132 ANASTASI HISTORIA ECCLESIASTICA nacium, quod est insula magna Istri. quibus auditis chaga nus,collectis potentatibus suis,ad Romana rura procedit, quattuor autem filios suos, traditis aliis virtutibus, ad c u stodienda Istri vada constituit. at vero Romani ratibus factis fluvium transmearunt, et bellum praetore Prisco c u m chagani filiis inierunt : Comentiolus enim infirmatus in B i minacio insula sedebat. cumque per multas horas bellum p.435tenuisset et sol trecentis Romanorum interemptis occubuis set, quattuor barbarorum milia perierunt. intrinsecus vero militiae ordinatae iterum bellum incipiunt, et iterum octo milia barbarorum interimunt. similiter et tertia die prae liantes ab excelsioribusRomani ad barbaros accesserunt,hos que vertentes ad stagnum atque pellentes, Avares multos n e caverunt ex illis, inter quos et chagani necati sunt filii,R o manique illustrem victoriam induerunt. chaganus vero c o a cervatis viribus copiosis contra Romanos progreditur : bello autem manente vertunt Romani barbaros, et omnibus insi gniorem hanc retulerunt victoriam. interea Priscus quattuor milibus praemissis Tisson *) a m n e m transmeare et explorare barbarorum praecepit motus.at vero barbari nihil eorum quae facta fuerant cognoscentes, festum diem celebrabant et p a riter convivabantur. in hos Romani clanculo incidentes m a ximum operati sunt metum : triginta quippe milia Gipedo rum barbarorumque aliorum occiderunt, et copiosa praeda comprehensa revertuntur ad Priscum. chaganus autem rur sus potentatibus cumulatis venit ad Istrum , et inito bello p.436barbari superantur et in amnis fluentis necantur, pereunt que sinul cum his plurimi quoque Sclavini: vivos autem obtinuerunt Avarum quidem tria milia, Sclavinorum vero octingentos et Gipedum tria milia, nec non et duo barba rorum. porro chaganus ad Mauricium imperatorem legatos misit,captos recipere nisus. at illenondum comperta in clyta Romanorum victoria scribit Prisco quod Avares cha gano redderet tantum. Eodem quoque anno vir quidam monachico circumami p.437ctus habitu et in religione clarus, spatha denudata a foro usque ad aeneam gladiatoris statuam discurrens,imperatorem omnibus in occisione gladii moriturum pronuntiavit. simi liter et Herodianus Mauricio manifeste , quae sibi fuerant ventura, praedixit. imperatore vero noctu discalceato leta niam cum tota urbe agente, et transeunte ad Carpiana loca, tumultuantur ex multitudine quidam, et contra imperatorem lapides iaciunt, ita ut vix imperator cum Theodosio filio suo salvaretur et orationem compleret apud Blachernas. + *) Hissum Vat.
Mundi anno 6094, divinae incarnationis anno 594, anno vero imperii sui 20 Mauricius in se reversus, et sciens quod p.439 nihildeum lateatsedreddat omnibus secundum opera ipsorum, et recogitans excessum q u e m in captivationem perpetraverat, non redimens eam, expedire iudicavit in hac vita poenam se recipere pro peccato , et non in futura , et factas preces in scriptis transmittit ad omnes patriarchales sedes et ad omnes civitates sibi subiectas, et ad monasteria quae sunt in here m o et Hierosolymis , et ad lauras pecunias et cereos et i n censa, ut orarent pro se, quo hic reciperet et non in futuro saeculo. scandalizabatur autem et in Philippicum generum suum , quod in littera nominaretur. porro Philippicus diverse iurabat imperatori quod purus esset in servitio eius et apud se dolum nullum haberet. cúmque Mauricius sup plicaret deo misericordiam praestandi animae suae , quadam nocte dormiens vidit in visu apud aeneam palatii portam imagini salvatoris se astare , et copiosum populum pariterp.440 assistentem. tunc facta est vox ex charactere magni dei et salvatoris nostri Iesu Christi , dicens "date Mauricium ;" et tenentes eum iudiciorum ministri exhibuerunt apud pur pureum umbilicum , qui erat illic. et ait ad eum propria voce "ubi vis reddam tibi, hic an in futuro saeculo?" quo illeaudito respondit "amator hominum domine etiuste iudex, hic potius, et non in saeculo illo." et iussit divina vox tradi Mauricium et Constantinam uxorem eius et filios et omnem cognationem ipsius Phocae militi. expergefactus ergo Mauri cius,etvocans eum qui coram se dormiebat,misit ad Phi lippicum generum suum, ut celeriter eum adduceret ad se. cumque illeabiisset,vocavit eum ; qui surgens advocata uxore sua osculatus est eam, dicens "salve: iam non me videbis." quae exclamavit cum fletu voce magna ad paracoemumenum, dicens "adiuro te per deum, quae est causa ob quam quae riteumhachora?" atilleiuravitseignorare,etquiare pente de somno imperator exsurgens misit me. Philippicus ergo quaesivit corpus Christi percipere, et sic ad imperato- p.441 rem pergere. uxor autem eius Gordia iacebat in terra se volutans et plorans et deum exorans. ingressus vero Phi lippicus cubiculum regium proiecit se ad pedes imperatoris. imperator autem dicit ei "ignosce mihi propter deum, q u o niam peccavi tibi: nam usque nunc scandalizabar in te." et jubens exire paracoemumenum surrexit et cecidit ad pedes Philippici, dicens "ignosce mihi , quia m o d o certissime novi quodnihilpeccaverisinme. seddicmihi,quemscisinter agminanostraPhocammilitem." atveroPhilippicusreco gitans dicit ei "unum agnosco , qui ante modicum tempus EX THEOPHANE. 133
134 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA procurator ab exercitu destinatus contradicebat imperio tuo." ast imperator ait "cuius est qualitatis?" qui ait "iuvenis temerarius,sedettimidus." tuncMauricius"sitimidusest" inquit "profecto et homicida." et referebat Philippico s o mnii revelationem. porro nocte illa visa est stella in caelo, quae dicitur cometes. in crastinum autem pervenit magistria nus, qui missus fuerat ad sanctos heremi patres , ferens ab iis responsum huiusmodi. "deus recepta poenitentia tua p.442salvavitanimam tuam,ettecumsanctiscum totadomo tua constituet, imperio vero cum ignominia et discrimine deci des." hisauditisMauriciusglorificavitmagnificedeum.igi tur autumni tempore accedente, cum Mauricius imperator iussisset Petro ut in Sclavinorum regione populus hiemaret, restiterunt Romani,hoc facere non consentientes,tam pro pter equorum humiliationem quam propter quod copiosam circumducerent praedam, nec non ob multitudines barbaro rum, quae per regionem diffusae dignoscebantur, et seditio nem meditati sunt. praetor autem indignatus contra popu lum in dementationem eos immisit. incidunt itaque pluviae ereberrimae super populum, etfrigus multum. Petrus au tem viginti milibus procul ab exercitu morabatur. Mauricius autem Petro per litteras molestus erat ut Istrum transiret et hiemales escas populi de Sclavinorum sumeret regione, ne alimenta publica cogeretur Romanis praebere. praetor a u tem accersito Gunduhin ait "nimis mihi gravia imperatoris praecepta in aliena terra hiemare Romanos iubentia:nam illinon obaudire saevum est, et rursus obaudire saevissimum. p.443nullum bonum paritavaritia,mater autemomniummalorum consistit, qua imperator languens horum maximorum causa malorum Romanis efficitur." accersitis quoque populi taxi archis, imperatoris eis intentionem aperuit. populus autem hoc audito seditiones concitaverunt, et insignes quidam prin cipes ex eis fugientes ad praetorem venerunt. porro m u l titudines in u n u m congregatae provehunt exarchum P h o cam centurionem , et super clipeum hunc exaltatum laudi bus exarchum acclamaverunt. his Petrus auditis in fugam versus est, et omnia imperatori manifesta fecit. ast imperator his difficilibus auditis celare multitudines ea tentabat. cunda vero die et ludum celebravit equestrem,incommoda infelicitatis occultans. vulgus autem Prasinorum clamabat, "Constantinus" inquiens "etDomentiolus,domineRomano rum terAuguste, plebi tuae molestias ingerunt, ut cruces dis ponat in ea quae habemus peccata. deus, qui omnia condi dit, subiiciat tibi omnem inimicum et hostem tam intestinum quam externum sine sanguine. at vero imperator plebibus se EX THEOPHANE. 135 intimabat, "nil vos" inquiens "turbet irrationabilium militum immoderatio et inquietudo." Veneti autem dixerunt "deus,p.444 qui iussitteimperare,subdattibiomnem qui imperium tuum impugnat; et si Romanus est qui fide rupta terga vertit a te, hunc tibi in servitutem redigat absque sanguine." hos imperator armans etsermonibus blandis compescens una cum demarchis muros urbis custodire praecepit. praeterea filio imperatoris Theodosio una cum Germano socero suo apud Callicratiam venationes exercente , mittunt Romani litteras ad Theodosium, ab eo imperari poscentes;sin autem,sal tem Germanum imperatorem pronuntiandum : "neque enim nos" aiunt "imperari a Mauricio de cetero patiemur" his Mauricius compertis accersit ad se filium, Comentiolum vero muros observare praecepit. Germanum autem una cum filio suo accusabat harum fuisse calamitatum auctores. cumque se Germanus excusare niteretur, Mauricius ait "o Germane, duo sunt argumenta suspicionis meae , populi scilicet ad te litterae, et quod cuncta depasti sunt, et nullis exceptis, tuis pepercerint. parce Germane prolixum faciendi sermonem.p.445 nihil suavius quam per gladium mori." sane Germanus in templum deimatris,quod appellaturCyri,fugit. quod cum imperator didicisset, Stephanum eunuchum direxit ab eccle siaGermanum educendi. cumque Stephanus violenter hunc educere voluisset, fautores Germani resistentes expellunt Ste phanum, et excipientes Germanum in ecclesiam magnam ef fugiunt. at vero imperator virgis caedebat Theodosium filium suum : asserebat enim Germanum per eum fuisse fugatum. et mittit excubitores a magna ecclesiaeducendiGermanum.hine magnus urbi rumor incubuit.Germanus autem egredi et dare se voluit. verum multitudines hunc exire minime permiserunt, sed magnis imperatori conviciis derogaverunt, dicentes "non habeat pellem qui te amat,MauriciMarcionista." igitur qui muros custodiebant, his compertis custodiam negligentiae p r o diderunt. Mauricius autem media nocte exutus imperatoria stola et privata circumamictus, dromonem ingressus cum axore filiisque suis et Constantino fugam arripuit. copiaep.446 vero per totam noctem pessimis imperatorem iniuriis appe tebant:sed et Cyriacum patriarcham reprehendebant. tur bine itaque ingenti saeviente cum maximis periculis apud S. Autonomon salvatur Mauricius. nocte vero superveniunt ei etiam languores arthritici, quos manuum dolores et pedum vocant. porro mittit Theodosium filium suum cum Constan tino ad Chosroen regem Persarum , ut recordaretur eorum quae sibi facta fuerant a se , et vicissitudinem beneficii sui rependeret filio. Germanus autem mittit ad Sergium demar 136 ANASTASI HISTORIA ECCLESIASTICA chumi Prasinae partis, ut auxiliaretur sibi gratia imperandi, repromittens se partem Prasinam honoraturum ipsumque magnis dignitatibus elaturum. at vero Sergius hoc insigni bus vulgi confessus est, qui minime id admiserunt, fatentes nunquam Germanum ab amore Venetorum recedere. P r a sini vero exeuntes in Regium magnis laudibus tyrannum P h o cam efferebant, et persuadent ei venire in Septimum. diri git igitur Phocas Theodorum a secretis, qui ingressus m a p.447gnam ecclesiam coram populo legit quatinus tam patriarcha quam senatus et vulgus venirent in Septimum. hoc itaque facto, et cunctis convenientibus apud Septimum,patriarcha Cyriacus a tyranno de orthodoxa fide, et ut sine perturba tione conservaret ecclesiam, extorsit professionem. visus vero est tyrannus Germanum adhortari. cumque Germanus nolle se simularet et vulgus tyrannum laudaret, pronuntiatur m a lum,etdominussceptrorum tyrannusprovehitur,etprae valet adversus felicitatem calamitas, et sumunt principatum magna infortunia Romanorum. Denuntiatio vero tyranni in templo Ioannis Baptistae effecta est, ubi duobus moratus diebus tertia die introivit regalia , super imperialem sedens carrucam. porro quinta die Leontiam uxorem suam coronavit Augustam. hac igitur die tumultuantur partes ad invicem propter stationes loco tyrannus vero Alexandrum conrebellem suum misit partes compescere. Alexander vero in Cosmam Venetorum p.448demarchum manus immittens pepulit eum et contumeliis la ceravit. porro Veneti indignati clamabant "vade, disce o r dinem; Mauricius non est mortuus." at vero tyrannus his auditis in Mauricii necem movetur, et missis militibus duxit eumChalcedonemadEutropiiportum,etprimo quidemhunc caede videlicet filiorum imperatorem punit. nam quinque filios eius mares coram visibus suis praeocciduntur. Mauricius patienter infelicitatem sustinens deum in omnibus invocabat, et crebro pronuntiabat, dicens "iustus es, domine, etrectumiudiciumtuum." fititaquefiliorummorspatris epitaphium, pracostendens virtutem in mole calamitatis. c u m que nutrix unum ex imperatoriis puerisfuratafuisset,suum que pro eo interemptioni obtulisset, Mauricius non annuit, sed proprium requisivit. aiunt autem quidam quod eo o c ciso lac cum sanguine fluxerit, ita ut omnes inspicientes dire lamentarentur. sic ergo imperator, etiam naturae legibus excelsior factus, vitam commutat. Porro ex illo tempore Romanorum non defuerunt i m perio variae ac ingentes aerumnae. denique et Chosroes Persarum rex pacem dissolvit,et Avares Thracem devasta rum. verum p.449
