NOTAE. 331 nico annum Constantini 27 assignat, quem Petavius se quitur. 41, 1. τῷ δ ̓αὐτῷ χρόνῳ]in annum superiorem Con stantini, nimirum 21, Helenopolis conditum refert Hierony mus , ex quo ad verbum haec perioche. at si primo supra vicesimum sanctam crucem conquisivit, et mortem oppetiit; filius vero consignandae illius apud posteros memoriae,prout indicat Sozomenus lib.2 cap.1 ad calcem, Helenopolim illius nomine excitavit, ante praesentem annum urbis opus aggredi minime potuit: maxime cum Helena Hierosolymis rediens Drepanac Luciani martyris sepulchrum ornare coeperit, quae res filium movit, ut mortuae matris pietatem ac nomen eo loco commendaret, favet chronicon Alexand.ad annum C o n stantini22. videndusBaroniusan.d.326num.57et58. Ibid. 4. ὀκτάγωνον κυριακόν] ἐν ὀκταέδρου συνεστὼς σχήματι, οἴκοις τε πλείοσιν , ἐξέδραις τε ἐν κύκλῳ ὑπερώων τε καὶ καταγείων χωρημάτων περιστοιχισμένον. Eusebius de vita Const. cap. 49 cuius interpres. ad speciem solii octan gularis fabricatum, multis aediculis , exedrisque undique c o n structis, compluribus item tabulatis super terram eminentibus : denique fornicibus subter eandem abditis, ex omni parte cir cumseptumfuit. in annum priorem hoc aedificium revocat Hieronymus , ob rationem nota superiori positam. quod porro uni rerum omnium domino Christiani servirent, sua templa xvoiaxa, dominica ab initio vocasse Eusebius orat. de laudibus Constant. sub finem auctor est. Ibid. 16. tov savoußiv neqάoas] chronicon Alexand. ad annum priorem. Κωνσταντῖνος ὁ εὐσεβὴς τὸν Δανοῦβιν πλειστάκις ἐπέρασεν. καὶ γέφυραν ἐν αὐτῷ λιθίνην ἐποίησεν, absolutus igitur hoc anno pons, qui priore ex chronici ver bis aedificari coeptus. Ibid.2. στήσας καὶ πορφυροῦν κίονα] de columna por phyretica , et Constantini superimposita statua fuse Zonaras, Cedrenus,Nicephorus,orig.CP.et alii. Ibid. 20. κτίζων Κωνσταντῖνος ὁ εὐσεβής] quod supra notavimus, CP. urbis conditus ab eius dedicatione dirimen dus. ille confecta synodo Nicaena, haec apud Hieronymum, velut hic apud auctorem , anno Constantini 25 celebratur, verbis eundem illustrantibus. CP.dedicatur pene omnium urbium nuditate, conditus et dedicationis simul chronic.Alc xand. meminit ad praesentem annum . 42, 1. καὶ σύγκλητον ἔχειν] Baronius ad an. d. 330 qui ipsi Constantini 25 num.27. auctorquoque dissert.in Photianum Philostorgium ad cap. 9 lib. 2.
