirum illud apponere, tem necdomum suam laureis infamabit. 13. at de idol. cap. graviter, quod servi coronassent gaudiis publicis 15. sciofratrem ianuam eius subito annuntiatis Ibid. 7. ὁσίᾳ ταφῇ παραδοθῆναι . ] ob partam de M a xentio victoriam Baronius Constantinum nec praetermittimus per visionem eadem nocte castigatum : et tamen ipse non coronaverat Constantino ,ut SS.martyrum ] Barberinus illum numerum sacrum imperii sui sexto: quem eundem septimo obeunte n u codices ferunt. γοητείας] ab Eusebio ? ad uxorem lib. de ianua laureata et lucernata Romae gestis corpora persecutionis celebraturus ,inquit,de ad a n cu pore humata subitanea sepultura,iam loco honestiori con derentur. habet hoc Anastasius bibliothecarius in scripto chronico, et Cedrenus quoque in annalibus testatur: sed an haec modo facta sint, an vero cum sacro baptismo est ini tiatus,incertum habetur.haec ille.at siunquamfacta,modo facta mihi certum est:maxime cum vel inhumatos,vel pro phanae sepulturae traditos sub postrema Diocletiani, vel p o tius Maxentii persecutione martyres , doig tag , a victore principe suos milites tumulante , petentibus eam Christianis, honorari iustum fuerit. 20,7. καὶἦσανοἱΡωμαῖοιἄγοντες]annossexitaMa xentium imperasse putat Eusebius, ut eius nihilo secius m o r tem in annum ConstantiniAugusti septimum referat:ita pa riter auctor Theophanes anno superiore , qui Constantini sextus, victoriam eius recensuit, ut Maxentii caedem, et se quutum de ea triumphum in annum sequentem, id est C o n stantini septimum , hic reiicere videatur. certe per flagitia desidiamque si tyrannus sexennium consumpsit, ut ex C o n stantini Panegyrico nota superior quinta retulit , et aliquo post Constantinum spatio, quod saltem deferendo nuntio fuerit satis,tyrannidemarripuit:nonnisiConstantini septimo potuit ab eo superari. quare anno imperii sui sexto , K o v σταντῖνος ὁ θειότατος εἰς τὴν κατὰ τῶν τυράννων διανέστη zarahvoir,deiiciendum et profligandum tyrannum molitus est, etcircaPadum etRomam ipsamfrequentervicit:haud tamen ex integro delevit , et cecidit. partam victoriam , tyranni caedem, habitum de eo triumphum, circa kalendas Octobris, scribit Onufrius apud Baronium ad annum Christi 312 num. 7 et l'etavium nota memorata citatum ; sed nullo, inquiunt isti, argumento, vel auctore satis tuto. at cum Eusebius et Theophanes auctor annos a Septembri auspicentur, cum hic victoriae laetitiam ad annum Constantini septimum, ille p a riter eandem ad septimi latus coniiciat, eo incunte, quod sagaciter advertit Onufrius, vicisse ac triumphasse Constan tinum satis aperte eorum auctoritate mihi demonstratur. publican Romanorum laetitiam,victoriamque a Constantino cruci ascriptam leges apud chron.Alexand. anno Constantini septimo. 312 IN THEOPHANEM Ibid.9. ini quέgas Enrά] baptismi, ecclesiae consecra tionis, susceptorum ordinum, votorum in monasterio emisso r u m , subeundae poenitentiae, etc. septem dies continuos b e neficium recolere Graecis solemne est et antiquum de r e stituta itaque libertate laetitiam per dies septem Romanos produxisse, potuit esse auctoris coniectura. cruci laudes,
NOTAE. 313 et trophaea erecta describit Eusebius lib. 1 de vita Const. cap. 33. 20,11. τούτῳτῷ ἔτειὁΜαξιμιανός]GaleriusisteMa ximinus Galerii Maximiani filius, cuius interitus post annos duos, id est Constantini undecimo, describitur, non hoc anno, qui Constantini nonus , obiisse , sed tyrannidem assumpsisse suggeritur: de quo inferius ; adeoque to alozows xαtahvel, intelligendum ὕστερον αἰσχρῶς κατέλυσεν · proindeque verti vitam deinde turpiter amisit in Cilicia. Maximinum porro Maximiani patris nomine frequentius vocari, ut advertit P o m ponius Laetus, Maximianum pariter codicibus Graecis saepis sime scribi animadverto : quae causa est, ut rò Magiμiavós, hic legens, Maximinus, reddiderim. Ibid. 13. ἀκούσας δὲ Μαξιμιανὸς Γαλλέριος] periochen hanc suo loco motam, et in superiorem annum, Constantini videlicet octavum, vel etiam septimum , conferendam existi m o , m o t u s h i s c e r a t i o n i b u s d u a b u s . 1. q u o d c u m a n n o C o n stantini septimo ineunte Maxentius perierit, caedis eius nuntius ad annum usque nonum eiusdem Constantini ad Galerium M a ximianum pervenire non distulit. 2. quod cum saevior sub Diocletiano excitata persecutio anno Christi 295 ex T h e o phanis calculo , ante Constantini imperium duobus, princi pium habuerit,moxque eiusaestus μer'oydooveros,post an num octavum, inquit Eusebius histor. eccl. lib.8'cap.28 coeperit paululum defervescere, anno nimirum Constantini sexto,sic decimo anno consopitus fuit,isque annus extitit Constantini octavus, quo eius de Maxentio victoriae ad Ma ximianum perlato nuntio , illud edictum Galerii Maximiani nomine promulgatum , cuius exemplar habet Eusebius lib. citati cap. 29. perioche haec igitur in dictum Constantini annum octavum , qui decimus a persecutione, vel in septi m u m , qui nonus ab eadem , quo , uer' oydoov eiusdem eros, crudelitatem hucusque exercitam relaxari iussit Maximianus, transferenda est. Ibid.18.ἐπεστράτευσεκατὰ Μαξιμίνου]Eusebiuslib.9 cap.8. ὁ δὲ Μαξιμῖνος ἐπ ̓ ἀνατολῆς οὐ πολὺν ἐπιζήσας ἐκείνῳ (Μαξεντίῳ ) χρόνον , αἰσχίστῳ καὶ αὐτὸς ὑπὸ Λικιννίου οὔπω μανέντος τότε καταστρέφει θανάτῳ. Maximinus in Oriente non longo tempore post Maxentii occasum in vita manens ab imperatore Licinnio nondum insaniente in bellotur pissime superatus fuit. dissidiorum causam, praelia,Maximini cladem et necem depingit illo capite Eusebius, quae Theo phanes noster annis quinque vult exacta. anno primo, is fuit Constantini septimus , Constantinus et Licinius de c o 314 IN THEOPHANEM hibenda in Christianos persecutione Maximino dant litteras : ipse anno secundo ditionis suae praefectis pares mittit, at subinde modestiae limites omnes imperando praetergreditur. tertio κατὰ τῶν τῆς βασιλείας κοινωνῶν, verba sunt Euse bii,πρῶτον ἑαυτῶν ταῖς τιμαῖς ἀναγορεύει, ex imperii colle ga Constantino et Licinnig negatis impp . honoribus soli sibi primas arrogat, quod auctor superiusdixit,ἑαυτῷ τὴν βα σιλείαν ἐπιτρέψας• ac novas insuper ad provinciarum prae positos simulate litteras scribit: δοθέντων γραμμάτων πρὸς τοὺς ἡγεμόνας ἑκάστης ἐπαρχίας τῷ παρελθόντι ἐνιαυτῷ. quarto Licinnius in eum bellum movet, et variis praeliis fa tigat. ultimo tandem, qui ab arrepta suprema tyrannide fuit tertius, et aMaxentii letho quintus,misere interiit: quod brevissime Aurelius Victor complexus est. Maximinus ad Orientem , post biennii angustum imperium , intellige tertium a tyrannide,fusus,fugatusque a Licinio apud Tarsum periit. 