EX THEOPHANE. 137 verunt, atque R o m a n o r u m exercitus uterque depopulatus est, ita ut cum Heraclius regnaret et inquisitionem armatorum cum summa diligentia faceret, ex omni multitudine illa quae inventa fuerat in tyrannide Mauricii cum Phoca, neminem, duobus exceptis, ullatenus inveniret. Anno primo imperii sui Phocas tyrannus peremit, ut praedictum est, Mauricium una cum masculis quinque pueris eius, et horum capita iussit poni in campo Tribunalis die bus multis ; et exibant ab urbe et contemplabantur ea u s que quo foetorem dederunt. interficitur autem et Petrus frater eius et alii proceres multi. Theodosium autem filium eius sermo tenet fuga lapsum et ita salvum repertum. prae terea famam hanc Chosroes Persarum rex augmentavit,aliud aliterque mentitus,et hunc apud se habere dicens,quasi providere se ut Romanorum obtinere sperans imperium , utp.450 convictus est multis modis, maxime eo quod bella repentina moveret et Romanas res magnopere devastaret. interea cal ligraphusquidamAlexandriae,venerabilisvir,exmatutinavigi lia d o m u m vadens media nocte videt statuas ex aris abstra ctas, et voce grandi dicentes interemptum Mauricium et filios ipsius, atque omnes casus qui apud Byzantium fuerant gesti. mane autem facto pergens haec Augustali retulit, qui prae cepit ei nulli haec facere manifesta, scribensque diem prae stolabatur exitum. die vero nona praetereunte, ecce nuntius venit indicans Mauricii peremptionem.tum Augustalius dae monum vaticinium coram populo publicavit. Narses autemp.451 quondam praetor Romanus contra tyrannum rebellionem p a ravit, Edessamque obtinuit. scribit itaque Phocas Germano praetori Edessam obsidendi, Narses vero scribit Chosroi regi Persarum congregandi virtutes et bellum construendi contra Romanos. porro Phocas fratrem suum Domentiolum fecit magistrum et Priscum comitem excubitorum. Anno imperii Phocae secundo Chosroes rex Persarum collectum copiosum potentatum adversus Romanos direxit. Germanus autem audiens timuit. verum coactus praelium iniit; qui cum in eo vulneratus fuisset, hunc ministri usque ad civitatem Constantinae duxerunt, superanturque Romani : sed et Germanus undecima die spiritum exhalavit. Phocas autem potentatus ab Europa in Asiam transtulit, chagano pactis additis,arbitratus quiescere Avarum nationem. his ergo divisis quosdam contra Persas misit, quosdam vero ad obsi dionem Edessae contra Narsem cum Leontio spadone et m a gnate suo direxit. Chosroes autem collectis potentatibusp.452 apud Daras efficitur. porro Narses egressus Edessam Hiera polim fugit. interea Chosroes cum Romanis fit penes arda 138 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA m u m , et munitione de elephantibus constructa bellam iniit, etvictoriamagna potitusest,captisRomanis non paucis,quos et capitis recisione punivit. his ita gestis Chosroes ad ter ram suam reversus est,Zongoi potentatibus derelictis, hoc comperto Phocas contra Leontium furit, et manicis ferreis c u m ignominia Byzantium ducit, et creat praetorem D o m e n tiolum nepotem suum, et curatorem palatii facit. Anno imperii Phocae tertio misit Chosroes Cardarigam et Rusmaizan, qui depopulati sunt nonnullas Romanorum ci vitates. Domentiolus vero verbo dato Narsi, iuramentisque non paucis, credere persuasit quod nullam iniuriam apud Phocamessetpassurus,etdirexiteumadPhocam. atvero Phocas verbum hoc minime servans igne cremavit eum. R o mani ergo hinc plurimum tristes effecti sunt, eo quod t i m o rem magnum in Persas idem Narses haberet, adeo ut filii Persarum audito eius nomine tremerent. porro Persae g a visi sunt gaudio magno. Anno imperii Phocae quarto scholasticus eunuchus, vir gloriosus palatii, media nocte Constantinam dominam cum tribus filiabus eius accipiens, ad magnam confugit ecclesiam consilio Germani patricii desiderantis imperium. fit igitur in urbe seditio magna. Germanus autem dimarcho Prasino rum talentum aurimisit,ut cooperaretur eis. primores au tem vulgi id admittere noluerunt. at vero tyrannus in e c clesiam ad abstrahendum mulieres destinavit. sane patriar cha tunc Cyriacus tyranno restitit, minime passus e templo tyrannice abduci mulieres. verum iuramentis certo eo r e d dito a Phoca quod non laederet eas , educuntur e templo sancto et clauduntur in monasterio. praeterea Persae eodem anno ceperunt Daras , in tota Mesopotamia et Syria capti p.454vatione multa, cuius non est numerus, facta. porro patri archa obeunte Cyriaco Thomas pro eo consecratur, diaconus et sacellarius eiusdem ecclesiae. Mundi anno 6099, divinae incarnationis anno 599, anno vero imperii Phocae quinto Isacius Hierosolymitanus, T h e o dorus Alexandrinus et Anastasius Antiochenus habentur a n tistites. Phocas vero tyrannus filiam suam Domentiam P r i sco patricio et comiti excubitorum iunxit, et factis in p a l a tio Marinae nuptiis iussit fieri ludum equestrem. demarchi autem utriusque partis apud quattuor columnas cum impe rialibus signis statuerunt Prisci et Domentiae signa. quibus auditis imperator iratus est, et mittens adduxit demarchos , Theophanem scilicet ac Pamphilum, et statuens nudos iussit eos decollari. cum enim misisset protocursorem, ut inter rogaret eos quo praecipiente fecerint hos, dixerunt quia s e P.453
EX THEOPHANE. 139 cundum consuetudinem lineatores hoc fecerunt. porro linea tores sive mensores, interrogati quamobrem hoc fecerunt, dixerunt quia cum imperatoris filii ab omnibus nominati sunt, a nobis ipsis hoc fecimus. sane Priscus timore t e nebatur, ne forte in imperatoris iram incideret. turbisp.455 autem clamantibus misericordiam concedi sibi, veniam d e dit Phocas. ex tunc ergo Priscus indignationem passus non erat recte cum Phoca. interea quaedam mulier P e tronia nomine fit imperatrici Constantinae ministra, quae ad Germanum ab ea responsa faciebat. porro cum fama dilataretur quod Theodosius Mauricii filius viveret, spem bonam super hoc tam Constantina quam Germanus habebat. at tyrannus Constantinam Theopempto exarcho ad torquendum prodidit, quae dum torqueretur, Romanum patricium nosse interlocutiones suas confessa est. qui comprehensus atque discussus etiam alios fore in insidias tyranni sibi cooperato res perhibuit. comprehensus est autem et Theodorus Orien tispraefectus,quem tyrannus verberans interemit,Helpidii que manus ac pedes recidens hunc tradidit igni, R o m a n u m que decollavit. porro Constantinam cum tribus filiabus, in loco ubi et Mauricius interemptus est,gladio trucidavit.p.456 Germanum autem et eius filiam ore machaerae *) occidit; similiter et Ioannnem et Gizan et patricium, et Theodosium, qui subadiuvae **) dignitate habebatur insignis, et David chartophylacem Hormisdae. eodem anno Persae, transme antes Euphratem, totam Syriam etPalaestinam et Phoenicen depraedati sunt, multo in Romanis excidio perpetrato. Mundi anno 6100, divinae incarnationis anno 600, anno vero imperii Phocae 6 , Priscus intueri non sustinens tam iniusta homicidia quam mala cetera, quae a Phoca perpetra bantur, scripsit ad Heraclium patricium et praetorem Afri cae, quo Heraclium filium suum et Nicetam filium Gregorae patricii, subpraetorem suum, mitteret, quatinus contra P h o cam venirent tyrannum. audiebat enim in Africa in eum meditari rebellionem, unde nec navigia hoc anno Constanti *)ore machaerae]ut Lucae21 24:πεσοῦνται στόματιμαχαίρας. vetus versio: cadent in ore gladii. Gregor.Tur.hist. 2 : ne uni versa multitudo in ore gladii rueret. et 2 7 : in ore gladii tru cidantes. FABR. **)subadiuvae]conciliumChalcedonense act.3:diarovzadwolw μένου μαγιστριανοῦ Σεβήρου τοῦ γενομένου σουβαδιουβὰ τῆς σχολῆςτῶν καθωσιωμένων μαγιστριανῶν· Breviculus historiae at vero scelesta Petronia haec tyranno manifesta fecit. Eutychianistarum: superveniente Uranio subadiuva. FABR. 140 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA Anno imperii Phocae septimo Sergius Constantinopoli tanus, Zacharias Hierosolymitanus et loannes Alexandrinus h a bentur antistites. Antiocheni vero Hebraei simultate inquie te *) commissa contra Christianos occidunt Anastasium m a gnum patriarcham Antiochiae, mittentes naturam **) eius in os eius, et post hoc trahentes eum in plateam urbis. inter fecerunt autem et civium multos, et incenderunt eos. P h o casvero fecit comitem Orientis Bonosum,etCotyn magi strummilitum,ettransmisiteos adversusillos,etnonva luerunt sedare inquietudinem eorum. coacervantes vero e x ercitus irruerunt in illos, et plurimos occiderunt , et q u o s dam eorum detruncatis artubus ab urbe reddiderunt extor res. Phocas autem fecit Circensem ludum , et Prasini c o n viciis e u m lacessere praesumpsere , clamantes "iterum in g a bata bibisti, iterum sensum perdidisti." et iussu Phocae C o p.458smas praefectus urbis multos ex eis detruncavit, quosdam d e collavit, nonnullos autem in saccos missos mari necavit. porro Prasini coacervati miserunt ignem in praetorium, et incenderunt curiam et scrinia et carceres, ex quibus egressi vincti fugerunt. hinc iratus Phocas non militari Prasinos iubet. porro Heraclius praetor Africae, molestiam perpe tiens a senatu , vocavit filium suum Heraclium contra P h o cam tyrannum mittendi; verum et subpraetor eius Grego ras misit per aridam Nicetam filium suum , statuentes, ut quicunque ex his praeveniret superaretque tyrannum, i m p e rium sumeret. hoc vero anno hiems enormis efficitur, ita ut maris mollities in glaciei duritiem verteretur. tunc P h o cas Macrobium scribonem iussit sagittari apud Septimum , pendentem in lancea, in quo tirones exercebantur, quasi conscium insidiarum suarum. Theodorus enim praefectus * * ) n a t u r a m ] A p u l e i u s 1. 7 : n o n t a n t u m n a t u r a m , v e r u m e t i a m c a p u t quoque ipsum pessimo isti asiuo demere. FABR. nopolim conscenderunt. occidit autem Phocas o m n e m c o gnationem Mauricii et Commentiolum praetorem Thracae et alios multos. facta est autem in anno isto etiam mortalitas p.457et inopia omnis speciei. praeterea Persae una cum Carda riga egressi ceperunt Armeniam et Cappadociam, pugnantes que Romanorum verterunt militias, ceperuntque Galatiam et Paphlagoniam, et venerunt usque Chalcedonem, sine p a r citate depopulantes aetatem. et quidem Persae foris portam Romanis tyrannidem inferebant , Phocas vero intrinsecus his peiora patrabat, occidens atque captivans. *) inquietal apud Gruterum.