42,8. ̓Αλεξανδρείας ἐπίσκοπος] eodem Constantini im perantis anno Alexandrum vita functum, et Athanasium in episcopatu subrogatum scribitchron.Alexand.Athanasio pon tificatusannos46,dies15assignatEcchellensis. annospa riter 46 reliqui codd. attribuunt. auctor ipse canonio suc cedente totidem numerat; numerumque 46 reliquis in ca noniis servat , annis licet omnibus sigillatim recensitis, n o n nisi 43 lector possit reperire. hallucinationis causam c o n iicio Athanasii pontificatum in annos tres sequiores ab a u ctoresemotum:undeetEcchellensisinannum amundi con ditu 5819 illum revocat, quem ut legimus in 5822 auctor seponit. praecessoribus igitur Alexandriae praesulibus annos praeter ius duos perperam assignavit, ac praeterea solis u n decim Petro martyri, ex aliorum etiam historicorum senten tia concessis, ipse in annis mundi duodecim reliquit spatium, octavo nimirum et sequentibus propriis e sedibus depulsis. relege,amabo,pag.6lit.B etdefectusoriginemmecum observa. Ibid. 9. ἐπέτεινε Κωνσταντῖνος ὁ εὐσεβής] consentit auctor Hieronymo scribenti ad annum Constantini 26. edi cto Constantini gentilium templa subversa sunt. Ibid. 16. μελλούσης ἑβδόμης ἰνδικτιῶνος] ubi primum superius indictionem observat Theophanes, anno Christi316 duodecimam statuit: ac ubi rursus eiusdem aget mentionem anno Christi 444 quintam esse decernet, post octo nimirum ab hoc praesente Christi anno 324 indictionum integras p e riodos: quinta itaque (si modo praecedenti, et sequuturae consentiat) huic anno 324 debet adiungi. quapropter to Eẞdóuns , quod codices omnes proferunt, vitiosum est, aut certe post annos duos hanc narrationem transponi decet. ceterum si Septembris nondum fuerat indictio delibata, et cum ipsomenseparibusdiebusemensa,sedadhuceratμέh λovoa inikaußáveodai, iam iam attingenda, (octavo nimirum kal. Octobr.) auctor verbis huiusmodi Constantini tempore eius primordia Septembris initio, ut aequo passu procede rent,nondum fuisse coniuncta significat:de quo doctissimus Petavius lib.11 de doct.temp.cap.40. Ibid. 19. ἐπὶ τῆς χώρας ̓Αντιοχέων] famnem illam anno ConstantinivicesimoseptimoconsignatHieronymus:eonamque terris incubuit : rusticorum vero irruptio mensis Septembris initio visa Constantini vicesimum octavum penetrat apud Theophanem, quae apud Hieronymum annum a lanuario a u spicantem, intra vicesimi septimi limites perseverat. sic autem de ea scribit. pestilentia etfame innumerabilis multitudo in 332 IN THEOPHANEM •
NOTAE. 333 Syria, Ciliciaque perüt: qua lectione praesens textus emen dandus. ἐπὶ τῆςχώρας ̓Αντιοχέων,καὶΚιλικίας,καὶΚύ noov. Syriae etenim cui vicina Cilicia Cyprus adiacet. 43, 11. aλuários xatoαg] cum 7 kal. Octob. caesa rem effectum'chron.Alexand. testetur, annus hic 29 Iulianus, non quo solet auctor uti, a Septembri ducens initium. alias chronicon tricesimum assignat. Ibid. Καλόκαιρος δὲ ἐν Κύπρῳ ] Hieronymus pariter ad eundem Constantini annum 29 Calocerus, inquit, in Cypro res novas molitus, opprimitur. Aurelius Victor. Calocerus m a gister pecoris camelorum,Cypram insulam specie regni demens capessiverat:quo excruciato,utfaserat,serviliautlatro num more etc. eodem anno extinctus a Dalmatio,cum eius virtutem probatam reliquisset , Constantino , ut Dalmatium caesarem crearet, hoc anno propositum et animum dedit. Dalmatius autem nonnisi Constantini tricennalibus appellatus est caesar, teste Hieronymo, Constantinopolim nimirum cum victoreexercitu reversus,ut suggeritAureliusVictor. fratris filium, cui ex patre Dalmatio nomen fuit, caesarem iussit, assistentibus valide militaribus. a 44,1. xaiépávηdorno]Eutropiuslib.10. denuntiata mors eius (Constantini) per crinitam stellam , quae inusitatae magnitudinis aliquandiufulsit. eam Graeci xκoοuμήnτtηνv vocant. Ibid. 13. Magiuos etη xy'] huic in Palat. cod. nomen Maxaqios. reliquis in codd. anni 6 correctius attribuuntur. fallaces frequenter episcoporum anni in regio. 