21, 1. πεποιθὼς ὁ Μαξιμιανός] Maximiani voce,M a ximinum intellige, et superiorem notam tertiam consule. Ibid. 13. τὸν Γαλλέριον Μαξιμιανόν] quod GalleriiM a ximianifiliusessetadoptivus,Maximinus etMaximianus,Gal lerius quoque promiscue dictus. de illius morte chronicon Alexandrinum ad annum Constantini undecimum . Γαλέριος Μαξιμιανὸς ὕδρωπι δεινῷ πιασθείς, ἐν Σαλώναις ἀπέθανεν. Galerius Maximianus hydrope gravi laborans Salonis (auctor cum Victore in Cilicia) decessit. 22, 1. τούτῳ τῷ ἔτει Λικιννίῳ συμμαχήσαντι] phrasis grammaticae legibusaliena in hunc modum restituitur. Λι κινίῳ συμμαχήσαντι, καὶ ὑποκρινομένῳ δολερῶς τὸν Χριστια νισμὸν ὁ θεῖοςΚωνσταντῖνος ἀφορίσας μοῖραν τῆς Ῥωμαίων γῆς ἀπένεμεν ἀρχήν. Ibid.2. ἀφορίσαςμοῖραν τῆς Ῥωμαίων γῆς] haudcol lato recenter imperio, sed devicto Maximino, nova Constan tinum inter et Licinium Romani orbis facta divisio: illud que est quod ad historiae postremam calcem scribit E u s e bius. οὕτω δῆτα τῶν δυσσεβῶν ἐκκαθαρθέντων μόνοις ἐ φ υ λάττετοτὰ τῆςπροσησηύσης βασιλείαςβεβαιά τεκαὶἀνεπίφθο να Κωνσταντίνῳ καὶ Λικιννίῳ . sic igitur impiorum sordibus expurgatis , praeclara imperii gubernacula firma , stabilita, omnis invidiae expertia, solis Constantino et Licinio iure r e manserunt. quae subdit auctor ex eodem Eusebiano fonte manant. utrique Aurelius Victor nuper relatus adsentitur. Maximinus ad Orientem,etc.itapotestas orbis Romani duo bus quaesita. Ibid. 8. μονοκράτως γενόμενος] imperabat simul Lici ΝΟΤΑΕ . 315 nius, sed penes Constantinum praecipua erat imperii p o 22,9. ἐκκλησίας ἀνεγείρων] relataMaximini caede,nar rat haeceadem Eusebiuslib.9cap.9 sub initium:idem hic legendus de vita Constant. lib. 2 cap. 44. Ibid. 10. οὗτος πρὸς τὸν νόμον] haec nisi correxeris, falsa statim comperies. idololatriam enim et prophanos d e o rum ritus tolerasse Constantinum, quis dubitaverit? itaque τῶνεἰδώλωνναοὺςvice,τοὺςἁγίουςτόπουςscribendum pu taverim lubens, ut iis, quae Eusebius de vita Const. lib. 2 cap.40 consignavit,auctor Theophanes consentire,haud vero reliquishistoricis adversari comperiatur. chronicum Alexan drinum ad praesentem 14 Constantini annum eosdem sequu tum. φωτὸς οὐρανίου κατὰ τὴν οἰκουμένην ἅπασιν ταῖςτοῦ σωτῆρος καταυγάσαντος ἐκκλησίαις, εἰςπάντα τόπον τῶν πρὸς τῶν τυράννων εἰρηπομένων οἴκων, ἐκ βάθρων εἰς ὕψος ἄπει ρον τελεσθέντων οὐ μόνον ἐγκαίνια ἐγένοντο, ἀλλὰ καὶ βασιλεῖς συνεχέσι ταῖς ὑπὲρ Χριστιανῶν νομοθεσίαις ἐχρήσαντο. cae lesti Christi servatoris lumine per orbem universum in omnes ecclesias dilato, et templorum per tyrannos deiectorum ubique a fundamentis in immensam altitudinem elatorum, non solum encaenia celebrata sunt, sed et impp. etiam pro Christianis edicta perpetua promulgarunt. Ibid. δεύτερον δὲ Χριστιανούς] ista pariter ad Eusebii mentem intelligenda lib. 2 de vita Const. cap. 43, quae B a ronius illustratad annum324 num.74 etseqq.et ad annum 326 num.76. Ibid. 15. τρίτον τὰς πασχαλίους δύο ἑβδομάδας] exstat lex codicis Theodosiani lib. 2 de feriis tit. 8 verum impp. Valentiniano, Thodosio et Arcadio A. A. A. ascripta. 23,2. τὸν δὲ πῆχυν τῆς ἀναβάσεως]Socrates lib.1.cap. 14. λεγόντων δὲτῶν Ἑλλήνων. ὡς ἄμαὁ Σάραπις εἴηὁ τὸν Νεῖλον ἀνάγων ἐπὶἀρδείᾳ τῆς Αἰγύπτου τῷ εἰςτὸν ναὸν τοῦ Σαράπιδος κομίζεσθαι· Κωνσταντῖνος εἰς τὴν ἐκκλησίαν τὸν testas. Ibid. 12. συνενομοθέτει δὲ καὶ αὐτῷΚρίσπος]Crispum hoc anno Caesarem renuntiatum ex verbis istis colligo. ante Licinii siquidem lethum dignitatem illam sexennio tenuerat. Licinius porro anno Constantini decimo nono sublatum scri bet auctor inferius ex huiusmodi Victoris testimonio illu strandus. ascripti imperio Caesarum communes libri Crispus, Constantinusque Flaviogeniti, Licinianus Licinio. itaque s e x e n nio post, rupta pace,apud Thracas Licinius pulsus,Chalce dona concessit etc.
πῆχυν ̓Αλεξανδρέων μετατιθέναι ἐκέλευσε. cum gentiles af firmarent Serapidem esse, qui Nilum ad Aegypti agros irri gandos introduceret, propterea quod mensura aquae inundan tis in templum Serapidis esset deportata, Constantinus mensu ram ad ecclesiamAlexandrinam transferri iubet. de nilome trio ad putei latera Strabo : de aliis ad ad columnas etc. alii. 23, 6. Θεότεκνον γόητα ἀνεῖλε] Theotecni mortem huc referendam censuit auctor πρὸ τοῦ μανῆναι Λικίνιον , de cuius in Christianos insania anno sequenti. quem porro scribit hic Λικίνιον, prius scripserat Λικίννιον. Ibid. 8. Λικίνιος ἤρξατο κατὰ Χριστιανῶν] Maximini caede anno Constantini undecimo posita, tum vero firmata imperii cum Licinio divisione, anno deinde duodecimo mota in Christianos Licinii eiusdem persecutio, decimo quinto d e scribitur ex Aurelii Victoris auctoritate. ita potestas orbis Romani duobus quaesita: qui quamvis per flavii sororem n u ptam Licinio connexi inter se erant: ob diversos mores tamen anxie triennium congruere quivere. de Licinio plura Euse bius lib. 10 cap. 9 et de vita Const. lib. 2 cap. 1, ubi de Basilio nonnulla, de quo Baronius fuse ad annum Christi316 num. 16 et seqq. Ibid. 19. ἄρειος τῆς μανίας ἐπώνυμος] arium ceu fu= rentem suis literis Constantinus magnus exagitavit, et H o mericis versibus in eum lusit. videndus Epiphanius haeresi 69 et Baronius ad annum 319 num. 10. Suidas v. úgɛioμa vs. Homerus ironiae dedit ansam his verbis, ἄρες, ἄρες, βροτολοιγέ, μιαιφόνε, τειχεσιπλῆτα . Ibid. 20. ἐφανέρωσε, καὶ σχίσμα εἰργάσατο] Eusebium Theophanes sequutus,bellis adversus Licinium relatis, pugnas in arium ab ecclesia institutas narrat : earum vero primos tumultus, et oppositarum invicem sententiarum, velut digladi antium, agmina non anno hoc primum coacta, et in invicem commissa, ex ecclesiasticis annalibus compertum est : quinim m o dissidiorum flammas longe lateque serpentes, et in altum latas, praesente anno commonstrat : de quibus memoratus Eusebius lib.2 de vita Const.cap.60. 24, 5. μαθὼν ὁ μέγας Κωνσταντῖνος] sententia integra, verbis nonnihil immutatis ex Eusebio lib. 2 de vita Const. 316 IN THEOPHANEM mars, mars, hominum pernicies, inquinate caedibus, m u rorum oppugnator. saxa, Ibid. 15. καὶ ὡς τινές φασι , καὶ τοὺς μ] inter quos praecipuus Basilius magnus orat.in ipsos 40 martyres.