EX THEOPHANE. 141 Mundi anno 6102, divinae incarnationis anno 602, anno vero imperii sui primo venitHeraclius ab Africa cum navi bus castellatis, habentibus intra se arculas et imagines dei matris, quemadmodum Pisides quoque Georgius perhibet,p.460 ducens exercitum copiosum ab Africa et Mauritania. simi liter et Niceta, filius Gregorae patricii, per Alexandriam et Pentapolim, habens secum populum multum pedestrem. d e sponsaverat autem Heraclius Eudociam filiam Rogati Afri, quae illo tempore Constantinopoli erat una cum Epiphania Heraclii matre. audiens autem Phocas quod mater Heraclii esset in civitate , necnon et Eudocia , quae sibi fuerat d e sponsata , tenuit eas et observavit in dominico monasterio, quod cognominatur novae poenitentiae. cum autem adiisset Heraclius Abydum , invenit Theodorum comitem Abydi, et sciscitatus didicit ab eo quae Constantinopoli movebantur. at vero Phocas misit fratrem suum Domentiolum magistrum ad costodiendos muros longos. cumque comperisset Hera clium A b y d u m adiisse, muris dimissis fugit Constantinopolim. porro Heraclius apud Abydum recepit omnes exules princi pes,quos ibidem Phocas exilio relegaverat, et ascendit cum eisin Heracliam. Stephanus autem Cyzici metropolites ac ceptum stemma ab ecclesia sanctae dei genitricis Heraclio detulit. propterea cum Constantinopolim pervenisset,diver tit ad portum Sophiae ; initoque bello vincit gratia Christip.461 tyrannum, vulgus autem hunc comprehensum interfecerunt etigneapudBoicremaverunt. ingressusveroHeracliusre galia coronatus est a Sergio patriarcha in oratorio S. S t e phani in palatio sito. coronata est vero eadem die sponsa Cappadox et Helpidius praepositus armamenti et alii diversi consilium fecerunt in Hippodromio Phocam occidendi, etp.459 facto prandio Theodorus praefectus praetorium coepit eis texere intentionem suam. contigit autem illic inveniri A n a stasium comitem largitionum. prandio ergo facto, et enar ratis his quae insidiarum erant, poenituit Anastasium illic se repertum, et non dixit quae cordi suo inerant, sed siluit. at vero Helpidius perdurabat,dicens "non vultis ut, cum sede rit in solio super Hippodromium , hunc comprehendam, et evellam oculos eius, et sic eum interficiam?" et pollice batur eis dare currus. re propterea Phocae nota ex pro ditioneAnastasiifacta,iussitpraefectumetHelpidium ac pri mores, qui sciverant rem, cum omni diligentia discuti. c u m que discuterentur,quae insidiarum fuerant fassisunt, et quod Theodorum voluerint facere principem. porro Phocas ius sit decollari Theodorum Helpidium Anastasium et omnes, qui insidias suas cognoverant.
142 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA quoque ipsius Eudocia in Augustam, et accepit uterque à Sergio patriarcha nuptiarum coronas, et uno eodemque die simul imperator et sponsus ostenditur. mense vero Maio castra moverunt Persae contra Syriam, et ceperunt Apamiam porro Romani et Edessam, et venerunt usque Antiochiam. occurrentes eis superati sunt, et periit omnis populus R o m a norum, adeo ut valde pauci ex eis evaderent. Tertio imperii Heraclii anno coronata est Epiphania filia Heraclii a Sergio patriarcha in Augustam, in oratorio palatii. cadem vero prima indictione coronatus est H e r a clius iunior, filius Heraclii, qui et Constantinus, a praedicto patriarcha. eodem anno Saraceni aciem contra Syriam di rexerunt, et exterminatis nonnullis vicis reversi sunt. Anno imperii Heraclii quarto ceperunt Persae D a m a scum , et captivum duxerunt populum multum. Heraclius autem imperator legatis ad Chosroen missis rogavit eum ut parceret hominum sanguinem immisericorditer effundendi et diffiniret tributa. qui legatos inefficaces dimisit, nulla eis reddita ratione, sperans comprehendere Romanorum modis omnibus principatum. porro Heraclius eodem anno duxit inceste Martinam neptem suam uxorem, et pronuntiavit e a m Augustam, coronatam a Sergio patriarcha. Anno imperii Heraclii quinto ceperunt Persae Iorda nem bello et Palaestinam et sanctam civitatem, et multos in ea per Iudaeorum manus interfecerunt,id est,ut quidam aiunt, milia 90. isti enim ementes Christianos, prout u n u s quisque pretium habere poterat, occidebant eos. Zachariam vero Hierosolymitanum praesulem comprehensum et pretiosa et vivifica ligna cum multa praeda in Persidem abduxerunt. eodem anno natus est imperatori Constantinus alius, et ba ptizatus est in Blachernis a Sergio patriarcha. Mundi anno 6103,divinae incarnationis anno 603,anno vero imperii Heraclii 2 ceperunt Persae Caesaream Cappadociae, et plurima ex ea captiva duxerunt milia. Heraclius autem i m perator invenit dissoluta rei publicae negotia, siquidem E u p.462 ropam Avares reddidere desertam, Asiam vero Persae totam exterminaverunt et civitates desolaverunt etRomanum in bellis exercitum interemerunt. quibus visis haesitare coepit quid ageret : scrutans enim exercitus, si forte salvi existerent, duos tantum invenit ex omnibus his qui cum Phoca contra Mauricium in tyrannide militarunt. eodem anno natus est imperatori filius de Eudocia, Heraclius minor, qui et novus Constantinus appellatus est. et mortua est Augusta eadem decima quinta indictione. p.463
EX THEOPHANE. 143 Anno imperii Heraclii sexto ceperunt Persae totam A e gyptum et Alexandriam et Libyam usque ad Aethiopiam, multaque praeda sumpta et exuviis quamplurimis et pecuniisp.464 ad propria remearunt. Carthaginem autem capere minime valuerunt, sed custodia dimissa obsidendi eam recesserunt. Anno imperiiHeraclii septimo castra metati sunt Persae contra Carthaginem , quam et bello ceperunt, eodem anno consul factus est Constantinus iunior , qui et Heraclius, et Heraclii filius, et provexit in Caesarem Constantinum m i n o rem fratrem suum,ex Heraclio genitum et Martina. A n n o imperii sui octavo rursus Heraclius misit in P e r sidem legatos ad Chosroen , postulans pacem. ast Chosroes iterum eos sprevit, asseverans "non parcam vobis, donec crucifixum abnegetis, quem deum esse fatemini, et adoretis solem." Anno imperii Heraclii nono aciem direxerunt Avares contra Thracem , et missis Heraclius legatis ad eos poscebat pacem. cumque chaganus hanc facere spopondisset, exiit imperator foras murum longum cum omni obsequio regio ac muneribus multis et magnis ad suscipiendum chaganum , recepturus ab eo iuramenta faciendi invicem sponsiones p a cificas. at vero barbarus ille tam sponsionibus quam quae iurata fuerant spretis, subito tyrannice contra imperatorem profectus est. stupefactus ergo imperator super insperatae rei molimine, fuga lapsus in civitatem reversus est. barbarus autem omni regioapparatuadempto etsuppellectili,et quot quot ex hominibus capere potuit,subvertit villas multas, d e populans ex improviso spe pacis deceptos. Mundi anno 6111, divinae incarnationis anno 611,anno vero imperii Heraclii decimo Georgius Antiochenus habetur antistes. Heraclius autem ad chaganum Avarum legatis mis sis queritur super his quae nequiter acta fuerant ab eo, et ad pacem hortatur. acies quippe disponens contra Persidem dirigendas pacisci cum chagano volebat. qui reveritus dile ctionem imperatoris se poenituisse pollicebatur et pacem fa cere repromisit ; pangentesque foedera legati in pace reversi sunt. eodem anno ceperunt Persae Ancyram Galatiae bello. Anno imperii Heraclii 11 durum Chosroes iugum suum super omnes homines fecit in effusione sanguinis et ratione tributi : elatus enim trimpho nullatenus ultra in constantia essepoterat. tunc Heracliuszelodeisuscepto,etcum Ava ribus pace, ut putabat, contracta, transtulit militiasEuropae in Asiam , et cogitabat dei cooperatione contra Persidem properare. p.465 Anno imperii sui 12, mense Aprili, die 4, indictione 10, imperator Heraclius celebrata solennitate paschali,mox se cunda feria vesperi motus est contra Persidem. sumptis a u tem mutuo venerabilium domorum pecuniis aporia *) coar tatus , accepit etiam ecclesiae magnae multas candelas feren tia, simul et alia vasa ministratoria. quibus conflatis exa rarifecitexhis nummos aureosetargenteosplurimos,di misitque filium suum cum Sergio patriarcha in urbe dispo nendi negotia una cum Bonoso patricio, viro sagaci et per cuncta prudenti atque perito. scripsit autem ad chaganum Avarum preces curam agendi super Romanorum negotiis tanquam qui secum amicitiam fuerit pactus, tntorem filii sui hunc appellans. motus autem a regia urbe exivit super locum qui dicitur Portae, navigio iter agens. illinc vero per ceteras regiones sibi subiectas profectus elegit exercitus, et addidit illis novam militiam. hos autem exercere orsus in hostilibus operibus erudivit: dupliciter enim diviso exercitu acies et p.467 congressiones invicem sine sanguine fieri iussit, clamoremque bellicum et carmina etiubilum etimpetum in alterutrum in surgendi habere hos docebat , ut in bello reperti nil m i r a rentur, sed fidenter tanquam ad iocum proficiscerentur in hostem. accipiens vero imperator in manibus dei virilem figuram, quam manus non depinxerunt, sed in icona verbum quod omnia format atque componit sine pictura formam, velut sine semine partum, eduxit, et in hac fisus a deo picta figura coepit agones, iuramenta dans populo quod cum ipsis usque ad mortem foret certaturus et eis tanquam filiis p r o priis adhaesurus : volebat enim potestatem non timore q u a n tum amore possidere. cumque invenisset exercitum in desi dia multa et formidine, inquietudine ac dedecore constitu tum,etpermultas terraepartesdisseminatum,actutumin unum collegit. et omnes quasi ex una consonantia laudave runt imperium et fortitudinem principis. ipse vero verbis hos corroborans perhibebat "videte, fratres etfilii,quot inimici dei conculcaverint regionem nostram, et urbes exter minaverint, et altaria concremaverint , et mensas incruento rum sacrificiorum sanguinibus homicidiorum repleverint, et p.468ecclesias,quae flagitia non admittunt, flagitiosissimis reple verintvoluptatibus." itaquecuneosrursusadbellicumex ercitium armat, agmina duo armata ordinans, tubas quoque ac clipeorum phalanges efficiens. et populus thorace indutus astabat. nam cum acies cautius statuissent, congressionem * aporia] vide Spelmanni glossarium in aporiare et Vossium de vitiis sermonis. FABR. 144 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA p.4663
causa EX THEOPHANE. 145 invicem agere iussit. impulsiones autem vehementes ac per cussiones in alterutrum efficiebantur, et habitus belli osten debantur , eratque horribile visu spectaculum, sine timore periculum, et ad strages impetus sine sanguine, sed ante n e cessitatem necessitatis modi , quatinus unusquisque percepta occasione caedis innocuae tutior permaneret. taliter autem armatis omnibus praecepit ab iniustitia penitus abstinendum et pietatem sectandum. porro cum pervenisset ad partes Armeniae, praecurrere iussit electos. Saracenorum vero tunc sub pactis Persarum constitutorum multitudo equitum clam in imperatorem irruere meditabatur. viri autem imperato ris, qui praecurrerant, his occurrentes praetorem ipsorum vinctum ad Heraclium adduxerunt, illisque in fugam versis multos interemerunt. quia vero hieme accedente imperator ad Ponticum clima divertit, visum est barbaris obsidere illum in hoc hiemantem. at ille Persas latens atque divertens Per- p.469 sidem properat. hoc barbari cognito in rancorem insperati aditus devenerunt, Sarbarus vero, Persarum prae tor, accepto potentatu suo venit in Ciliciam, quatinus in Romaniam egressus hunc dare dorsum compelleret. timens autem ne per Armeniam in Persidem imperator ingressus hanc turbaret , coactus est sequi post R o m a n u m exercitum, furari curans bellum, et per obscuram aggredi noctem, sed e contra plenae lunae tota nocte luce fulgente , cavillatione frustratus est, et lunam, quae sibi prius in cultu fuerat, in famabat, quae videlicet eclipsim ex accidente tulisset. ex hoc ergo formidabat Sarbarus cum imperatore conflictum aggredi, et montem conscendit quasi dorcades, intuitus ab excelso bonam et sapienti compositam arte militiam R o m a norum. Comperta vero imperator horum formidine in lo cis morabatur requietione refertis, hunc ad bellum instigans. descendentes autem clam de monte saepe conflictus concita- p.470 bant, sed in cunctis Romani primatum tenebant, et fiduciam peramplius exercitus obtinebat , videntes imperatorem profi cientem in omnibus et audacter belligerantem. Persa vero quidam ante breve tempus profugus inter imperatoris exer citum annumerabatur. hic fugiens ad Persas abiit, existi mans eos Romanorum exterminaturos exercitum. cum autem formidinem eorum vidisset, post decimum diem iterum ad imperatorem venit, et omnem liquido barbarorum pavorem edixit. at vero Sarbarus ultra commorationem non ferens a monte coactus est ad praelium proficisci. in tres autem partes divisis exercitibus descendit repente illucescente die, ante solis ascensum , praeparatus ad bellum. at imperator, praesciens hoc, ordinat exercitus in tres aeque phalanges ad 10 Theophanes II.