49,2.ὥς φησινΕὐσέβιοςμόνος]quodscriptorumEu sebii nullibi extat.apelovópoovac itaque potiusquamEusebium hoc scripsisse pag. sequente asseritur. 48, 19.ταῦτα τῷ τριακοστῷ πρώτῳ] quaede Athana sio et Ario in paucos annos contraxit Theophanes, in plures Baronius digerit. hic porro cum auctore Arii mortem anno Constantini tricesimo primo ex Socrate consignat ad an. C. 336 num.50. τριακοστὸν δὲ ἔτος τῆς βασιλείας Κωνσταντί νου τούτων γινομένων ἐπληροῦτο. dum haec geruntur, trice simus annus regni Constantini ad exitum venit. Ibid.8. Μητροφάνην ἐπίσκοπον πρῶτα] πρῶτα primum , sub adverbii forma , non noworov vulgaris iam Theophanis tempore Graecorum lingua usurpat. at nec Byzantii primus episcopus Metrophanes, nec Constantino Byzantium profecto in episcopali throno primum sedit, inquies. ab Andrea quippe apostolo ad Metrophanem muneris decessores non paucos Nicephori chronicum breviarium, et iuris Graeco
49,9. rn 21 etiam trigesimo octavo delibato. Ibid.20. Evoτádios поεоßúτe005]Eustathium hunc sa cri Hierosolymitani aedificii auctorem Hieronymus scribit ad annum Constantini 30. Eustathius CP.presbyter agnoscitur, cuius industria in Hierosolymis martyrium constructum est. 50,3. μ a v i o r ] ita quoque Cyrillus catech. 14, quae alio nomine basilica Constantiniana , S. resurrectionis , vel sepulchri aedes , hodie Graeci τῆς ἁγίας ἀναστάσεως ναὸν dicunt in menologio 13 Septemb. de quo late Franc. Q u a resmius tomo 2 elucidationis terrae sanctae. Ibid. 6. Πέρσαι δὲ ἐδήλωσαν ] ex chronico Alexan Ibid. 13. Ἔζησεν δὲ τὰ ὅλα ἔτη τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἔτη ξε] Hieronymus in chron. moritur, inquit, anno aetatis suae 66. in quae verba annotat Pontacus notam 5 ex similitudine in 6 mutatam. Rufinus enim lib. 1 cap. 11, Socrates lib. 1 cap. ult. primis ipsisverbis, et Sozomenus lib.2 cap. pariter ult. Constantini vitae annos sexaginta quinque numerant. Ibid.13. KovoτavτIOS τη xa'] ita cum Regio Palati num etPeyrez.Vaticanacorrectioraen xd'. Ibid. 17. Κωνστάντιος δὲ ̓Αθανάσιον] Sozomenus lib. 3 cap.2,Socrates,Theodoretus,Epiphanius,etipsemetAthana sius apolog. 2. at Epiphanius in haeres. Meletianorum n u m . 9. Ex Tav dvo faoiléwv, Constantini videlicet, et Constantis mandato , et Constantio ovvevdoxovvros, assentiente revoca tum scribit: litterae porro commendatitiae , de quibus hic 334 IN THEOPHANEM L Romani liber secundus pag. 246 enumerant : Metrophanes vero anno Constantini decimo tertio, morti iam vicinus, u l timam agebat senectutem. non inficior. ἐπίσκοπον πρῶτα nihilosecius ab auctore non incongrue dictum coniicio,sive quod ab eo novae Romae praesules recensere coeperit pag. 10 D , sive quod Constantino Byzantium primum appellenti coaevus inter patriarchas locum primum mereri existimetur, aucta nimirum episcopi dignitate et iuribus, cum primum de transferendo imperio consilium Constantinus accepit. drino. Ibid.14. βασιλεύσας ἔτηλα καὶ μῆνας δέκα] annopa riter imperii tricesimo secundo eum obiisse refert Victor, Epiphanius lib. de mens. et pond. auctor vitae Const.lib.4 cap. 53 anno videlicet 31 et mense 10, ut chron. Alexand. 51, 5. ἐκέλευσε δὲ ̓Αθανάσιον τῆς ἐξωρίας ἐπανελθεῖν] Baronius anno C.337 num.8.