cap. 62 et ex Socrate lib. 1 cap. 4 deprompta, qui pariter Cordubam Κουδρούβην pronunciat. est. : NOTAE. 317 24,10. καὶ ἐν τῇ ἀνατολῇ διορθωσόμενος tuit et composuit cur confestim ungaxtos ]at sirestim paschatis ordinem, in Oriente celebrandi rediisse Hosius describitur? corru ptus sane hic locus, cuius vice legendum existimo:¿λŋλúde δὲ Ὅσιος ἐν τῇ ἀνατολῇ διορθωσόμενος nerat sane Hosius τοὺςἀνατολικούς. ve in Orientem correcturus incolas,et ad or dinem revocaturus Stopwoouevos mutata locum in quam omnem reparet, et expositioni ad textum adhibui , locum , dederit. haec porro ex etc. quamvis sola vox dogwoάuevos Sozomeni lib. 1 cap. 15 excerpta memorat eadem Euse bius lib. 3 de vita Const nus Silvestro papae num.160. laudatum faci Christi 324 .cap.5 Constantini tribuit Baronius ad annum Ibid, 13. Κώνσταν τὸν υἱὸν αὐτοῦ Κωνσταντῖνος] C e drenus auctorem sequutus ad annum Constantini decimum septimum scribit. Κώνσταντα τὸν υἱὸν αὐτοῦ προβαλλόμε νος Καίσαρα εἰς Γαλλίας ἀπέστειλεν. vitiose uterque ; vel Theophanis nostri librarius , Constantii vice, Constantis s u p posuit nomen. anno quippe aetatis tricesimo , qui imperii tertius decimus, Constans a Magnentio occisus , patris deci m o septimo Caesar creari, nisi forte bimus , haud potuit. annos vero triginta natum,imperii decimo septimo,a Cae saris arrepta dignitate intellige, trucidatum refert Eutropius lib.10,cuius verba auctoris errorem fovent,ubiLicinii cae de narrata legimus. eo tempore res Romana sub uno Augu sto et tribus Caesaribus (quod nunquam alias) fuit: cum li beri Constantini Galliae, Orienti,Italiaeque praeessent. verum de temporibus Liciniana clade posterioribus ratio temporum , et Aurelii Victoris auctoritas suadent haec intelligenda : p a u lo post enim de Constantis interitu verba faciens : obiit anno imperii(idestCaesareaedignitatiscollatae)decimo septimo,ait Eutropius idem, aetatis trigesimo: ante patris itaque mortem annis quatuordecim cum aliis Caesar non valuit designari. Aurelius autem Victor Licinii morte relata, eo modo, subdit, resp. unius arbitrio regi coepit, liberis Caesarum nomina d i versa retentantibus; namque ea tempestate imp.nostro Con stantio (vide Constantium Constantis loco scribendum) insigne Caesaris datum. et inferius, confectis adversus Sarmatas bel lis: interea, inquit, Gothorum, Sarmatarumque stratae gentes, filiusque cunctorum minor, Constans nomine, Caesar fit: quae narratio praesenti,quam elucubramus,toto decennio posterior conferendus cum istis Eusebius de vita Constan.lib.4
Ibid. 18. μέχρι σήμερον τὸν βαπτιστῆρα ἔχουσιν]Βa ronius idem num.56 etseqq. 25,1. οἱ δὲ κατὰ τὴν ἀνατολήν] referuntur ac refellun turaBaronio num.43 etseqq. Ibid . 10. ἀβάπτιστον δεικνύντες ] Arianorum quippe baptismus nullius roboris declaratus synodo prima CP. Ibid. 13. ovde ovvnúyeto] Christiano ritu c u m fideli bus convenisse et orasse Constantinum , ex Eusebio d e m o n stratBaronius ad annum citatum num.49,quibus imperato ris eiusdem de se ipso testimonium epist. ad ecclesias apud Eusebium lib. 3 cap. 18 adiungendum superest. iv' sneiðar πρὸς τὴν πάλαι μοι ποθουμένην τῆς ὑμετέρας διαθέσεως ὄψιν ἀφίκωμαι, ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τὴν ἁγίαν ἑορτὴν ἐπιτελέσαι δυνηθῶ . ut simul atque desiderato dispositionis vestrae conspectu frui licitum fuerit, uno eodemque die vobi scum sanctum festum peragere possim. quis autem festum aptius initelei, q u a m qui precibus et sacramentis c o m m u n i cat? Chrysostomus in eos qui paschatis antiqui ritu ieiu nant : ὁ κατηχούμενος, inquit, οὐδέποτε πάσχα ἐπιτελεῖ, ἐπει δὴπροσφορᾶςοὐκοινωνεῖ. nusquamcatechumenuspaschace lebrat, quia nusquam oblationi communicat. 318 IN THEOPHANEM cap. 40. elevatum anno paterni δὲ νεώτερον ad cap. 25 lib. ἐν τῇ τριακονταετηρίδι βασιλείας ἐχειροτόνησεν Constantem testatur Socrates imperii 30 Caesarem Κώνσταντα 1 calcem. ToV τῆς ἑαυτοῦ . 24,16. s qaoi Tives] antiquiores Theophane, quos amplectitur Baronius ad annum Christi 324 num .27 et seqq. sunt concilii 2. Romani PP. actorum Sylvestri auctor, et Adrianus papa epistola ad synodum septimam, quae synodi eiusdem act.2 lecta fuit et approbata, in qua verba haec de SylvestroadConstantinum habentur.αὐτόςσοιπαρασκευά σει κολυμβήθραν εὐσεβείας ἐν ᾗ βαπτίσει σε. ille tibi pisci n a m pietatis praeparabit , in qua baptisabit te. his adden dus Zozimus et Sosomenus lib. 1 cap. 5. si bene percipia tur pluraqueapudeundemBaroniumrequirenda;quietiam Constantinum anno imperii decimo octavo , in quo decimus nonus a Septembri incipit, sacro baptismate tinctum asserit, exAnastasio,qui non adeo antiquorumsectator,quam Theo phanis interpres extitit. de Crispi baptismo Baronius ad a n num 324 num.13. Ibid. 15. ἄλλοι δὲ ̓Αρειανοὶ καὶ Ἕλληνες] quibus ad Theophan. mentem opponit se Baron. ad an. 306 a num . 11 ad 22.
NOTAE. 319 26,4. περὶ Πουλαίαν τὴνγέφυραν] Italicum vulgus ponte Mole, a quo vox Μουλαία, nuncupat pontemMil vium . 27,1. Κωνστάντιος ὁ μέγας] ad varias lectiones ex his pleraque amandanda erant , nisi continua sermonis exposi tione indiguissent, aut Constantini elucidandae genealogiae conduxissentplurimum. quamlector,intextucernisexre gio lacunoso plane et fallaci, sed ex Barberino codice cum Vatic.num.155 ad Anastasii versionem accedente non ex pressi regii quaecumque est, ne fidei deserte expostuler, subiungitur . Ibid. ἐκ τῆςΘεοδώρας θυγατρὸς Ερκουλίου γεννᾷΚ ω ν στάντιον πατέρα Γάλου Δαλματίου , ἐξ οὗ Δαλμάτιος ὁ νέος Ἰουλιανοῦ τοῦ παραβάτου, et in margine ̓Αναβαλίνου. Πid . 7. ἐ κ ̔Ελένης γεννᾷ Κωνσταντῖνον τὸν μέγαν καὶ θεοφιλῆ βασιλέα καὶ μόνον. Ibid. 8. ὁ δὲ μέγας Κωνσταντῖνος ἐκ Φαύστας θυγα τρὸςΕρκουλίου γεννᾷΚρίσπον, Κωνσταντῖνον, Κωνστάντιον, καὶἙλένην γαμετὴνἸουλιανοῦ τοῦ παραβάτου. Palat. cod. aeque corruptus legit cum Peyrez. Ibid. 1. ἐκ Θεοδώρας θυγατρὸς Ἑρκούλιον (lege Εσκου λίου) γεννᾷ Κωνσταντῖνον (lege Κωνστάντιον) πατέρα Γ ά λ λου Δαλματίου , ἐξ οὗ Δαλμάτιος ὁ νέος Ἰουλιανοῦ τοῦ π α ραβάτου . Ibid. 4. Κωνσταντίαν γαμετὴν Λικιννίου. Ibid. 7. ἐκ δὲ Ἑλένης γεννᾷ Κωνσταντῖνον τὸν μέγαν Correctior quidem, at interpolatus codex Vat.num . 154, qui primus a me nuncupatur, ita habet. 25,18. Κωνστάντιος θυγατρίδης ἦν Κλαυδίου ] P o m ponius Laetus. Constantius natus est patre Eutropio Romanae gentis nobilissimo, qui genus ab Aenea deducebat, et matre Claudia, Claudii Augusti filia. Ibid. Κωνσταντῖνος ὁ μέγας γεννᾷ Κωνσταντίαν γαμε τὴν τοῦ ἀσεβοῦς Λικινίου. μόνον . Κωνστάντιος ὁ μέγας. Ibid. 8. ὁ δὲ μέγας Κωνσταντῖνος ἐκ Φαύστας θυγα τρὸς Ερκουλίου γεννᾷ Κρίσπον, Κωνσταντῖνον,Κωνσταντία νόν, καὶ Ἑλένην γαμετὴν Ἰουλιανοῦ τοῦ παραβάτου.