146 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA Mundi anno 6114, divinae incarnationis anno 614, anno imperii sui 13 Heraclius profectus a regia urbe celeriter in Armeniam properavit. Chosroes autem Persarum rex misit p.472Sarbanazan cum exercitu suo inRomanorum terram intrandi. Heraclius autem scribebat ad Chosroen ut aut pacem ample cteretur, aut se sciret cum exercitu suo Persidem ingressu rum . Chosroes autem nec pacem amplectebatur nec verum H e raclii sermonem arbitrabatur : non enim audere illum P e r sidi appropinquare putabat. sane imperator 12 calendarum Maiarum ingressus est Persidem. quo Chosroes comperto Sarbanazan reverti iussit, et collectis ex tota Perside militiis suis, et traditis eis Sain , velociter adunari eas Sarbanazae iussit, et ita contra imperatorem procedere. Heraclius a u tem advocato exercitu suo verbis exhortatoriis incitabat eos, dicens"virifratres,deitimoreminmentem sumamus;iniuriam eius requirere satagamus. stemus fortiter adversus inimicos, qni multa dira in Christianis operati sunt. revereamur R o m a norum imperium, quod sui ipsius et non alterius est d o m i ni, et stemus adversus hostes impiis telis armatos. i n d u a mus fidem interemptionum interemptricem. recogitemus quia intra Persarum terram consistimus, et ingens fuga p e riculum fert. vindicemus corruptiones virginum. recisa p.473commilitonum membra nostrorum videntes cordibus dolea non sunt haec nullam *) mercedem habentia, sed vitae perennispraemia. stemusviriliter,etdominusdeusnobis cooperabitur,etperdetinimicosnostros." cumque impera pugnam. orto autem sole, et imperatore ad Orientem r e perto, Persas obtenebravit radius quem adorabant ut deum, imperator autem finxit populum suum quasi in fugam ver sum. at illi solventes phalanges hos sine retentione persequi existimabant. conversi ergo Romani hos aequo animo ver p.471terunt,exhismultisperemptis. insequentesautemeosin montem,in praecipitia et loca devia immiserunt,cunctis il lis contritis. inter ea praecipitia vero instar caprarum silve strium morabantur. multos autem etiam viventes compre henderunt. ceperunt quoque et horum exercitum et omnem suppellectilem ipsorum. porro Romani extensis in excelsum manibus deo gratias referebant, et pro imperatore, qui se bene portaverat, indeficienter orabant. qui enim antea nec Persicum audebant videre pulverem, nunc immota eorum inventa tabernacula spoliant. quis enim speravit Persarum inexpugnabile genus dorsa daturum unquam Romanis ? ita que imperator exercitu cum praetore ad hiemandum in A r menia derelicto ipse Byzantium rediit. mus. *) nullam F pro ullam.
EX THEOPHANE. 147 tor his et aliis quamplurimis commonitionibus populum e x hortatus esset , respondit ei unus pro omnibus "expandisti angustiam cordis nostri, domine , os tuum in admonitione dilatans. acuerunt sermones tai gladios nostros , et hos a n i matos operati sunt. expeditos nos tuis verbis exhibuisti. erubescimus te aspicientes nos in pugnis praecedere, et ius siones tuas in omnibus sequemur." imperator autem s u m ptis militiis m o x ad Persidem interiorem accessit, igne c o m burens urbes et castra. fit etiam hic terribile quoddam m i raculum in aestivali quippe solstitio aer sudore factus est madidus, animos Romanorum exercitus recreans, adeo nt hinc spem optimam sumerent. audiens praeterea Heraclius quod Chosroes apud Gazaco civitatem cum quadraginta m i libus bellicosorum esset virorum, impetu adversus illum p e r rexit; et praemissi quidam ab eo Saracenorum sibi subiu gatorum Chosrois occurrunt vigiliae, et horum quosdam o c ciderunt, quosdam vero compedibus vinctos cum praetore ipsorum imperatori praesentaverunt. hoc comperto Chos roes, derelicta tam civitate quam militia, fuga usus est. astp.474 vero Heraclius insecutus quosdam praeoccupatos occidit:ceteri autem hac illacque palantes dissipati sunt. cumque perve nisset imperator ad Gazacensium civitatem , in suburbanis huius reficiebat exercitum suum. Persae vero, qui confu gerant ad eum,perhibebant quod Chosroes fugiens igne con sumpserit omnia sata in locis illis, et pervenerit ad civita temThebarmaninOrientesitam,in quaerattemplum ignis atque pecuniae Croesi Lydorum regis et error prunarum. his acceptis ad partes Dastagerd iter agebat. imperator a u tem profectus a Gazacensium civitate pervenit Thebarmeso, et ingressus in eam igne consumpsit templum ignis, et tota civitate igne combusta persecutus est post Chosroen in a n gustiis regionis Medorum. Chosroes autem in his duabus regionibus de loco in locum peragrans latitabat, et Hera clius hunc persequens multas civitates devastavit et regiones. hieme vero accedente consilium faciebat ubinam hiemaret cum populo; et quidam in Albaniam perhibebant,quidam vero contra ipsum properare Chosroen. ast imperator ius sit populum tribus diebus divinum oraculam praestolantem caste ac pariter conversari , sicque responso accepto in A l bania hieme commorari. d u m vero illuc abiens iter ageret, habens secum copiosam Persarum praedam, haud paucos i n cursus a Persicis cuneis pertulit. ipse vero divina coope-p. ratione triumphum de omnibus tulit. praeterea cum vehe mens tempestas super eum cecidisset in via, et hanc gelu praeoccupasset in Albania , haberetque quinquaginta milia 475
Anno imperii Heraclii quarto decimo Chosroes Sara blaggan praetorem constituit, virum facinorosum et typho multum elatum, tradensque ei exercitum, eos videlicet qui dicuntur Chosrohegetae ac Perozitae, in Albaniam direxit adversus Heraclium. cumque ingressi essent in fines Alba niae, non sunt ausi ad bellandum ante faciem imperatoris stare, sed clausuras tenuerunt quae ducunt in Persidem, e x timantes ei obsidendo insidiari, at vero Heraclius, c u m m o x ver accessisset, profectus de Albania per Yptios campos et escis largiter affluentes transitum in Persidem faciebat, licet longinquitas multae spatium viae transegerit. Sarablaggas p.476vero per Arotum iter ut pote compendiosum satagebat, ut praeoccuparet eum in Persidis regione. Heraclius autem monebat populum dicens "novimus, fratres, quod militia P e r sarum in deviis locis pererrans tam equum eorum dissolvat quam ipsos enervet. nos autem festinemus contra Chosroen properare valde celeriter, ut ex improviso irruentes in e u m turbemusillum." atveropopulushuiusmodispernebatcon silium, et maxime Lazorum et Habasgorum atque Hiberorum concertatores. hinc in aerumnas incidunt: pervenit enim et Sarbarazas cum populo suo , quos omni armavit virtute Chosroes et destinavit per Armeniam adversus Heraclium. Sarablaggas vero sequebatur post tergum Heraclii, et non est cum eo in conflictum egressus, expectans uniri Sarbara zae et ita constituere praelium. cognito autem Romani S a r barazae impetu ad metum conversi sunt,et ad pedes impe ratoris cum lacrimis prociderunt, scientes quale malum sit non cedere servum domini voluntatibus, et poenitentiam agentes super inobedientia sua, quam nequiter perpetrave rant. et dicebant "manum tuam da,domine,priusquam per eamus miseri : cedimus enim tibi in quibuscunque praece p.477peris." tunc imperator acceleravit congredi cum Sarablagga, priusquam uniretur populo Sarbari ; et multis incursionibus adversus eum factis nocte ac die hunc in formidinem p e p u lit, et retro utrisque dimissis contra Chosroen velociter inse cutus est. duo vero ex Romanis se ad Persas conferunt, et persuadent eis credere Romanos ex formidine fugere. conti gitautemeiset aliumaudire rumorem,Sainscilicetprae toris Persarum adventum cum alia militia in auxilium. hoc comperto Sarablaggas et Sarbarus decertabant Hera clium instigare ad praelium, priusquam perveniret Sain et in 148 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA vinculatorum, compatienti corde suo misertus vincula dissol vit , diligentiam tribuit et requiem impertitus est , ita ut omnes cum lacrimis exorarent etiam Persidis eum fieri libe ratorem, mundi exterminatorem trucidantem Chosroen. et
EX THEOPHANE. 149 se transferret victoriae gloriam. credentes quoque ex profugis properarunt adversus Heraclium, et appropinquantes ei castra metatisunt,volentesineum simulcummaneirruere.astHe raclius profectus a vespera iter fecit per totam noctem , et procul effectus ab eis, invento herbifero campo,castrametatus est in eo. porro barbari existimantes eum ex formidine fugere, incomposite sequebantur, ut comprehenderent illum. ipse autem occurrens eis bellum iniit adversus illos, et a p prehenso colle quodam nemoroso , coacervatoque populo in ipse, cooperatione dei barbaros vertit, et per fauces hos in-p.478 secutus multitudinem ex his copiosam occidit. cadit autem et Sarablaggas ense vulneratus in dorso. et cum hi inter agones essent, pervenit etiam Sain cun exercitu suo. et hoc verso imperator , et ex his multis occisis, reliquos fugientes dispersit. cepit quoque et apparatum sarcinae ipsorum. porro Sarbarazas unitus Sain collegit barbaros, qui salvati fuerant , et iterum disponebant contra Heraclium proficisci. ast imperator in regione Hunnorum et per horum loca dif ficilia festinabat in asperis locis ac deviis, barbari vero se quebantur post eum. porro Lazi una cum Abasgis formi dantes subduxerunt se ab auxilio Romanorum , et in regio nem suam reversi sunt. Sain autem hoc advertens furore sane i m perator caterva collecta verbis hos exhortatus est et m o n i mine delinivit,inquiens "multitudo vos,fratres,inimicorum multo una cum Sarbaro persequebatur Heraclium. n o n turbet : deo quippe volente unus persequetur mille. m a ctemus ergo nosmet ipsos pro salute fratrum nostrorum ; sumamus coronam martyrum, quo et futurum nos tempusp.479 laudet et deus reddat mercedes." his et aliis pluribus verbis audaciam exercitui conferens , hilari vultu praelium ordinat. et distantes ab invicem intervallo pusillo a mane usque ad v e speram aggressi non sunt in alterutrum. vespere vero ar repto imperator itinere pergebat. barbari vero post eum iterum sequebantur, et commutantes viam hunc praeoccupare volentes incidunt in loca palustria, et aberrantes in m a g n u m discrimendeveniunt. imperatorverotransiensfinesPersa rum per Armeniam peragrabat. cum autem terra illa tene retur a Persis, multi cum Sarbaro concurrerunt, ac per hoc crevit populus eius. praeterea hieme accedente dispersit multitudinem per loca ipsorum, ut requiescerent in domibus suis. quo comperto Heraclius noctu furari meditabatur bel lum. camque turbo tempestatis adesset et Sarbaro suspicio nulla incumberet, electis robustissimis equis et fortioribus ab exercitu , dupliciter hos armans, quosdam ex his praecedere contra Sarbarum iussit, ipse vero cum aliis post cos subse
150 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA Mundi anno 6116, divinae incarnationis anno 616, anno imperiiHeraclii 15Arabum princepsMuamet habebatur.H e raclius autem coacervato exercitu suo consilium faciebat q u a nam via pergeret:duae namque viae sibi adiacebant,angu stae ac deviae, altera quidem Tarantum ducens, altera vero in terram Syriorum. verum illa quae Tarantum tendebat, differentior quidem erat, sed egestatem cunctarum habebat escarum: quae vero in terram ducit Syrorum , Taurum transit et abundantiam ac dapsilitatem praestat alimentorum. hanc praeferunt omnes , licet abruptior esset et nive multa severior. hac itaque labore multo transacta in septem d i e bus pervenerunt ad fluviumTigrin, et hunc cum transmeas sent , veniunt Martyropolim et Amidam , et quiescunt tam exercitusquam captivitas. hincetlitterasimperatorByzan tium potuit mittere, et quae circa se erant omnia indicare , et ingens facere gaudium civitati. suo,quifueratdispersus,collectoinsurrexitinillum. ele ctam vero imperator alam militum ad custodiendas misit clausuras, quae ad se ducebant , et aditus , qui ad Orientem erant. ipse discurrens in faciem efficitur Sarbaro. cumque p.482transmeasset Nymphion amnem , ad Euphratem pervenit, in Sarbarus autem populo cutus est. accelerantibus p.480bus ad praedium cuivocabulumeratLasbanum,horanoctis domorum tecta conscenderant ergo per noctem, et pervenienti nona,Persae,qui in eo erant et impetum cognoverant,in surrexerunt in eos. ipsi autem hos interfecerunt, uno e x cepto, qui hoc Sarbaro nuntiavit. at vero Sarbarus surgens ascendit equum , et nudus atque discalceatus fuga salutem mercatus est.huius autem mulieres et omnem Persicum flo rem,principesqueac satrapas cum electismilitibus,qui in et bellum contra se praepa raverant, per ignem deposuit , et alios quidem occidit, alios vero igne consumpsit,aliiautem manicis et compedibus col ligati sunt , ita ut pene nullus ex his qui Sarbari fuerant salvaretur. acceperunt autem et arma Ŝarbari, aureum v i delicet clipeum, machaeram etiam et lanceam aeque auream et comptam pretiosis lapidibus zonam, nihilominus et calcea menta eius. his ita omnibus sumptis procedit contra disper sos per villas, qui scilicet comperta Sarbari fuga sine reten tione fugiebant. ipse autem insecutus multos eorum occidit et vinctos accepit : reliqui c u m confusione in Persidem r e pedarunt. porro imperator exercitu suo collecto cum g a u dio in locis illis intrepidus hiemavit. P.481 quibus erat pons nexus ex funibus simul et navibus. Sarbarus dissolutis funibus pontis ab altera ripa in alteram totum transtulit pontem, cumque imperator venisset nec v a at vero EX THEOPHANE. 