NOTAE. 335 ὁ Ibid.12. Zaßoons & Пεooшv] Saboris expeditionem, et Jacobi Nisibeni precum virtutem refert Hieronymus eodem anno. Nisibis obsidionem duorum mensium terminum non attigisse narrat: Theodoretus ad septuagesimum diem p r o ductam scribit lib.2 cap.30 chronicon Alexandrinum 73 dies eidem assignat. 53, 3. Δαλμάτιος δὲ ὁ καῖσαρ] ευθύς , inquit auctor a Constantini morte. Aurelius Victor. confestim Dalmatius, incertum quo suasore, interficitur. Eutropius. Dalmatius haud multopostoppressus estfactionemilitari,etConstantiopatruele suo sinentepotius,quam iubente,où xwλvovτos,aitTheophanes. Hieronymus anno imperii tertio ipsum caesum asserit:tri cesimo quippe Constantini Caesarem evectum superius, E u sebio, Baronio, et aliis assensimus. Ibid. 7. Aaluatíov tov véov] ex Constantini genealo gia et variis mss inter se comparatis, maxime vero Vaticano primo , Constantini fratres dignoscuntur Dalmatius et C o n stantius. hic Galli, et Iuliani : ille, qui senior, Dalmatii istius iunioris pater habetur. Socrates lib. 3 cap. 1. Aaλuáτios υἱὸνἔσχενὁμώνυμοναὐτῷ. isautemiuniorDalmatiusCon stantii patruelis ab eo iussus, aut permissus est occidi, ut ex nota superiore constat. Sozomenus lib.5 cap. 2. 'Lovleave καὶ Γάλλῳ γέγονε πατὴρ Κωνστάντιος ὁμοπάτριος ἀδελφὸς Κωνσταντίνου τοῦβασιλεύσαντος,καὶΔαλματίου· οὗπαῖς ὁμώνυμος Καῖσαρ ἀναδειχθείς, ἀνῃρέθη ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν μετὰ τὴν τοῦ Κωνσταντίνου τελευτήν.pater Iuliano et Gallo etiam fuit Constantius germanus frater Constantini imperato ris,etDalmatii: cuiusfilius eodem nomine appellatus,qui Caesar declaratusfuerat, a militibus post mortem Constantini interfectus est. eadem Socrates citatus. Ibid. 11. Κωνστάντιος δὲ πρότερον δεχόμενος τὸ ὁμοού OLOV] ita Theodoretus lib. 2 cap. 2, Socrates lib. 2 cap. 2, Sozomenus lib. 3 cap. 1. mentio, apud tres prius memoratos auctores extant, a C o n stantino iuniore non Constantio scriptae. Ibid. 6. εὐθὺς δὲ μετὰ τὸν μέγαν Κωνσταντῖνον ἀπέ Javev] Sozomenus lib. 3 cap. 1, relata Constantini morte, cap. 2 subiungit.περὶ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου τελευτήσαντος , διαδέχεται τὴν ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης ἐπισκοπὴν ̓Ακάκιος. peridem feretempus,Eu sebio cognomento Pamphilo mortuo, Acacius episcopatum C a e sareae Palaestinae capessit etc. quae eadem auctor hic a d vertit. 52,3. ὁΣωκράτης]lib.1cap.5. •
336 IN THEOPHANEM 53,11. Κωνστάντιοςἔτηκα]solumPalatinumconvenit cum Regio : reliqua correctius ἔτη κδ ́. Ibid. 16. Κωνσταντῖνος ὁ υἱὸς τοῦ μεγάλου] ad annum Constantini 4 Constantini iunioris caedem annotant quae dam Hieronymiani chronici exemplaria , alia, teste Pontaco, cum Theophane ad 3. numeri istius Theophani auctor est Aurelius Victor. igitur, inquit,confestim Dalmatius, incer tum quo suasore interficitur: statimque triennio post minimum maximumque ,fatali bello Constantinus cadit. 54,1. ἐνχωρίῳ Δεμακέλλει καλουμένῳ]locum senvil lam imperatoriam fuisse scribit Gregorius Nazianz. orat. 3 in Iulianum num . 