Ibid. 3. ̓Αναβαλλιανόν, τὸν καὶ Γάλλον . Ibid.9. Κρίσπον, Κωνστάντιον, Κωνσταντῖνον,Κών στωντα, καὶ Ἑλένην γαμετὴν Ἰουλιανοῦ τοῦ παραβάτου. Ibid. 12. Anastasius diverso ab his textu Constantii progeniem deducit. Ibid. Constantius ex Theodora filia Herculii gignit C o n stantinum patrem Galli Dalmatici : ex quo fuit Dalmaticus iunior Iuliani praevaricatoris frater. Ibid.13. AnaballianumquietGallus. Ibid. Constantiam uxorem Licinii. Ibid. 17. magnus autem Constantinus ex Fausta filia Herculii gignit Crispum, Constantium, Constantinum, Constan tem, et Helenam uxorem Iuliani refugae. Ibid. Baronius ad annum Christi 306 num. 21 Con stantii Chlori liberos aliter enumerat: et ex Helena quidem Constantinum solum suscepisse, ex Theodora vero Constan tinum patrem Galli et Iuliani, Dalmatium Annibalium paren tem Dalmatii iunioris, sive Dalmatiani, et ex quorumdam sensu Constantinum : filias vero , Constantiam Licinio n u ptam, Eutropiam Nepotiano, et (ut putant alii) Anastasiam. Ibid.5. addituriterum eademmanu.Δαλμάτιονἐξοὗ Δαλμάτιος ὁ νέος. 320 IN THEOPHANEM 27, 1. Κωνστάντιος ἐκ θυγατρὸς Ερκουλλίου Θεοδώρας γεννᾷ Κωνστάντιον πατέρα · additur manu recenti Γάλλου καὶ Ἰουλιανοῦ τοῦ παραβάτου. Ibid. Κωνσταντίαν γαμετὴν Λικινίου. Ibil. 7. ἐκ δὲ Ἑλένης γεννᾷ Κωνσταντῖνον καὶ μόνον. Ibid. 8. ὁ δὲ μέγας Κωνσταντῖνος ἐκ Φαύστας θυγα τρὸς Ερκουλλίου γεννᾷ. Ibid.16. exHelenaverogignitConstantinummagnum solummodo. Ibid. 15. ac ut Dalmatium ab aliis repudiatum asserat, de eodem refert Eutropii testimonium ad annum 337 num. 54. verum Delmatius (ita scribit ibidem) Caesar prosperrima indole, neque patruo absimilis, haud multo post oppressus est factione militari , et Constantio patruele suo sinente potius, quam iubente. subiungit num.55. cum Delmatiofilio Del matii (quem ad an.306 num.21 Annibalium etiam vocavit) fratris Constantii,pene periclitati sunt Gallus et Iulianusfilii ConstantiifratrisConstantinietc. quaeverbasatisimplexa ex dicto num . 21 lucem omnem accipiunt.
NOTAE. 321 Ibid. Pomponius Laetus quattuor tantum recenset C o n stantiifilios, Constantinum, Anaballianum,Constantium,ac Constantiam. Ibid. Etropius lib.9 Constantio liberos tribuit septem, soliusque Constantini n o m e n profert. Constantius, ait, p r i vignam Herculii Theodoram accepit, ex qua postea sex libe ros Constantini fratres habuit. Ibid.9. Koionov] quem historicorum vulgus ex pellice Minervina natum existimat, inculpatae Constantini vitae cum Graecis recentioribus auctor consulturus, ex legitimo coniu gio susceptum ponit. 28, 1. ὁρῶν Κωνσταντῖνος ὁ εὐσεβής] anno decimo n o n o Licinium profligatum funditus vel extinctum merito T h e o phanes asserit, ante Constantini videlicet mortem annis inte gris tredecim: ita chronicon Alexandrinum. favet Aurelius Victor suis calculis, anno, inquiens, imperii trigesimo secun doque , (is est apud auctorem imperii Constantini numerus) cum totum orbem (sublatis omnibus tyrannis) annis tredecim tenuisset,excessit. haud satis attentaVictoris auctoritasPon tacum reliquit errantem ad not. calcem, 29,2. diòxaixvoiaxá]eademchron.Alexand.adpo steriores annos remittitur perioche haec ab Hieronymo in chronico ad Constantini annum 22. Ibid. 5. Μαρτῖνος ἐσφάγη τυραννήσας] ad imperium ni mirum a Licinio sub extremam cladem a Licinio cooptatus. 21 27, 1. Petavius notis ad orationem Iuliani primam. Constantius, inquit, Helenam coniugem primo habuit, natusque ex ea Constantinus. post, repudiata Helena, Theodoram M a ximiani Herculii privignam duxit, ex qua nati Constantius, Hannibalius, et Constantia. Constantii liberi duo fuere, G a l lusetIulianus:HannibaliiveroDalmatius. ConstantiaLi cinio nupsit. Constantini ex Minervina prima coniugefilius extitit Crispus,exFausta Constantinus,Constantius,Constans, Constantia quae Licinio nupsit, (quae verba quattuor a typo grapho perperam addita) et Helena Iuliani uxor. Ibid. Alii Dalmatium Dalmatii iunioris parentem, non Constantini fratrem, verum ex fratre Constantio simul cum Gallo et Juliano desertore nepotem faciunt, quibus Anastasii lectio favet. alii Anaballianum cum Gallo confundunt, quos separant alii, et diversos faciunt. haec retulisse operae p r e tium lectori facturus sufficiat. recolendus quoque auctor p a g . 8 lit. D . Theophanes II.
322 IN THEOPHANEM Zozimuslib.2,Victoretalii. cumvitadonatumasseritPe tavius ad annum Constantini 19, quem relatus Zozimus et Theophanes occisum testantur. eum correctius auctores re liqui Martinianum scribunt. 29 , 6. ἀπεδύθη ὑπὸ Κωνσταντίου] Vat. 1 et Peyrez. codd. quos sequutus sum in versione, legunt Κωνσταντίνου. Ibid . 13. ἡ εἰκοσαετηρίς ] vicennalia Constantini ad mundi 5816 , Christi vero 316, ut Georgius Syncellus devin xit, ita numerum eundem continuator eius Theophanes o b servare debuit. illius verba sunt. ἐπὶ τὴν ἀπὸ ̓Αδὰμ ἕως τῆς εἰκοσαετηρίδος Κωνσταντίνου στοιχείωσιν διὰ τῆς τῶν κρατησάντων κατ' ἔθνος βασιλέων ὀνομασίας τὸν τῶν εωις ἐτῶν ἀριθμὸν ἀπαραλείπτως σύναξας ἐπιδείξω. ad sunimam ab Adam ad Constantini vicennalia, relatis uniuscuiusque n a tionis regum nominibus annorum 5816 , numerum ab errore alienus clarissime colligam. his annos septem addendos e d o cet nota in operis titulum,et ad pag. 1 septima. 30,2. ἐξῆρχον]ut conciliorum praesides ἔξαρχοι, eis demque ayev dicantur,praeterTheophanem edicuntcon cil. Ephesinum , Chalcedonense act. 2 sub initium. Theodo retus lib. 2 cap. 22. Euagrius lib. 1 cap. 10. Ibid . 1 . καὶ τοὺς ὁμόφρονας αὐτοῦ ] Arianae senten tiae in concilio Nicaeno sectatores episcopos recens auctor recenset dissertati in lib. 1 cap. 8 Photiani Philostorgii. Ibid.9. Ναρσῆς ὁ υἱὸς τοῦ τῶν Περσῶν] inter pugnas adversus Licinium commissas ἔφοδον τῶν Π ε ρ σ ῶ ν ἀγγελθεῖ σαν,nunciatamPersarum excursionem tangitNicephorusCal listuslib.7 cap.47. causameodem temporeassignarevo luisse Zozimum attentus lector ex eius lib. 2, ubi de Licinii postrema clade, percipiet. Constantii quoque victoriam ex iuliani imp. in eius laudem oratione coniicio ex verbis istis non longe a principio. τοῖς Παρθυαίων καὶ Μήδων ἔθνε σιν ἀντετάχθης μόνος, Parthorum et Medorum gentibus solus ex adverso stetisti: de proeliis quippe, quae vivente patre Constantino iuvenis sustinuit, ibi loquitur, chronicum A l e xandrinum ad Constantini annum 20. κατ' αὐτὸν δὲ τὸν καιρὸνκατὰ τῶνπολεμίωντῆςτῶνΧριστιανῶνπίστεωςστρα τεύσαςὑπηγάγετο τῇεὐχῇ τὴννίκην.διὸ καὶκυριακὰ πρὸς ἐπιστροφὴν τῶν ἐθνῶν κατὰ τόπους εἰς τιμὴν τοῦ ἐπὶ π ά ν των σωτήρος Χριστοῦ θεοῦ ἡμῶν πεποίηκεν. eodem tempore, expeditione in hostes Christianorum suscepta, precibus victo riam reportavit. quare et templa ad conversionem pagano rum passim, et Christi servatoris nostri cultum excitavit.