151 luissettransireper pontem,discurrens invenitmeatum,ethunc inopinate Martio mense sine discrimine transfretavit , et S a mosata pervenit.rursusquecumTaurum praeteriisset,inGer maniciamestprofectus,etcum transiissetadAdana,venit ad amnem Saron. Sarbarus autem ponte rursus inpro prio loco extenso absque obstaculo transfretavit Euphra tem, et sequebatur post eum. ast imperator cum trans isset pontem Sari , inventa requie tam exercitus quam ani malium circa ipsum castra metatus est, reficiens eos. perve nit autem et Sarbarus in partem quae in contra esse ex altera parte videbatur. invento vero ponte, et propugna culis quae in ipso erant a Romanis obtentis, castra metatus excurrentes autem multi Romanorum per pontem in ordinate c u m Persis contulerunt conflictum , multa in ipsis caede commissa. verum imperator hos inordinate prohibe batdiscurrere,neforteiterfieretadversariiscum illiscon veniendi ad pontem et pariter commeandi. populus autem p.483 non acquiescebat imperatori. porro Sarbarus , quibusdam exercitus sui clam in locis abditis collocatis, ostendit se quasi fugientem, ac sic abstraxit multos Romanos praeter votum imperatoris ad insecutionem sui transeuntes. reversus a u tem,ethis in fugam conversis,quotquot extrapontem oc cupavit'occidit,vindictam perpessos inobedientiae. impera tor vero cum barbaros vidisset insecutione ordines dissolvisse, et ex Romanis stantibus in antemuralibus *) multos extinctos, contra eos profectus est. porro quidam vir Persa gigan teus imperatori occurrens hunc in medio pontis aggreditur. ast imperator hoc percusso in amnis fluenta proiecit. hoc uno ruente in fugam barbari versi sunt, et prae angustia pontis ut ranae se in flumine iaciebant ; alii autem etiam gladiis trucidabantur. porro multitudo barbarorum per flu minis ripas diffusa sagittabat ac resistebat, non sinens trans meare Romanos. verum imperator transiens viriliter bar baris resistit, cum paucis quibusdam societatis suae supera gonizans, ita ut etiam super hoc Sarbarus obstupesceret, etp.484 ad Cosmam quendam iuxta se stantem, Romanorum profu gum ac magaritam, diceret, "vides" inquiens "Caesarem, o Cosma, quam audax ad pugnam stet, et contra tantam mul titudinem solus decertet , et velut incus iacula renuat :" ex rubris enim ocreis agnoscebatur, multasque imperator pla gas, licet nullam in hoc praelio periculosam, accepit. tota vero die cum in hoc bello pugnassent, accedente vespera ab *) antemuralibus] Matth.Par.hist.Angl.inWillielmo II: antemura libus confractis cogerent defensores intra muros interiores se re cipere. FABR. cst.
152 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA invicem separati sunt. et Sarbarus quidem timens per n o ctem retro reversus est , imperator autem populo suo c o a cervato ad urbem properavit Sebastiam, et cum Alyn fluvium transmeasset , in hoc gaudio totius hiemis tempore commoratus est. porro Chosroes furens misit, et tulit the sauros cunctarum ecclesiarum regionis quae sub Persis est c o n stituta, et cogebat Christianos Nestorii fieri sectatores ad perstringendum,sive percellendum imperatorem. Anno imperii Heraclii 16 Chosroes Persarum rex n o v a m fecit militiam, praelium initurus, peregrinos ac cives et servos ex omni natione facta electione coacervans ; qua ele p.485 ctione Sain tradita praetori, alia 50 milia ex phalange Sarbari electatollenshuicsociavit,nominavitque illosaureos camulos, ethosadversusimperatoremdirexit.porroSarbarum cum re liquo exercita suo contra Constantinopolim misit , quatinus Hunnos,qui essent inOccidente,quosAvares vocant,cum Vulgaribus etSclavis atque Gipedibus concordia sociaret, sic que adversus urbem properarent, et hanc unanimiter obsi derent. cum autem hoc didicissetimperator, exercitum suum triplici parte divisum transmisit ad custodiendum urbem, quibusdam autem traditis Theodoro fratri suo contra Sain bellare praecepit ; humiliori vero parte ipse accepta in L a zicam properat , et in ipsa degens Turcos ab Oriente, quos Chazaros nuncupant, in auxilium advocat. Sain vero una cum noviter electo exercitu perveniens ad fratrem impera toris Theodorum ad bellum armavit. deo autem per inter cessiones semper laudabilis dei genitricis opitulante , bello commisso, grando mirabiliter contra barbaros cecidit e o r u m que plurimos perculit. at vero acies Romanorum tranquil litate potita est. vertunt autem Romani Persas, et interfi ciunt multitudinem copiosam. hoc comperto Chosroes ira p.486scitur contra Sain, qui ex multo animi defectu in languorem incidens moritur; cuius corpus iussu Chosrois salitum ad eum delatum est; quem ille mortuum multis submisit verbe ribus. porro Chazari disruptis Caspiis portis Persidem a d eunt in regionem Adrahigae una cum praetore suo Zihebil, qui dignitate secundus a chagano ; et in quaecunque loca peragrabant , tam Persas deprehendebant quam civitates et villas igni tradebant. profectus vero imperator a Lazica his occurrit. Zihebi autem hoc viso accelerans complectitur collum eius etadorat eum,Persis civitatis aspicientibus: uni versus autem Turcorum populus in terram cadentes, ae proni super faciem extenti, imperatorem honorant honore qui est apud gentiles extraneus. similiter principes eorum supra saxa conscendentes eodem schemate procidunt. obtulit autem EX THEOPHANE. 153 Zihebil imperatori etiam filium suum primogenitum, huius sermonibus delectatus, et eius tam vultum quam prudentiam admiratus. electisque Zibebil quadraginta milibus virorum fortium dedit ea in auxilium imperatori. porro ipse rever sus est in regionem suam. his autem acceptis imperator contra Chosroen procedit. at vero Sarbarus Chalcedonem properans, Avaresque a Thrace urbi propinquantes,hanc depopulari volunt, et multis machinis adversus e a m c o m m o tis, et navium sculptarum ex Istro multitudine infinita seu p.487 decem sane diebus urbem obsidentes, bellumque terra marique gerentes, dei virtute pariter et cooperatione, nec non et intemeratae dei matris et virginis intercessionibus superati sunt. quin et multitudine copiosa suorum tam in terra quam in mari deposita, cum ingenti confusione ad loca sua reversi sunt. porro Sarbarus Chalcedonem obsidens non emigravit , sed ibidem hiemavit, tam incursiones agens quamque depraedans confinales partes, et civitates igne disperdens. Anno imperii sui 17 Heraclius a mense Septembrio in gressus Persidem una cum Turcis inopinate propter hiemem in ecstasim misit Chosroen , cum hoc didicisset. at vero Turci tam hieme quam frequentibus Persarum incursibus contemplatis,non ferentes paritercum imperatore,laborare coeperunt paulatimque diffluere , et omnes eo dimisso r e versi sunt. ast imperator allocutus est populum suum di innumerabili delata,sinum cornu repleverunt. cens "scitote, fratres, quia nemo nobis vult auxiliari nisi so-p.488 lus deus, et quae hunc peperit sine semine mater, ut osten dat potentiam suam, quoniam non in multitudine populorum seu armorum est salus,sed in eos qui sperant super mise ricordia eius, mittit adiutorium suum.' at vero Chosroes c o acervatis cunctis militiis suis praetorem provehit super illas Rhazantem , virum bellicosissimum ac fortissimum, et hunc adversus Heraclium destinat. at imperator civitates Persidis atque castella igni tradidit, et accedentes Persas rhomphaea consumit. septima vero idus Octobris pervenit in regionem Chamaitha, et refocillavit populum per integram hebdoma dam. Rhazates autem veniens Ganzachum post eum factus est et secutus, Romanis ante pergentibus et consumentibus escas. ipse vero post tergum, ut canis famem patiens,vix de micis eorum nutriebatur; et cum non inveniret sumptus, multa ex animantibus ipsius consumpta sunt. kalendis autem Decembribus venit imperator ad fluvium magnum Zaban, et cum hunc transiisset, castra metatus est iuxta Ninive civi tatem. venit autem Rhazates penes vadum secutus eum, et cum descendisset tribus miliariis, reperit aliud vadum et "2
p.489translvit. astimperatormissoBahanimagistromilitumcum paucis electis militibus, invenit bandum Persarum, et cum eius comitem occidisset, detulit caput eius et totam auream spatham ipsius, nonnullisque peremptis vivos duxit ad i m p e ratorem sex et viginti. in quibus erat et spatharius Rhazati, qui et nuntiavit imperatori quod pugnare contra eum R h a zates vellet , sic a Chosroe iussus , et tria milia in auxilium armata miserit ei, quae tunc nondum pervenerant. his c o m pertis imperator praemisit sarcinam ante se, ipseque subse cutus est, tractans qualiter inveniret locum in quo pugnare deberet, priusquam unirentur eis illa tria milia. repertoque campo apto ad praelium, allocutus populum aciem ordina vit. Rhazates vero cum pervenisset, et ipse praelium diri git in cuneis tribus, et contra imperatorem processit. p r i die sane idus Decembris gestum est bellum, et ante omnes prosiliens imperator principique Persarum occurrens, divina virtute deique genitricis opitulatione hunc deiecit, et qui cum ipso erant exilientes antea fugerunt. rursusque impe rator alii occurrens et hunc quoque deposuit. irruit autem p.490adversus eum etiam tertius, qui dedit ei cum mucrone in labium et hoc illi plagam inflixit. ast imperator et hunc e x tinxit. et tubis clangentibus congressae sunt in invicem p a r tes utraeque. et cum pugna valida gereretur, plaga vulne ratus est a peditibus Phalba imperatoris equus, qui diceba tur Dorcon,in femore lanceae ictu percussus, multas autem et spatharum in facie percussiones accepit, sed ferens tegmen ex nervis contextum plagam mortiferam non sumebat. dit autem in hoc bello Rhazates et tres turmarchae Persa rum et principesfere cunctiatquepars maior exercitus ipso rum. occisi autem sunt etiam Romani numero quinquaginta, et v u l n e r a t i n o n n u l l i , e x q u i b u s scilicet m o r t u i s u n t d e c e m . p o r r o bellum gestum est a mane usque ad horam nonam. tule runt interea Romani banda Persarum viginti octo, exceptis his quae confracta sunt , et dispoliatis mortuis acceperunt loricas eorum et cassides, nec non et omnes currus ipsorum. et manserunt ab invicem sequestrati quantum est duplex s a gittae iactus fuga namque facta non est. verumtamen R o mani animantia sua nocte et adaquaverunt et acceperunt. p.491equites vero qui ultra erant, steterunt usque ad septimam horam noctis super tabernacula mortuorum Persarum , ac octava hora noctis moti repedaverunt ad castra sua, et bis acceptis abierunt , et castra metati sunt ad pedem montis asperi metuentes. multas praeterea spathas auro circumclu sas et zonas aureas cum gemmis et scutum Rhazati totum auro respersum acceperunt, habens petala centum viginti, et 154 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA ca
EX THEOPHANE. 155 loricam ipsius ex auro contextam, et scaramaggin elus detu lerunt cum capite ipsius, atque dextralia *), et sellam totam ex auro fabrefactam. porro tentus est vivus Barzamuses princeps Hiberorum sub Persis degentium. nemo autem re colit huiusmodi bellum inter Romanos et Persas, quod vide licet per totum diem habuit statum, viceruntque Romani. verum hoc factum est solo dei iuvamine. imperator vero a se confortatum exercitum contra Chosroen minabat **), q u a tinus hunc deterreret. porro 13 kalendas Januarias c o m perto imperator quod populus Rhazati,qui ex hoc bello evasit, unitus fuerit tribus milibus quae a Chosroe destinata fuerant,p.492 et sequeretur post se , ceperintque Ninive , transmeans m a gnum Zaban, mittit Georgium turmarchen cum mille militi bus, quo curreret ad retinendum pontes minoris Zaban pri usquam id Chosroes cognosceret. cumque cucurrisset Geor gius noctu miliariis quadraginta octo, tenuit quattuor pontes minoris Zaban, et inventos in castellis Persas obtinuit. d e cimo praeterea kalendarum Ianuariarum perveniens impera tor ad pontes transfretavit, et divertit in domos Hiesdem, et refecit tam exercitum quam animantia, fecitque nativitatis Christi festivitatem in eodem loco. comperto vero Chosroes quod Romani tenerent pontes minoris Zabae,misit ad Persicum populum,cuiRhazates praeerat,ut oppido festinantes praeve nirent imperatorem et ad ipsum pergerent. accelerantes a u tem illi, et transmeantes minorem Zaban in aliis locis, prae venerunt imperatorem atque praeibant. cumque imperator palatium quod dicebatur Dezeridan cepisset, hoc destruxit atque combussit. at vero Persae cum pontem Tornae flu minis pertransissent,ibidem castra metati sunt. ast impera tor comprehenso alio palatio Chosrois, quod vocabatur Rusa, et hoc subvertit. ceterum verebatur quod in ponte Tornae fluminis hostes forent contra se bellaturi. sed hoc illi sci entes relicto ponte fugerunt. interea imperator cum sine impedimento transiisset, apprehendit aliud palatium cogno- mento Bechal, ubi et hippodromium aedificaverat, sed et illudcasuidedit. sanequidam Armeniorum,quicum Per sis aderant, venerunt ad imperatorem noctu dicentes "Chos roescum elephantibusetexercitusuoquinquemilibuscitra palatium suum, vocabulo Dastagerd , in loco nuncupato B a rasrach castra metatus est, et mandavit totum illic exerci tum convenire, ut adversus te praelietur: est enim illic et **minabat]Act.Apost.1816:etminaviteos. utiturvetusIuve nalis schol. v. Papiam in abigeus. FABR. p.493 dextralia] Glossae Isidori: dextralia brachialia. adde Flodoard. hist.Rem.26. FABR.