NOTAE. 323 Ibul. 15. Κρίσπος ὁ υἱὸς τοῦ βασιλέως] vicennalibus Constantini patris Crispum obiisse confirmat ex Idatio P e tavius lib.11 de doct. temp. cap.41. annum eundem prius aperte scripserat Sozomenus lib. 1 cap. 5. vox porro ἐeκxοoι u n , nulla vi recensita, mortem opperiisse arguit. alienum siquidem a crimine Constantinum declarare, imo pietati quam studiosissime addictum celebrare pro viribus contendit T h e o phanes ac ne quis Crispi sanguine contaminatum credat, Crispum legitimo coniugio procreatum inducit Theophanes, et eius mulieris filium, q u a m caeteri historici libidinosam et farentem in privignum novercam fingunt. ut ut se habuerit, matrem vel novercam , a nece Crispo illata suo silentio in noxiam demonstravit auctor vitae Constantini, et Socrates : invidiam pariter omnem a Constantino depulit Sozomenus lib. 1 cap.5, aperte defendit Euagrius lib.3 cap.41,quorum auctoritatem haud temere Theophanes excepit, et exinde C c drenus et Nicephorus sequutus est lib. 7 cap. 35. sermo . 31, 13. vлoygavarres] idem in cap.9 Gelasius quoque Cyzicenus tomo 2 conc. Parisiis anno 1636 impressorum. Ibid. 16. καὶ ἤρξατο κτίζεσθαι τὸ Βυζάντιον] quod non advertitur facile , discrimen inter Byzantii conditum et e n caenia ponendum , hic de conditu solo Theophani sermo est: quem Constantini vicennalibus primo tentatum Socra tes asserit lib.1 cap.12. ὁ βασιλεὺς ἐπιτελέσας δημοτελῆ τῆς εἰκοσαετηρίδος αὐτοῦ ἑορτήν, εὐθέως τὸ περὶ τὸ ἀνορθοῦν τὰς ἐκκλησίας ἐσπούδαζεν . ἐποιει δὲ τοῦτο περὶ τὰς ἄλλας πόλεις, καὶ ἐν τῇ αὐτοῦ ἐπωνύμῳ , ἣν Βυζάντιον καλουμένην τὸ πρότερον, ηὔξησαι. imperator simul utfestum solemne ad vicesimum annum imperi sui celebraverat, nulla interposita mora, ad ecclesias extruendas omne suum studium contulit: istudquepraestitit,cum inaliisurbibus,tum eacuinomen suum imposuerat, quam quidem Byzantium olim appellatam magnis adauxit aedificiis. quam encaeniorum et conditus varietatem titulo capitis 42 libro 11 de doctrina temporum Petavius statuerat per totum caput non observans, istum cum illisconfundit. Graeci,inquit,mundi annos Christique varie computant , d u m encaenia Constantini referunt. T h e o phanes annum mundi 5816,Christi316,quem ipsum essescribit, quo Nicaena synodus est absoluta. verum haud de encaeniis, sed de C P . conditu praesente Christi anno 316 institutus est τὸ Βυζάντιον ἤρξατο κτίζεσθαι, pergit. Theophanes Constantini32 annum illumfacit.nusquam:sedvicesimum in culcatTheophanes,quem eundem canonium eius chronologicum superius exhibuit. his addit : Theophanes alteram computandi
324 IN THEOPHANEM rationem adhibet, secundum quam natalis Dionysianus convenit annomundi5493,Graecorumverosententia5500. atcerteeam esse Theophani, quae Georgio Syncello computandi normam, Georgio vero , quae Graecis Dionysianam aeram anno 5500 statuentibus ipse Theophanes in prooemio , et Georgius suo in opere, et utriusque scripta ad invicem comparata testan tur:de quibus supra in annotatis ad prooemium. 31,17. πρώτη σύνοδος τῇ ιβʹ ἰνδικτιῶνι] manifestum Theophanis indictiones hic primum memorantis errorem hic detecturo quaedam prius occurrunt supponenda. 1. Graecos Latinis in indictionibus numerandis adsentiri: adeoque anno, quo Christus lucem aspexit, unam apud utrosque affigi, ter tiam videlicet, et anno praesenti 1650 tertiam pariter recen seri. 2. a Christi natalitiis ad huiusce anni limitem eundem esse numerum , qui est mille sexcentorum et quinquaginta. 3. a mundi conditu annos putandi tres esse apud Graecos celebrioresmodos. hiquippemundi5493,isti5500,quae GeorgiiSyncellietTheophanissententiaest,alii5508 Chri stum ortu suo terras consecrasse praedicant. his praemis sis: demus Theophani, iuxta proprios sibi calculos Nicaenam synodum anno ab orbe condito 5816 et a Christo nato 316 celebratam cum ille ortus sui comitem habuerit tertiam indictionem : Nicaena synodus non in 12,sed in 4 indictio nem reperietur incidere , ac simul errorem in posita indi ctione arguere: vel in adversum Nicaena synodo indictioni duodecimae alligata, ipsam eandem synodum haud iam a m plius in mundi 5816 et Christi 316. verum in mundi 5824 et Christi 324 incurrere, ac simul hallucinatum Theophanem deprehendemus. erroris causam et reparandi modum prae misimus nota in operis titulum sexta. Ibid.19. unvi Maiy x'] ex Socrate lib.1 cap.9 ad calcem. ὁ χρόνος δὲ τῆς συνόδου , ὡς ἐν παρασημειώσεσιν εὕρομεν , ὑπατείας Παυλίνου καὶ Ἰουλιανοῦ τῇ εἰκάδι τοῦ Maiov unvos. quoad tempus concilii attinet, coactum qui dem fuit,sicut ex annalium commentariis constat, Paulino et Iuliano coss. mensis Maii die vicesimo, subdit Socrates : TOUTO δὲ ἦν ἑξακοσιοστὸν τριακοστὸν ἕκτον ἔτος ἀπὸ τῆς ̓Αλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος βασιλείας. erat porro ab Alexandri M a c e donis imperio annus 636. Theophanem Teσσaqaxootòv legisse puto. cum enim Georgius Syncellus, quem ille sequitur, Alexandrimortemannomundi5170 coniunxerit;hisnisisex centos quadraginta et sex annos addidisset, Nicaenum conci lium anno mundi 5816 non collegisset celebratum, nisi forte ad annum 5180 Alexandri obi m seposuisset. ex hac S o
• NOTAE. 325 cratis auctoritate errorem priori nota manifestatum in suos calculos deduxit Theophanes. 32,2. μυστικωτέρᾳ χειροτονίᾳ βεβαιοῦσθαι] Meletia nos sacerdotes ecclesiae restituendos, manuum impositione (quae vel ordinis consecratio, vel poenitentiae sacer ritus exi stebat)fuisseconfirmatostriplicipacto intelligi possearbitror. 1. ut patres antiqui haereticorum et schismaticorum sacramen tis quibusvis praeter baptismum reiectis, Meletianorum q u o que sacerdotum promotionem nullius esse roboris deberent aestimare et eapropter ad ecclesiae consortium redire c u pientes, μυστικωτέρᾳ χειροτονίᾳ κατασταθέντας sanctiore o r dinatione (quasi prior extitisset prophana) constitutos et crea tos sacerdotes. eam sententiam, quam Gratianus olim et Pal lea certam tenuerunt, ecclesia et theologorum schola repro bat: verum,qui nunc est, non adeo antiquis manifestum fuisse ecclesiae sensum declarare obnituntur ex Innoc. epist. 18,Leonis epist.38, alias40, ad Anatol.cap.2 et ex canon. nos consecrationem , et, excommunicati, quos aliis exagitandos permitto. 2. manus impositione vel yaigotovía, per poeni tentiam cum ecclesia reconciliationem hic,intelligendam: at quaepublicafuitpoenitentia,qua rationeuvotixwτéga,vel quo pacto zagotovia ordinis secreta consecratio dicatur, haud clare percipio. quare 3. in gravis momenti negotio, quale Meletianorum sacerdotum extabat ordinatio, aliquorum animis dubium haesisse, num rata vel reproba censeretur, facile mihi persuadeo ex dictis pro priore exponendi modo: ideoque dubio cuivis tollendo de eorum repetenda consecra tione ad cautelam , et sub conditione, quod aiunt, latam in synodo fuisse sententiam. ea opinandi via ex tribus verbis istis , μυστικωτέρᾳ χειροτονίᾳ βεβαιοῦσθαι mihi tuto colli gitur. 1. yetorovia , quod sacerdotalem consecrationem et veram ordinationem infert. 2. μυστικωτέρα , quod vel san ctioremetpuriorem,itadicam,exigitvitam,quam quiapud schismaticos de prophano et irrito foret suspectus, vel qui, velut dubius et incertus , saltem in secreto reparari deberet, et innovari ; c u m certa quaelibet et sacra ordinatio in e c clesiae prospectu, et loco publico celebraretur : quod T h e o philus Alexandrinus edixit. χειροτονεῖν ἐν μέσῃ τῇ ἐκκλησίᾳ et iterum, χειροτονία δὲ λαθραίως μὴ γινέθω. ordinare in mediaecclesia,etpopulopraesente oportere:necclanculum ordinationes celebrari: vox quippe uvorizwrέga sanctiorem etsecretioremsiguificat. 3.ßeßaiovodai,confirmarisonatet approbari: atque accipere , vel stabiliri de novo subindicat. eadem porro verba legimus apud Socratem lib. 1 cap. 6. τοὺςδὲὑπ ̓αὐτοῦ (Μελετίου)κατασταθέντας,μυστικωτέρᾳ
326 IN THEOPHANEM χειροτονίᾳ . κατασταθέντας (alia lectio in margine βεβαιωθέν τας) κοινωνῆσαι ἐπὶτούτοις. in ipsa concilii Nicaeni epistola apud Theodoretum lib. 1 cap. 11. τοὺς δὲ ὑπ'αὐτοῦ (Μ ε λετίου) κατασταθέντας μυστικωτέρᾳ χειροτονίᾳ βεβαιωθέντας κοινωνηθῆναι ἐπὶ τούτοις, ἐφ ̓ ὧτε ἔχειν μὲν αὐτοὺς τὴν τι μήν, καὶ λειτουργεῖν.d e clericorum poenitentia et reconci liatione Joannes Morinus opere de administ. sacram. poeni tentiae lib. 4 cap. 12. 32, 6. ἐπιστολὰς ἔγραψε] extant apud Socratem lib. 1 cap.6. 33, 13 τῷ δὲἐπισκόπῳ Ἱεροσολύμων]Alexander mo= nachusapudGretserum tom.2de crucepag.38.παρεκελεύ. σατο δὲΚωνσταντῖνος τῷ τῆς Αἰλίας ἐπισκόπῳ Μακαριῳπαρ όντι ἐν τῇσυνόδῳ,καὶτῶνἀποστολικῶνδογμάτωνὑπερμα χοῦντι ἀναζητῆσαι τὸν ζωοποιὸν σταυρόν, καὶ τὸ θεόληπτον μνῆμα , καὶ πάντας τοὺς ἁγίους τόπους. mandavit Constanti nus Macario Aeliensi episcopo , qui et ipse synodo interfue rat, et pro apostolicis dogmatibus acriter pugnaverat, ut in vivifica cruce quaerenda, sepulchroque divino,ac reliquis san ctis religiosisque locis investigandis omnem diligentiam adhibe ret. pum vero ex Theophane Alexander sententiam in sua scripta derivarit, vel Alexandrum Theophanes sequutus fue rit, mihi aeque ac Gretsero incompertum . Ibid.17.τῷδ ̓αὐτῷἔτειτὴνἙλένην]Helenamnon aviro, sed a filio salutatam Augustam declarat Eusebius de eius vita lib. 3 cap.46. οὕτω δὲ ἀξιώματι βασιλικῷ τετίμηκεν, ὡς ἐν ἅπασιν ἔθνεσι, παρ ̓ αὐτοῖς τε στρατιωτικοῖς τάγμασιν Αὐτ γούσταν βασιλίδα ἀναγορεύεσθαι , χρυσοῖς τ ε νομίσμασι καὶ τὴν αὐτῆς ἐκτυποῦσθαι εἰκόνα. ita etiam honore regio exor navit Constantinus, ut cum apud omnes gentes , tum apud eos, qui aliquo gradu militari collocati essent, Augusta et i m p e ratrix nuncuparetur, aureaque numismata eius imprimerentur effigie. Paulinus epist.de invent. S. crucis. Helena, cum Hierosolymam agnosceret, nomine conregnabat. Sulpitius S e verus lib. 2 S. hist. Helena mater principis Constantini, quae Augusta cum filio conregnabat. Ambrosius de obitu Theod. magna foemina, quae multo amplius invenit, quod imperatori conferret, quam quod ab imp. acciperet. anxia mater pro filio,cuiregnumorbisRomanicesserat. quibusverbisimpe rium simulaccepisse ac reliquisse indicat,quod codem nempe anno, quo imperatrix salutata, Hierosolymam migrarit. certe paulo post Crispi necem Faustam Constantini coniugem e vivis excessisse refert Zozimus lib. 2, cuius mors ad Helenam m a trem Crispi necem lugentem , Augustae nomine donandam Constantinum impulit. NOTAE. 327 Ibid. 18. αὐτὴ δὲ ὀπτασίαν ἑώρακε] visioni vel reve lationi huiusmodi attestatur Ambrosius orat. de obitu T h e o dosii.Paulinus epist.ad Severum de inv. S. crucis,Rufinus lib. 1 eccl. hist. cap. 7 et Socrates lib. 1 cap. 13. alii H e lenae studio et labori crucis inventionem assignant. 34,4. ἐντῷ πρὸ τοῦ Ἰλίου πεδίῳ] ad Ilium urbem aedificandam Constantinum suscepisse scribit Zozimus libro secundo : ex divina revelatione alio mentem transtulisse S o zomenus libro secundo capite 2. Ibid, 11. τότε δὴ τὸν ναὸν τῆς ἁγίας Σοφίας] de duo bus tantummodo templis meminit Socrates lib. 1 cap. 12, nempe de ecclesia apostolorum , et altera Pacis dicta, quae et alio nomine Sapientia nominata reperitur, scribit Baro nius ad annum Christi 330 num.19. at duarum ecclesiarum licet meminerit Socrates, ubi exstruendam a Constantino sui nominis urbem refert:decipitur nihilo secius ipse annalium auctor , qui Pacis et Sapientiae u n a m esse asserit, quas sub diversis titulis diversas quoque affirmare necesse ex origini busCP. ἀνήγειρενδὲτὴν ἁγίανΕἰρήνην,καὶτὴν ἁγίανΣο φίαν , καὶ τὸν ἅγιον ̓Αγαθόνικον , καὶ τὸν ἅγιον ̓Ακάκιον ὁ μέγας Κωνσταντῖνος, etinfra:τὸνδὲ ἅγιον Πώκιον,καὶ τὸν ἅγιον Μηνᾶν εὗμεν ὅτι ἦσαν ναοὶ εἰδώλων. et inferius: τὸν δὲἅγιον Μώκιον ὑπάρχοντα ἄλλα δύο μήκη παρ ̓ ὅ ἐστιν, ἐξέκοψε τὸ δίμοιρον μέρος τοῦ ναοῦ ὁ μέγας Κωνσταντῖνος καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ,καὶ ἀνήγειρε τὸ θυσιαστήριον.διότι καὶ ἀνῃρέθη ὁ ἅγιος Μώκιος ἐκεῖσε τούτου χάριν ἀνήγειρε καὶ τὸν ναὸν ὡς ἴδιον αὐτοῦ, καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐκεῖσε ἔφερεν. aedificavitsanctam Pacem,etsanctam Sapientiam,etsanctum Agathonicum , et sanctum Acacium magnis Constantinus. san 33, 17. καὶ μονίταν ὡς βασιλίδι ἀπένειμεν] Eusebio nota praeced. iam relato teste, et Baronio ad annum num.61. 326 Ibid. 20. ἡ δὲ τὸν παῖδα Κωνσταντῖνον ᾐτήσατο] qui dam Helenam a filio missam referunt: Alexander monachus apud Gretserum tom. 2 de cruce, ab imperatore missam, ipsamque mitti expostulasse narrat. eius verba sunt, quae hic scripta. ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς τὴν ἑαυτοῦ μητέρα Ἑλέ νην τὴν αξιέπαινον καὶθεοφιλῆ εἰς Ἱεροσόλυμα μετὰ γραμ μάτων, καὶ χρημάτων ἀφθονίας πρὸς τὸν Μακάριον Ἱεροσο λύμων, ἐπὶ ἀναζητήσει τοῦ ζωοποιοῦξύλου , καὶ οἰκοδομῇ τῶν ἁγίωντόπων,αὐτῆς αἰτησαμένης τῆςβασιλίδος,φασκούσης ὀπτασίαν θείαν ἑωρακέναι, κελεύουσαν αὐτῇ τὰ Ἱεροσόλυμα καταλαβεῖν,καὶτοὺςἁγίουςτόπους εἰςφῶςἀγαγεῖνχωσθέν τας ὑπὸ τῶν ἀνόμων.