burdonibus]utiturUlpianusinleg.49delegat.3 Chrysosto mus ep.14:εἶτα ὁ βόρδων ὁ φέρων ἡμῶν τὸλεκτίκιον.Theo phanes:ὅταν εἰςβουρδώνηνκαθέζωμαι.ConstantinusTact.p.12. ἔχε δὲκαὶβορδόνια καὶ ἱππάρια. adde Ioannem Moschum Li mon.101 et 125,Hist.Trip.7 5. FABR. **) chalbasias] v.Hieronymi epistolam ad Fabiolam et gloss. ad C e dren. FABR. 156 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA fluvius meatibus carens , qui artum pontem habet et angu stias prae habitationibus multas , nec non et foetidi rivi.” imperator ergo consilio cum principibus inito et exercitu sedit in palatio Bechal : reperit quippe in una ex portici bus eius saginatas aves trecentas , et in alia porticu capreas saginatas quingentas, porro in alia saginatos agnos centum, quae populo cuncta donavit. et kalendas Ianuarias illic f e cerunt. denique inventis ovibus et porcis et bobus, quorum non erat numerus, requievit populus universus, epulantes et glorificantes deum. praeterea comprehensis eis qui ista con ferebant , didicerunt ab illis liquidius quod Chosroes a 23 die Decembris mensis , comperto quod imperator transiisset p.494pontem Tornae, confestim motus fuerit de palatio quod erat in Dastagerd, cum magna Ctisiphontem celeritate peti turus, onustis ex omnibus pecuniis , quas habebat in palatio, tam elephantibus quam camelis atque burdonibus *) ministerii sui, scribens et populo Rhazat ut ingrederentur idem pala tium et principum domos , et quicquid in his inveniretur auferrent. itaque imperator dimidium quidem exercitum misit ad Dastagerd, ipse vero per aliam viam abiit ad aliud palatium quod cognominabatur Bebdarach. et his rui nis et igni traditis gratias egere deo , qui per intercessio nes dei genitricis talia miracula patrat: quis enim speravit unquam fugere Chosroen a facie Romani principis de pala tiis suis quae erant in Dastagerd , et petere Ctisiphontem, dum aviginti quattuor annispassus Ctisiphontem videre non fuerit, sed in Dastagerd regalia eius erant. invenerunt a u tem populi Romanorum in palatiis eius apud Dastagerd 300 Romanorum banda,quae per diversa ceperunt tempora.in venerunt etiam et species , quae remanserant , multas, aloes scilicet multam , et ligna aloe magna , ex quibus u n u m q u o d que 70 pondus habebat vel 80 librarum, et sericum copio sum,acpiper,etchalbasias**)camisias multas,sacharquoque atquezingiberetaliasspeciesultramensuram velnumerum; quidam vero et argentum et holoserica vestimenta, lectisternia seu acu tapetia contexta, quorum erat copia multa, erant que omnia bona valde , quae propterea quod gravia essent,
penitus incenderunt. EX THEOPHANE. 157 sed et tentoria Chosrols atque corti nas, quas in modum tendebat porticuum, quando in campo c a s t r a m e t a b a t u r , c u n c t a c r e m a r u n t , q u i n e t s t a t u a s e i u s m u l - tas. invenerunt autem et in his palatiis aviaria et dorcades et asinos agrestes et pavones et fasianos infinitae multitudi p .4 9 5 nis, nec non in vivario eius leones ac tigrides mirae m a gnitudinis vivos. de cetero confugerunt ad imperatorem plurimi ex captivis, Edesini scilicet et Alexandrini, sed et ex aliis urbibus inultitudines copiosae. fecit interea imperator festivitatem luminum penes Dastagerd laetatus , et recreans tam populum quam iumenta , quin et Chosrois palatia d e struens, aedificia videlicet quae erant comptissima et a d m i randa, domosque stupendas, quas usque ad pavimentum d e posuit, quatinus Chosroes edisceret quam durum habuerint Romani dolorem urbibus suis desolatis ab eo nihilominus et incensis. tenti autem sunt et ex aulicis palatii multi, qui inter rogati quando discesserit Chosroes a Dastagerd, asseruerunt "ante 9 dies prius quam vos veniretis. audito adventu vestro latenter pertuso muro civitatis, qui est iuxta palatium, temere per hortos exivit, ipse et uxor et filii eius, ne fieret tumul tus in civitate." et neque militiae ipsius cognovere neque principes eius, usquequo miliariis quinque perrexit, siquidem tanc mandavit quo se sequerentur Ctisiphontem tendentes.p.496 et is qui non poterat quinque miliaria facere per diem,fu giens fecit viginti quinque , mulieresque ac filii eius, qui se prius alterutros non videbant, tunc mixtim fugiebant invicem impellentes. cumque nox accessisset, introivit Chosroes in domum agricolae nihili, in cuius ostio vix manere praeva luit; quod videns postmodum Heraclius admiratus est. per tresautemdiesadiitCtisophontem. saneChosroesrespon sum acceperat a maleficis et astrologis ante quattuor et vi cenos annos, quando Dacas depopulatus est temporibus P h o cae Romani principis, quod tempore quo adiret Ctisophon tem periret. et idcirco non est passus a Dastagerd extunc in partem illam uno saltem miliario pergere, sed hinc f u giens ad hanc abiit. verum nec in ipsa persistere ausus est, sed transiens pontem Tigridis fluminis civitatem ultra posi tam adiit, quae quidem apud nos Seleucia, apud Persas vero Guheser vocitatur, in qua omnes pecunias reposuit. sedit que illic cum Sirem uxore sua et aliis tribus mulieribus, quae et filiae ipsius erant; reliquas vero mulieres suas mul- p.497 tosque liberos suos quadraginta milibus longe transmisit ad interiorem partem Orientis in munitissimum locum. quidam sane Persarum derogaverunt Sarbaro penes Chosroen, quod cum Romanis sentiret et illi detraheret; et misit spatharium suum cum iussione ad Cardarigam , compraetorem Sarbari, Chalcedonem , scribens ei ut Sarbarum interficeret, et ipse populo Persarum recepto acceleraret in Persidem in auxilium sui. is autem qui litteras deferebat circa Galatiam c o m prehenditur a Romanis ; quo comprehenso , et nescientibus Persis, hunc Byzantium deduxerunt et imperatoris filio tra diderunt. ast imperator a misso cognita veritate protinus Sarbarum accessit: qui cum introisset, astitit imperatori. i m perator autem huic epistola, quam Chosroes ad Cardarigam miserat, tradita, missoque ostenso, legit epistolam. at ille certus veritate rei effectus, continuo conversus foedera cum filio principis et patriarcha fecit ; qui falsa Chosrois epistola facta,addit in ea etiam alios quadringentos satrapas et prin p.498cipes et tribunos et centuriones interimendos, et imposito ingeniose adinvento signaculo, congregatisque ducibus et ipso Cardariga, et lecta epistola, dixit ad Cardarigam "perspicis ut hoc facias." at vero principes furore referti, abdicato Chosroe, imperatori pacifica pacta patrarunt, et mutuo inito consilio placuit ut Chalcedone discederent et ad propria r e pedarent, nihil exterminaturi. praeterea Heraclius scripsit Chosroi "ego persequor et ad pacem curro : non enim v o luntarius igne consumo Persidem , sed vim passus abs te. proiiciamus ergo saltem nunc arma, et pacem amplectamur. extinguamus ignem priusquam universa inflammet." cumque Chosroes hoc non admisisset, magnopere odium populi P e r sidis crevit adversus eum . movit ergo Chosroes homines principum suorum et omne obsequium suum atque mulie rum suarum, et hos armatos cunctos direxit exercitui uni endos Rhazati,et staturos apud Narbam fluvium duodecim milibus a Ctisophonte distantem, et iussit eis ut d u m a m n e m 499 transiret imperator, inciderent pontes. ast imperator septimo idusIanuariasmotus aDastagerd,cumabiissettribusdiebus, castra metatus est duodecim milibus pocul a Narba flumine, ubi erat Persarum exercitus , inter quos habebant etiam et elephantes ducentos. et misit imperator Georgium turmar chen Armeniacorum , ut iret usque ad flumen , et disceret utrum Narbas vadum haberet. et cum invenisset quod p o n tes incidissent et vadum non esset, ad imperatorem reversi sunt; qui motus Siazuron adit, et circuibat incendens regionem et urbes per totum Februarium mensem. Martio vero m e n se cum venissetinpraediumquod dicebaturBarzan,facere *) septemdies,etmisitMezeticumpraetoremincursum,etadiun *) facere] Papinianus in 1. miles ad leg. Iul. de adult.: ne sibi computarentur dies quos in custodia fecisset. Lupus epist. 20 : 158 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA p.
EX THEOPHANE. 159 ctus est eiGundabundas chiliarchus militiaeSarbarl cum aliis quinque, tribus quidem comitibus , duobus vero axiomati cis ), et duxit eos ad imperatorem. qui, videlicet Gundabun das , res necessarias imperatori annuntiavit, dicens "quando fugit Chosroes a Dastagerd et adiit Ctisophontem atque S e leuciam, dysenteriae languorem incurrit, et voluit filium suum Merdasan,quem genuit ex Sere,coronare. atque re gressus iterum amnem transivit, et secum duxit Merdasanp.500 atque Serem et alium filium eiusAak;primogenitum autem filium Sirohen et fratres eius , nec non et mulieres suas, d i misit ultra flumen. compertoque Sirohes quod Merdasan coronare vellet, turbatus est, et misit collactaneum suum ad Gundabundan,mandanseiacdicens 'venicisflumen,ut loquar tecum.' atilletimuitChosroen,etnontransivit,sedman dat ei, 'scribe'inquiens 'mihi per collactaneum meum quid quid volueris.' et scripsit ei Sirohis quoniam nosti quali ter res publica Persarum per nequam hominem istum Chos roen pereat, et vult coronare Merdasan, et me primogeni tum suum contempsit. et si allocutus fueris exercitum ut recipiant me , et rogas eorum augebo, et pacem cum R o manorum imperatore ac Turcis faciam, et bene vivemus. et stude cum populo tuo ut ego regnem, et omnes vos prove ham et auxiliabor,et praecipue te. Gundabusas autem re misit eiper collactaneum suum dicens 'quicquid possum lo quar cum praetore , et sollicitus fui, et locutus sum cum viginti duobus comitibus, et feci eos meae voluntatis esse; sed et alios principes et milites multos.' et haec quidem p.501 Gundabusas mandavit Sirohi. at ille remisit ei dicens ut decimo kalendarum Apriliarum sumeret iuniores , et apud pontem eiTigridisoccurreretfluminis,utsusciperenteum in exercitum et moverentur adversus Chosroen. referebat autem quod cum Sirobi essent etiam duo filiiSarbarazan et facere nobiscum aliquot valeas. Rufinus interpres Eusebii H. E. 10 : quinque annos inter catechumenos faciant. Acta F r u ctuosi episc. Tarracon.: et fecerunt in carcere dies sex. Vetus inscriptio: cum qua fecit annos 9 menses 6 dies 25. alia: cum marito fecit m . 5 d . 20. S. Athanasius in vita S. Antonii : πολλάκις ἡμέρας καὶ νύκτας ποιοῦντες. v. Acta apost. 18 23 et epist.Iacobi413. FABR. *) axiomaticis] Glossarium: dwuarizós honorarius,qui honorem gerit. aliud Glossarium: dignitosus diuarinós ,qui in digni tate constitutus est. utitur postremo verbo Aldhelmus de land. virginit.c.28:propter dignitosam innocentiae palmam,i.e.di gnatione venerandam. FABR. Anno imperii Heraclii decimo octavo rex habetur P e r sarum Sirohis , qui anno regnavit uno, quando et Moamed Arabum seu Saracenorum princeps sub Persis degens sextum agebat annum , perventurus ad nonum . interea facta pace cum Persis atque Romanis , direxit imperator Theodorum fratrem suum cum litteris et hominibus Sirohis regis Persa rum, quatinus Persae, qui in Palaestina et Edessa et Hiero solymis et ceteris urbibus Romanorum essent,cum pace re verterentur in Persidem et innocue terram Romanorum transirent. postremo imperator cum sex annis Persidem ex 160 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA filiusHiesdem et alii multi principum filii atque filiusAram, omnes electi, et quod siquidem potuerint Chosroen perime re, bene et optime : sin autem, omnes cum Sirohi confluent adimperatorem. etmisitme Sirohis adte,domine:vere tur enim imperiumRomanorum,quoniam,inquiens,Chosroen quondam salvavit, et multa ex eo mala Romanorum terra perpessa est, et quia propter illius ingratitudinem nec mihi credere habet imperator. verum ille hunc ad Sirohin r u r sus absolvit, mandans ei ut carceres aperiret, et retentos in eis Romanos educeret, et arma eis tribueret, sicque contra Chosroen sese moveret. porro Sirohis obediens imperatori, p.502retrusiseductis,properavitcontra patricidampatrem,Chos roen scilicet. cumque ille fugere tentasset nec valuisset, ten tus et valide vinctus ferreis est compedibus tam post tergum manibus quam pedibus colligatis; cui et circa collum pon deraferreaimponunt,etmittunt eum indomum tenebra rum, quam ipse munivit a novitate construens ad reconden das pecunias , panisque parum ei et aquae tribuentes hunc fame necabant: ait enim Sirohis "comedat aurum, quod in cassum collegit, et propter quod etiam multos fame necavit mundumque delevit." porro misit Sirohis ad eum satrapas hunc iniuriis impetendum et conspuendum. et adductum Merdasan filium eius,.quem coronare volebat,ante se occi dit, et reliquos filios eius cunctos in conspectu eius intere merunt, et misit omnem inimicum eius iniuriis cumulare et percutere et conspuere illum. denique per quinque dies hoc facto,iussit Sirohis hunc arcubus interficere;sicque paula tim in malis nequissimam suam tradidit animam. tunc Si rohis scripsit ad Heraclium evangelizans ei scelerati Chos rois interitum, pacemque iugem cum eo ac firmissimam p e p.503pigit, omnibus Christianis, qui in carceribus et in omni P e r sidecaptivitenebantur,eiremissis,una cum ZachariaHie rosolymitano praesule ac pretiosis et vivificis lignis , quae fuerant ex Hierosolymis a Sarbarazan , c u m Hierusalem c e pisset, ablata.
EX THEOPHANE. 161 pugnasset, septimo anno pace percepta cum ingenti gaudio Constantinopolim remeavit, mysticam in hoc quandam theo riam adimplens. in sex quippe diebus deus universa condita creatura septimam requiei diem vocavit : ita et ipse in sex a n nis, multis impensis laboribus, septimo anno reversus ad u r bem cum pace ac tripudio requievit. porro populus civita tis,adventu ipsius audito, intolerabili cuncti desiderio inp.504 Hieriam obviam illi una cum patriarcha et Constantino i m peratore filio eius egressi sunt,portantes ramos olivarum et lampades, laudantes cum gratulatione ac lacrimis. accedens autem filius eius cecidit ad pedes ipsius, et cum amplexatus esseteum,infuderunt ambo lacrimis terram.hoc autem po pulus inspecto , universi deo hymnos gratificos retulerunt. sicque demum suscepto imperatore urbem exaltantes in gressi sunt. Anno imperii Heraclii 19 Persis rex Adesir septem m e n sibus praefuit. imperator autem profectus a regia urbe, cum mox ver accessisset, Hierosolymam tendit, pretiosa illuc et vivifica ligna reportans ad gratiarum deo actiones redden das. cumque Tiberiadem adiisset, accusavere Christiani B e n iamin quendam nomine quasimalasibifacientem:erat enim a d m o d u m opulentus ; qui suscepit imperatorem et exercitum eius. ast imperator damnavit eum , "quamobrem" inquiens "molestusesChristianis?" quiait"utinimicisfideimeae."p.505 tunc imperator admonitum hunc et ad credendum suasum baptizavit in domo Eustachii Neapolitani, qui et ipse, cum Christianus esset, imperatorem excepit. ingressus itaque i m peratorHierosolymam,restitutotamZacchariapontificequam almae crucis honorandis ac vivificis lignis in proprium l o cum, plurimas deo grates egit, pulsisque ab urbe sancta H e braeis iussit non habere illos potestatem propius almae civitati quam tribus milibus appropinquandi. cum autem pervenis set ad Hedessam, orthodoxis ecclesiam reddidit, quae a N e storianis a Chosrois tempore tenebatur. et veniens Hierapo lim audivit quod Sirohis rex Persarum diem clausisset extre m u m , et Adesir buius filius ei in regni regimine successisset. qui cum septem mensibus tenuisset principatum,insurrexit adversus e u m Sarbarazas , qui eo percusso imperavit Persis mensibus duobus. hoc autem Persae interfecto Baranin prae tulerunt in regem , filium Chosrois , qui regnum Persarum septem tenuit mensibus. porro huic successit Hormisdas, quo a Saracenis pulso factum est regnum Persarum sub A r a bibus usque in hodiernum diem . Mundi anno6121,divinae incarnationis anno 621,annoP. Theophanes II. 11 506
162 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA imperii Heraclii 20 Hormisdas regnat in Persis. cum autem Heraclius esset apud Hierapolim,venit ad eum Athanasius patriarcha Iacobitarum, vir acris et nequam ingenii,Syro rum inditas versutias possidens;et moto de fide ad impe ratorem sermone, repromisit ei Heraclius, si Chalcedonensem synodum suscepisset, patriarcham illum Antiochiae se fore facturum. atillesimulatesuscepitsynodum,confitensduas unitas in Christo naturas. interrogavit autem imperatorem de operatione ac voluntatibus, qualiter oporteret in Christo dici duplas aut simplas. tum imperator vocis novitate con sternatus , scribit Sergio Constantinopoleos episcopo. a d v o cat etiam et Cyrum Phasidis antistitem, et hoc interrogato reperit eum consentientem Sergio in unam voluntatem et unam operationem. Sergius enim, utpote Syrus genere ac parentibus lacobitisexistens,unam naturalem voluntatem et unam operationem in Christo rescripsit atque confessus est. ast imperator utriusque acquiescens consilio reperit etAtha p.507nasium eis consentientem: noverat enim quod ibi una ope ratio reperitur, ubi et una natura cognoscitur. certus a u tem imperator super hoc factus scribit ad Ioannem papam Romanum praedictorum sententiam; qui eorum nequaquam sectam admisit. porro Georgio Alexandrino defuncto mit titur Cyrus episcopus Alexandriae praeferendus , qui unitus Theodoro episcopo Faran fecit decoloratam hydram illam unitatem,imo vanitatem,unam etipsiscribentesinChristo naturalem operationem. his ita prosequentibus in ingens opprobrium Chalcedonense concilium et catholica corruit e c clesia: gloriabantur enim Iacobitae ac Theodosiani,perhiben tes quia synodo Chalcedonensi non nos,sed potius Chalce donensis synodus nobis communicavit, per unam operationem unam confitendo naturam Christi. inter haec Sophronius consecratur episcopus Hierosolymitanus, qui congregatis sub se degentibus episcopis impium monothelitarum, id est unam voluntatem dogmatizantium, dogma mucrone anathematis perculit, et synodica Sergio Constantinopolitano et Ioanni Romano papae transmisit. his ergo auditis Heraclius confu sus est, et destruere quidem propria nolebat, et rursus o p probrium non ferebat. tunc ergo Heraclius, ut magnum quidem facere arbitrans , exponit scriptum illud quod n u n cupatur edictum, continens neque unam neque duas in Chri p.508sto operationes dicendas. quo lecto hi qui quae Severi sunt sapiunt, in popinis et balneis catholicae detrahebant eccle siae, perhibentes "primum quidem quae sunt Nestorii Chal cedonitae sentientes resipuerunt , ad veritatem conversi, et uniti nobis per unam operationem et unam Christi naturam. EX THEOPHANE. 163 nunc autem poenitentes super bene se habente sensu amise runt utrumque , neque unam neque duas in Christo confi tentes." post mortem vero Sergii Pyrrhus Constantinopoli tanum suscepit thronum , qui quae praedicta sunt a Sergio ac Cyro impie roboravit.Heraclio autem mortuo,cum Con stantinus filius eius imperaret, Pyrrhus una cum Martina veneno hunc interfecit, et imperat HeraclonasMartinae filius. porro senatus et tota civitas Pyrrhum ut impium cum M a r tina et filio eius repulerunt. et imperat Constans filius C o n stantini, et consecratur Paulus episcopus Constantinopoleos, et ipse haereticus. Ioannes autem Romanus praesul collecto episcoporum concilio monothelitarum haeresim anathemati zavit. similiter et in Africa, penes Byzacium videlicet N u midiam et Mauritaniam diversi episcopi convenientes m o n o thelitas anathemate perculerunt. Joanne sane dormientep.509 Theodorus consecratur pro eo papa. Pyrrhus vero cum pervenisset ad Africam, mutuis cum sanctissimo Maximo vi detur aspectibus, abbate videlicet religiosissimo in monachicis correptionibus,nec non etdivinorum illicconsistentium pon tificum praesentatur obtutibus, qui hune redargutum et p e r suasum Romam ad papam Theodorum direxere; qui ortho doxiae libello tradito papae ab eo receptus est. interea cum R o m a discessisset Ravennamque pervenisset , ut canis ad v o mitum suum conversus est. quo papa Theodorus comperto, plenitudine convocata ecclesiae ad sepulcrum verticis a p o stolorum accessit, et divino calice postulato ex vivifico sanguine atramento stillavit, et ita propria manu depositio n e m Pyrrhi et ei communicantium facit. praeterea Pyrrhus cum Constantinopolim pervenisset, obeunte Paulo audaces haeretici Pyrrhum denuo throno Constantinopolitano prae ficiunt. Theodoro autem papa defuncto Martinus sanctissi mus Romae consecratur antistes. cum autem Maximus ab Africa Romam pervenisset, papamque Martinum ad aemula tionem accendisset, synodo centum et decem episcoporum collecta Sergium et Pyrrhum et Cyrum et Paulum anathe-p.510 matizarunt, duasque voluntates et operationes Christi dei nostri expressius praedicarunt atque firmarunt. ceterum nono anno imperii sui Constans nepos Heraclii, indictione octava, his agnitis furore repletus, SS. Martinum et Maximum C o n stantinopolim ductos et cruciatos apud Chersonam et alia climata exilio relegavit, multos etiam Hesperiarum episcopo rum punivit. qui *) motus zelo dei, synodo sacra et ipse *)qui exciderunthaec: μετὰ δὲ τὴν ἐξορίαν Μαρτίνου ̓Αγάθων χειροτονεῖται πάπας ̔Ρώμης, FABR
Mundi anno 6122, divinae incarnationis anno 622, anno imperii Heraclii 21 Ioannes papa Romanus habetur. etiam anno Maometh Saracenorum , qui et Arabum prin ceps et pseudopropheta , moritur, promoto Abubacharo c o gnato suo ad principatum suum. ispoque tempore venit a u ditio eius, et omnes extimuerunt. at vero decepti Hebraei in principio adventus eius existimaverunt esse illum qui ab eis expectatur Christus, ita ut quidam eorum , qui inten debant ei, accederent ad ipsum et eius religionem suscipe rent, Moysis inspectoris dei dimissa. erant autem numero decem, qui hoc faciebant, cum ipso quoque degebant usque ad caedem eius. porro cum aspicerent eum comedentem de camelo, cognoverunt quod non esset quem existimabant, et haesitabant quid agerent, et religionem eius dimittere f o r m i dantes miseri docent eum contra nos Christianos illicita, et conversabantur cum ipso. necessarium autem reor enarran p.512dum de generatione eius. is ex una generalissima tribu oriundus erat,Ismahelisvidelicet,filiiAbrahae.Nizarus enim, hic g i Ismahelis pronepos , pater eorum omnium ducitur. gnit filiosduos, Mudarum scilicet et Rhabian. Mudarum gi guit Curasum et Chaison et Theominem et Asadum et alios *) Dathemitarum factum esse videtur ex tv adeoμov.Fabr. **)Romaniae] Anna Comu.Alex.8: avis tỷ Pwuavia inavɛow oaro. Pouavia imperium Romanum ,orbis Romanus. interdum imperiumOrientale. IdatiusinFastiscousul.:hiscoss.(Tusco et Annulino) Carporum gens universa in Romania se tradidit. item : his coss. (Valente Aug. et Valentiniano iun. Aug.) victi et expulsi sunt Gothi a gente Hunnorum, et suscepti sunt in R o m a nia pro misericordia iussione Aug. Valentis. Balsamon ad can. 14 concilii Chalcedon. v. Io. Seldeni commentarium ad Eutychii Origines p. 153 et 159. FABR. 164 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA convocata, monothelitarum haeresim abdicavit, duas volun tates et operationes explanans. taliter ergo ecclesia tunc per imperatores et impios sacerdotes turbata, surrexit desolato rius Amalec feriens nos populum Christi , et fit prima ruina terribilis Romani exercitus , illa scilicet quae secundum G a batan etHermuchan acDathemitarum *)effusione sanguinis est effecta,post quam,PalaestinarumetCaesariensium acHieroso lymarum excidia, dein Aegyptius interitus, ac deinceps m e d i terraneorum et insularum , totiusque Romaniae **) captiva p.511 tio, sed et patrata in Phoenice omnimoda Romani exercitus et classis perditio, omniumque Christianorum praelium atque locorum destructio, quae non cessavit donec ecclesiae per secutor in Sicilia male peremptus est.