328 IN THEOPHANEM ctum autem Mocium, etsanctum Menam templa idolorum comperit extructa. sanctum itaque Mocium alia simili parte magnitudinem, quam nunc habet, superantem, media parte r e scidit magnus Constantinus et eius mater, et extruxit altare: quod eo loci S. Mocius occisus fuerit. cuius gratia templum ceu iam ipsi addictum extruxit, et eius corpus ibidem re posuit. 34,13. τοῦἀρχαγγέλουἐντῷ ̓Ανάπλῳ]dehoccear changeli templo, cui nomen Michaelium Sozomenus fuse lib.2 cap.2.AnaplusestipsiusCP.portusingressus,verum exparte urbi opposita , hoc est, ad Galatae versus Asiam extremum littus. Procopius de aedif. Iustiniani. littora insigni venustale extructa sunt in hunc m o d u m , duo templa archangelo Michaeli consecrala, ex adverso utriuslibet portum occupant,unum in loco, qui Anaplus dicitur, ad laevam situm ei, qui Euxinum mare ingreditur, (ex parte nimirum meridionali) alterum in dè ó opposito termino. Sozomenus: τόπος δὲ οὗτος ὁ νῦν Μιχαί λιον ὀνομαζόμενος ἐν δεξιᾷ καταπλέοντι ἐκ πόντου εἰς Κ Π . διεστὼςμὲν αὐτῆς πλωτῆρι ἀμφὶ λ' καὶἐ στάδια. locus iam Michaelium nominatur , estque naviganti ex ponto (ex parte boreali) Constantinopolim a d dextram positus, atque abest ab urbe, si nave traiicias circiter 35 stadia. Ibid. 16. Tóte xaτeσxúpn] de duobus istis fanis Euse bius de vita Const.lib.3 cap.53 et54,et Sozomenus lib.2 cap. 4. idolicarum aedium reditus ecclesiis addictos chroni con Alexand.hoc anno memorat. Ibid. 18. Tórs noλlà vn] Sozomenus de istis lib. 2 Ibid.7. oμows xai"Iẞnges] de Iberibus iidem in con sequentibus. cap. 5. 35, 2. Ivdoi oi vdóτego ] ista ex Socratis lib.1 cap. 19 iuxta Graecam divisionem. Theodoreti lib.1 cap.23,S o zomeni lib. 2 cap. 23. Ibid.10. TautaPovqivos]hist.eccl.lib.1cap.10. Ibid.11. ὁμοίωςκαὶ ̓Αρμένιοι]Baroniusadannum311 num.22 etseqq. Ibid. 14. Tóre xai Awpó9e05] patria qui Tyrium, Tyri tamen episcopum nusquam fuisse Dorotheum istum d e m o n strat Baronius in notis ad martyr.5 Iunii ex Euseb. hist. eccl. lib. 7 cap. 26 et Nicephoro lib. 6 cap. 37. Edessae pariter, non Odyssopoli eum martyrio sublatum refert anno Christi 63 num.37. Dorotheum Hebraice et Graece solitum orare narrat Eusebius, menologium 18 kal. Maii Graece et Latine
scripsisse adeo ut Dorotheum sacerdotem unum , alterum episcopum; hunc litteras istas, alterum alias, hunc Edessae, alterum Odyssopoli mortuum , eundem tamen et unicum a Theophane et aliis reputatum cum Baronio in martyr.facile sit colligere. 36, 12. Συμεῶνα ἀρχιεπίσκοπον] istam Saboris perse cutionem, et Symeonis sociorumque mortem ad Constantii et Constantis tempora submovet Baronius an. 341 num . 10, eo nomine quod Hieronymus in chronico praefatorum impp. aetate Saborem in Christianos referat saeviisse: quasi rex impius in eos frequentius impelli non potuerit, quod ipse Hieronymus recenset. auctor Theophanes Sozomenum s e quutus Saboris persecutionem primam Constantini tempori bus annectit. Sozomeni idem sentientis testimonium occur ritlib.2 cap.8 et seqq. Saborem, Saborium et Saporem auctor nonnunquam scribit. laudat. 37,9. τῷ δ ̓ αὐτῷ ἔτει Ἑλένην τὴν μακαρίαν] ad an n u m Constantini vicennalia sequentem conquirendae sanctae crucis studium et laborem seponit Baronius cum antiquis historicis ad annum Christi 326 num.27 et seqq. videndus Gretserus opere de cruce. Ibid.19. in'óvóμatityskavinęviov]BasilicamCon stantinianam intelligit, alio nomine uaorvowv Hierosolymis dictam, de hisce templis Eusebius de laudibus Constantini paulo ante medium. 39, 17. τῷ δ' αὐτῷ ἔτει ὁ φερώνυμος Μακάριος] hanc periodum a librariorum prioribus suo loco nimia noodwe motam satis indicat sequens annorum canonium et episcoporum NOTAE. 329 - Ibid. 13. καὶ τὸν Σελευκίας] addit auctor ὡς φίλους. duos igitur putat esse , hunc Ctesiphontis , istum Seleuciae praesules. unum tamen et eundem Ctesiphontis simul et S e leuciae episcopum fuisse Symeonem ponit Sozomenus citatus. Συμεώνην τὸντότε ἀρχιεπίσκοπον Σελευκίας καὶ Κτησιφῶν τος τῶν ἐν Περσίδι βασιλευουσῶν πόλεων, ὡς φίλον ὄντα διαβάλλουσι. unum etiam Symeonem habet Anastasius in sua, non adeo historia, quam Theophanis versione. unicum pariter utriusque urbis antistitem memorat Romanum mar tyrologium Aprilis 21 et Baronius suis in illud notis : ut et m e nologium Aprilis eiusdem die 17 Κτησιφῶντος enim et Σα λὴκ ἡγεμονευουσῶν ἐνΠερσίδιπόλεων eum solampontificem 38, 7. ἕλκυσε τὸ ζητούμενον] alia exemplaria legentia vos, sequutus sum in versione.
330 IN THEOPHANEM tabula, quae Macarii annum 12, aliae vero sequentes annos pariter Macarii eiusdem ad vicesimum usque succedentes in digitant: Maximus autem ille de quo hic sermo anno m u n di 5827 pontificatum adeptus repraesentatur. consulendus Baronius ad an. 331, quo Macarii signatur obitus, et 312, quo eius ad pontificatum post Hermonem promotio descri bitur. Ibid.3. ἐτάφη δὲ ἐντῷναῷτῶνἁγίων ἀποστ.]auctor ms ineditus ab erudito et amico Leone Allatio acceptus,ubi de urnis CP. haec habet. ἐν τῷ ἡρώῳ τοῦ ἁγίου καὶμεγάλου Κωνσταντίνου, ἐν πρώτοις κατὰ ἀνατολὰς κεῖται ἡ λάρναξ αὐτοῦ πορφυρᾷ · ἐν ᾗ ἀπόκειται αὐτὸς μετὰ τῆς ἁγίας Ἑλέ Ibid. 10. Ευσεβίῳ δὲ τῷ Παμφίλου ] hoc anno potius quam seciore, quem Baronius statuit incarnationis 330,m a n datum huiusmodi Eusebio impositum constat:de quo Euse bius de vita Constant,lib.4 cap.36. Ibid. 14. κατὰ Γερμανῶν καὶ Σαρματῶν] textus hic corruptus inter varias lectiones emendatur. Constantini e x peditionem in Scythas memorant Victor,Eutropius,Sozo menus et Eusebius, sed annum tacent.Hieronymus in chro 40,1. κατ'αὐτὸντὸνκαιρὸνκαὶἡμακαρίαΕλένη] quoto potissimum anno defuncta Helena, incompertum p e nitus habetur,neque eius obitum certis consulibus comper tum est, scripsit Baronius ad an. d. 326 num . 59, obitum tamen illius et annum auctor Theophanes hic designat, quem prius manifestum exhibuit Theodoretus lib. 1 cap. 8 sub initium. αὕτη τῶν τῆς ὁδοιπορίας πόνων ἀνασχομένη, ἐκ τοῦ γήρωςοὐλογισαμένητὰ πάθη,πρὸγὰρὀλίγουτῆςτελευτῆς τὴν ἀποδομίαν ταύτην ἐποιήσατο, ὀγδοηκοντοῦτις δὲ τοῦ βίου τὸ τέρμα κατείληφεν . haec itineris (Hierosolymitani de q u o hoc anno) labores subire non recusavit, neque senectutis inva letudinem (nam paulo ante mortem, quam octogesimum annum aetatis agens oppetebat, istud iter fecit) omnino animo c o m plexa est. As the unroos avtov. in impp.mausoleio a.S. etM. Con stantino instaurato (sciunt omnes ad apostolorum aedem) i m primis ad Orientem adest tumulus eius porphyreticus: in quo ipse cum S. matre Helena conditus iacet. prior Socrates lib. 1 cap. 18 iuxta Graecam divisionem scripserat. τὸ σῶμα αὐτῆς εἰς τὴν βασιλεύουσαν νέαν Ῥώμην διακομισθέν, ἐν τοῖς βασιλικοῖς μνήμασιν ἀπετέθη. corpus eius ad imperantem novam Romam delatum inimperialibus monumentis repositum est. istis diluuntur quae de sepulta apud se Helena Romani iactitant, vide Baronium ad an.326 num.62.