ignotos. bi omnes habitabant Madianiten heremum, et in eo nutriebant pecora, in tabernaculis conversantes. sunt autem et his interiores, qui non sunt de tribu ipsorum sed ex L e t tam, videlicet hi qui vocantur Ammanitae, id est Homeritae. cum suam , nomine Chadigan , mercenarius ad negotiandum cum camelis suis apud Aegyptum et Palaestinam. paulatim autem fiducia penes ipsam percepta mulierem , quae vidua erat, et accepit eam uxorem, et habuit camelos ipsius atque substan tiam. cumque veniret in Palaestinam, conversabatur cum Iudaeis et Christianis. capiebat autem ab eis quasdam scri pturas. porro habebat passionem epilepsiae. quo comperto p.513 huius coniux oppido tristabatur, utpote nobilis, et quae se huiusmodi copularit, egeno scilicet et epileptico. procurat vero ipse placare illam taliter, dicens quia visionem quan dam angeli Gabrielis dicti contemplor, et haud ferens huius aspectum mente deficio et cado. ipsa vero cum haberet adul terum quendam propter infidelitatem ibidem exulem habi tantem , amicum suum, indicavit ei omnia , et nomen angeli. at ille volens eam reddere certam dixit ei "veritatem locu tus est: etenim iste angelus mittitur ad cunctos prophetas." ipsa ergo prima suscepto pseudomonachi verbo credidit ei, et praedicavit id aliis mulieribus contribulibus suis, prophetam eum esse; et taliterex feminis fama venitad viros,primo duntaxat ad Abubacharum, quem et successorem dimisit. et tenuit haeresis eius partes Ethribi, postremo per bellum. nam primum quidem occulte annis decem, et bello similiter decem , et manifeste novem. docuit autem auditores suos quod qui occidit inimicum vel ab inimico occiditur, in p a radisum ingreditur. paradisum vero carnalis cibi ac potusp.514 et commixtionis mulierum perhibebat, fluviumque vini ac mellis et lactis, et feminarum non praesentium sed aliarum, et mixturam multoruin annorum futuram, et affluentem v o luptatem, nec non et alia quaedam luxuria et stultitia plena, compati tamen invicem et auxiliari patienti. porro eodem anno natus est in Oriente David filius eius , eodemque die natus est Heraclius filius Heraclii iunioris, qui et Constan tinus appellatus est et baptizatus est a Sergio patriarcha. Anno imperii Heraclii 22 Modestus Hierosolymitanus habetur antistes et Abubacharus dux Arabum , qui tribus principatus est annis. Persae vero insurrexerunt invicem, et sese mutuo debellant. per idem quoque tempus rex Indo ruin mittit congratulatoria Heraclio in Persarum victoria, quidam sane ipsorum negotiabantur in camelis suis. autem inops et orphanus praedictus essetMaometh, visus est sibi ad quandam intrare mulierem locupletem et cognatam EX THEOPHANE. 165
166 ANASTASII HISTORIA ECCLESIASTICA • *) Bigarius] scribe vicarius, nisi forte nomen dignitatis pro cogno mine Anastasius acceperit; quod non puto.S. Basilius epist.264: ἐγὼ τοῦ βικαρίου τῆς Θράκης ἐπέστειλα τῇ θεοσεβείς σου.Glos sarium Seguerianum : βικάριος παρὰ Ῥωμαίοις διάδοχος. eadem Suidas et Phavorinus. Metaphrastes m . sept. in Trophimo : Thy τῶν βικαρίωνἀρχὴν κατὰ τὴν ̓Αντιόχειαν ̓Αττικὸς ἤνυεν. M e nologiumIunii 5:τὸν βικάριονπρὸς τὴν εἰς Χριστὸν ἐπεσπά σατοπίστιν.concilium Florent.sess.25:ὁἀποστολικὸςθρόνος ὁ καὶβικάριος τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. hincοἱ ἀπὸ Bizantor apud Chrysostomum epist. 14. Palladius Lausiacae c. 123:ἀπὸ βρικίων. sic legi aiunt in codice Veneto. ἴσως ἀπὸ βι zapior,utapudHeraclidem Paradisic.50exvicariis,devica riis. v. Cuiac. in Parat. cod. de off. vicarii, et H. Valesii a n n o tationes ad Ammianum p. 17. hunc Theodorum Cedrenus zoußi zovdágior vocat p.429 b. FABR. margaritas scilicet et lapides pretiosos multos. mortuus a u tem Maometh erat, qui statuerat quattuor amireos expugnandi p.515Christianos, qui ex Arabum genere fuerant. contra Mucheas castellum, in quo erat Theodorus Biga rius *), volentes irruere in Arabes die quo idolis immolaturi erant. comperto autem hoc Bigarius colligit omnes milites eorum qui heremum observabant , et diligenter sciscitatus a Saraceno diem et horam qua erant illos aggressuri, ipse ir ruens in eos in praedio quod dicebatur Mathus, occidit tres amireos plurimamque amiras , Chaledus populi partem : exiliit autem unus scilicet, quem gladium dei dicunt. erant autem quidam Arabum iuxta positorum , qui accipiebant imperatoribus rogas pauxillas ab ad custodiendum stomia ere mi. eodem vero tempore venit quidam spado daturus mili tum rogas. et cum venissent Arabes secundum consuetudi nem accepturi rogam suam, eunuchus impulit, dicens quia dominus vix dat militibus rogas, quanto minus canibus istis. videntes autem Arabes hoc abierunt ad sui generis viros, et ipsi duxerunt eos in regionem heremi contra Sinaeon montem locupletis valde. Anno imperii Heraclii 24 cum misisset Abubacharus praetores quattuor , qui ducti fuerant, ut praetuli, ab A r a bibus, venerunt atque ceperunt Ran et totam regionem G a zae. tandemque aliquando cum venisset a CaesareaPalaesti nae cum militibus paucis, inito bello perimitur primus cum exercitu , qui trecentorum erat virorum, et multis captivis acceptis et exuviis plurimis reversi sunt cum victoria splen dida. porro eodem anno terrae motus factus est in Palae stina , et apparuit signum , quod dicitur docetes, in caelo contra meridiem,praenuntians Arabum potentatum. perdu Gazae, quae aditus erat et venerunt p.516 EX THEOPHANE. 167 Anno imperii Heraclii 24 Alexandrinus Cyrus et almus Sophronius Hierosolymitanus habentur antistites. quo anno Abubacharus moritur , qui principatus est annis duobus a t que dimidio,et sumitprincipatum Hamarus,qui destinat ex ercitum adversus Arabiam , capitque Bostra civitatem una cum aliis civitatibus. profecti sunt autem usque Gabetha.p.517 cum his bellum aggressus Theodorus imperatoris Heraclii ast frater victus est, et ad imperatorem Hedessam venit. imperator ordinat alium praetorem nomine Bahanem , et Theodorum sacellarium cum virtuteromaica etadversusAra besmittit. cumquevenissetEmesan,occurritmultitudoSa racenorum, quibus occisis una cum eo qui principabatur in eis, reliques abigit usque Damascum, et illic iuxta Bardane sium fluvium latebras fovet. Heraclius autem Syria derelicta in desperationem ruens , sublatis quoque pretiosis lignis ab Hierusalem Constantinopolim abiit. Bahanis autem a D a m a sco Hemesiam redit una cum Theodoro sacellario, eum h a beret exercitus quadraginta milia ; et insequuntur Arabes ab Hemesa usque Damascum. ravit autem diebus triginta, extensum a mesembria usque ad arctum;eratautem inmodum gladii. Anno vero imperii Heraclii 25 Saraceni aciem direxe runt in Arabiam contra partes Damasci, cum essent multi tudinis infinitae. quo Bahanes comperto ad imperialem sacel larium mittit, ut veniret cum exercitu suo in auxilium sibi,p.518 cum plurima esset Arabum copia. venit ergo sacellarius ad Bahanem;qui profecti ab Hemesa occurrunt Arabibus. et consilio facto prima die, quae tertia feria hebdomadis erat, mensis Loi die vicesima tertia, superantur hi qui circa sa cellarium sunt inventi. simultate autem facta, hi qui cum Bahane erant Bahanum provehunt imperatorem etHeraclium respuunt. tunc hi qui cum sacellario fuerant discesserunt, et Saraceni aditu reperto bellum ineunt. inter haec vento noto contra Romanos spirante, non valentes inimicis in facie occurrere propter pulverem, separantur, et semet ipsos i m mittentes in artas vias Hiermuchthi fluminis illic penitus p e r ierunt. erant autem utriusque praetoris milia quadraginta. tunc Saraceni splendide triumphantes contra Damascum ve niunt , et hanc capiunt et regiones Phoenicis , et habitant illic, et in Aegyptum aciem dirigunt. Cyrus autem Alexan drinus episcopus, cum horum impetum cognovisset, operam dedit, et pactis firmatis pollicetur, timens avaritiam eorum, ducenta milia denariorum per singulos annos collaturam illis Aegyptum , sed et diffinitarum eis indutiarum fore aurum