NOTAE. 331 nico annum Constantini 27 assignat, quem Petavius se quitur. 41, 1. τῷ δ ̓αὐτῷ χρόνῳ]in annum superiorem Con stantini, nimirum 21, Helenopolis conditum refert Hierony mus , ex quo ad verbum haec perioche. at si primo supra vicesimum sanctam crucem conquisivit, et mortem oppetiit; filius vero consignandae illius apud posteros memoriae,prout indicat Sozomenus lib.2 cap.1 ad calcem, Helenopolim illius nomine excitavit, ante praesentem annum urbis opus aggredi minime potuit: maxime cum Helena Hierosolymis rediens Drepanac Luciani martyris sepulchrum ornare coeperit, quae res filium movit, ut mortuae matris pietatem ac nomen eo loco commendaret, favet chronicon Alexand.ad annum C o n stantini22. videndusBaroniusan.d.326num.57et58. Ibid. 4. ὀκτάγωνον κυριακόν] ἐν ὀκταέδρου συνεστὼς σχήματι, οἴκοις τε πλείοσιν , ἐξέδραις τε ἐν κύκλῳ ὑπερώων τε καὶ καταγείων χωρημάτων περιστοιχισμένον. Eusebius de vita Const. cap. 49 cuius interpres. ad speciem solii octan gularis fabricatum, multis aediculis , exedrisque undique c o n structis, compluribus item tabulatis super terram eminentibus : denique fornicibus subter eandem abditis, ex omni parte cir cumseptumfuit. in annum priorem hoc aedificium revocat Hieronymus , ob rationem nota superiori positam. quod porro uni rerum omnium domino Christiani servirent, sua templa xvoiaxa, dominica ab initio vocasse Eusebius orat. de laudibus Constant. sub finem auctor est. Ibid. 16. tov savoußiv neqάoas] chronicon Alexand. ad annum priorem. Κωνσταντῖνος ὁ εὐσεβὴς τὸν Δανοῦβιν πλειστάκις ἐπέρασεν. καὶ γέφυραν ἐν αὐτῷ λιθίνην ἐποίησεν, absolutus igitur hoc anno pons, qui priore ex chronici ver bis aedificari coeptus. Ibid.2. στήσας καὶ πορφυροῦν κίονα] de columna por phyretica , et Constantini superimposita statua fuse Zonaras, Cedrenus,Nicephorus,orig.CP.et alii. Ibid. 20. κτίζων Κωνσταντῖνος ὁ εὐσεβής] quod supra notavimus, CP. urbis conditus ab eius dedicatione dirimen dus. ille confecta synodo Nicaena, haec apud Hieronymum, velut hic apud auctorem , anno Constantini 25 celebratur, verbis eundem illustrantibus. CP.dedicatur pene omnium urbium nuditate, conditus et dedicationis simul chronic.Alc xand. meminit ad praesentem annum . 42, 1. καὶ σύγκλητον ἔχειν] Baronius ad an. d. 330 qui ipsi Constantini 25 num.27. auctorquoque dissert.in Photianum Philostorgium ad cap. 9 lib. 2.
42,8. ̓Αλεξανδρείας ἐπίσκοπος] eodem Constantini im perantis anno Alexandrum vita functum, et Athanasium in episcopatu subrogatum scribitchron.Alexand.Athanasio pon tificatusannos46,dies15assignatEcchellensis. annospa riter 46 reliqui codd. attribuunt. auctor ipse canonio suc cedente totidem numerat; numerumque 46 reliquis in ca noniis servat , annis licet omnibus sigillatim recensitis, n o n nisi 43 lector possit reperire. hallucinationis causam c o n iicio Athanasii pontificatum in annos tres sequiores ab a u ctoresemotum:undeetEcchellensisinannum amundi con ditu 5819 illum revocat, quem ut legimus in 5822 auctor seponit. praecessoribus igitur Alexandriae praesulibus annos praeter ius duos perperam assignavit, ac praeterea solis u n decim Petro martyri, ex aliorum etiam historicorum senten tia concessis, ipse in annis mundi duodecim reliquit spatium, octavo nimirum et sequentibus propriis e sedibus depulsis. relege,amabo,pag.6lit.B etdefectusoriginemmecum observa. Ibid. 9. ἐπέτεινε Κωνσταντῖνος ὁ εὐσεβής] consentit auctor Hieronymo scribenti ad annum Constantini 26. edi cto Constantini gentilium templa subversa sunt. Ibid. 16. μελλούσης ἑβδόμης ἰνδικτιῶνος] ubi primum superius indictionem observat Theophanes, anno Christi316 duodecimam statuit: ac ubi rursus eiusdem aget mentionem anno Christi 444 quintam esse decernet, post octo nimirum ab hoc praesente Christi anno 324 indictionum integras p e riodos: quinta itaque (si modo praecedenti, et sequuturae consentiat) huic anno 324 debet adiungi. quapropter to Eẞdóuns , quod codices omnes proferunt, vitiosum est, aut certe post annos duos hanc narrationem transponi decet. ceterum si Septembris nondum fuerat indictio delibata, et cum ipsomenseparibusdiebusemensa,sedadhuceratμέh λovoa inikaußáveodai, iam iam attingenda, (octavo nimirum kal. Octobr.) auctor verbis huiusmodi Constantini tempore eius primordia Septembris initio, ut aequo passu procede rent,nondum fuisse coniuncta significat:de quo doctissimus Petavius lib.11 de doct.temp.cap.40. Ibid. 19. ἐπὶ τῆς χώρας ̓Αντιοχέων] famnem illam anno ConstantinivicesimoseptimoconsignatHieronymus:eonamque terris incubuit : rusticorum vero irruptio mensis Septembris initio visa Constantini vicesimum octavum penetrat apud Theophanem, quae apud Hieronymum annum a lanuario a u spicantem, intra vicesimi septimi limites perseverat. sic autem de ea scribit. pestilentia etfame innumerabilis multitudo in 332 IN THEOPHANEM •
NOTAE. 333 Syria, Ciliciaque perüt: qua lectione praesens textus emen dandus. ἐπὶ τῆςχώρας ̓Αντιοχέων,καὶΚιλικίας,καὶΚύ noov. Syriae etenim cui vicina Cilicia Cyprus adiacet. 43, 11. aλuários xatoαg] cum 7 kal. Octob. caesa rem effectum'chron.Alexand. testetur, annus hic 29 Iulianus, non quo solet auctor uti, a Septembri ducens initium. alias chronicon tricesimum assignat. Ibid. Καλόκαιρος δὲ ἐν Κύπρῳ ] Hieronymus pariter ad eundem Constantini annum 29 Calocerus, inquit, in Cypro res novas molitus, opprimitur. Aurelius Victor. Calocerus m a gister pecoris camelorum,Cypram insulam specie regni demens capessiverat:quo excruciato,utfaserat,serviliautlatro num more etc. eodem anno extinctus a Dalmatio,cum eius virtutem probatam reliquisset , Constantino , ut Dalmatium caesarem crearet, hoc anno propositum et animum dedit. Dalmatius autem nonnisi Constantini tricennalibus appellatus est caesar, teste Hieronymo, Constantinopolim nimirum cum victoreexercitu reversus,ut suggeritAureliusVictor. fratris filium, cui ex patre Dalmatio nomen fuit, caesarem iussit, assistentibus valide militaribus. a 44,1. xaiépávηdorno]Eutropiuslib.10. denuntiata mors eius (Constantini) per crinitam stellam , quae inusitatae magnitudinis aliquandiufulsit. eam Graeci xκoοuμήnτtηνv vocant. Ibid. 13. Magiuos etη xy'] huic in Palat. cod. nomen Maxaqios. reliquis in codd. anni 6 correctius attribuuntur. fallaces frequenter episcoporum anni in regio. 49,2.ὥς φησινΕὐσέβιοςμόνος]quodscriptorumEu sebii nullibi extat.apelovópoovac itaque potiusquamEusebium hoc scripsisse pag. sequente asseritur. 48, 19.ταῦτα τῷ τριακοστῷ πρώτῳ] quaede Athana sio et Ario in paucos annos contraxit Theophanes, in plures Baronius digerit. hic porro cum auctore Arii mortem anno Constantini tricesimo primo ex Socrate consignat ad an. C. 336 num.50. τριακοστὸν δὲ ἔτος τῆς βασιλείας Κωνσταντί νου τούτων γινομένων ἐπληροῦτο. dum haec geruntur, trice simus annus regni Constantini ad exitum venit. Ibid.8. Μητροφάνην ἐπίσκοπον πρῶτα] πρῶτα primum , sub adverbii forma , non noworov vulgaris iam Theophanis tempore Graecorum lingua usurpat. at nec Byzantii primus episcopus Metrophanes, nec Constantino Byzantium profecto in episcopali throno primum sedit, inquies. ab Andrea quippe apostolo ad Metrophanem muneris decessores non paucos Nicephori chronicum breviarium, et iuris Graeco