27. διαίτης μὲν καὶ θεραπείας ἕν τινι τῶν βασιλικῶν χωρίων ἠξιοῦντο βασιλικῆς.regio quidem victu cultuque in imperatoria domo digni habebantur. Macellum vocat Sozomenus lib.5 cap.2,ex quo istaexcerpta,ad Ar geum montem non longe a Caesarea situm: in quo impe riale palatium,balnea, horti, et fontes percnnes. προσετά χθησαν ἐν Καππαδοκίᾳ διατριβεῖν ἐν Μακέλλῳ . χωρίον δὲ τοῦτο βασιλικὸν πρὸς τ ῷ ̓Αργέῳ ὄρει, οὐκ ἀπὸ πολλοῦ τῆς Καισαρέων πόλεως, μεγαλοπρεπῆ τε βασίλεια ἔχον, καὶ λου τρά,καὶ κήπους,καὶ πηγὰςἀεννάους. quare legendum hic putem ἐν χωρίῳ δὲ Μακέλλῳ. Ibid.3.ἀνάγνωσταιγεγόνασιν]Gregorius citatus. τῷ μέν γε κλήρῳ φέροντες ἑαυτοὺς ἐγκατέλεξαν, ὥστε καὶ τὰς θείας ὑπαγινώσκειν τῷ λαῷ βίβλους. in clerum seipsos ascripserunt, adeo ut divinos quoque libros plebi lectitarent, Sozomenus quoque : κλήρῳ ἐγκαταλεγῆναι, καὶ ὑπαναγινώσκειν τῷ λαῷ τὰς ἐκκλησιαστικὰς βίβλους, utrumque refert. solum Iulia num lectorem Nicomediae provectum testatur Socrates lib.3 cap.1etTheodoretuslib.3 cap.2. Ibid. τῷ ἁγίῳ μάρτυρι Μάμαντι] Maviam vocat landa tus Sozomenus, qui Mainanti idem est. martyrum aedes, a e dificium illud a Socrate et Gregorio nuncupatur, quod M a manti sacrum fatetur Elias Cretensis in c o m m . et ex g r a m maticae legibus singulare cum plurali nonnunquam con fundi. Ibid.5. ἀποκειράμενος δὲ τὰς τρίχας] ex Socrate lib. 3 cap.1,etSozomeno lib.5cap.1. Ibid. 6. Κωνστάντιος δὲ καὶ Κώνστας] ea lex habetur Theodosiani lib. 16 tit. 9 rescripta ad Εuagrium , ascribitur Constantino (iuniorem intellige) et A A . Coss. agnoscitur lata. Constantinum autem et Constantem anno imperii sui tertio consulatum gessisse demonstrat Petavius. quae fastorum r a NOTAE. 337 tio suadet, ut hic legendum putem Κωνσταντῖνος δὲ καὶ Κώνστας etc. 54, 11. Κωνστάντιος ῎Αμιδαν οἰκοδομεῖ] Amidum An toninupolim, et Constantiam memorat hic Theophanes ; quas pariter 18 lib. celebrat Marcellinus comes in contrariam eius profectus sententiam, hic siquidem Constantiam et Antoni nupolim diversa oppida , quae Theophanes unum constituit. Amidam vero Constantiamque unam urbem videtur assere re, quas Theophanes distinctas omnino ponit. ita Pancirol lus in not. imperii , et Ortelius in geographico lexico c o m i tem intelligunt,cuius haec verba sunt loco laudato probatis simae Henrici Valesii editionis pag. 127. cumque Bebasen villam venissent, unde ad Constantiam usque oppidum, quod centesimo lapide disparatur arescunt omnia siti perpetua etc. tum multis ad propositum idem spectantibus interiectis sub dit pag. 130. hanc civitatem olim perquam brevem, Caesar etiam tum Constantius , ut accolae suffugium possint habere tutissimum, eo tempore quo Antoninupolim oppidum aliud stru xit, turribus circumdedit amplis et moenibus : locatoque ibi conditorio muralium tormentorum,fecit hostibusformidatam, suoque nomine voluit appellari : (Constantiam.) cum praeter ea,Caesarem adhuc agentem restituisseindicat,quam ab im peratore restitutam affirmat Theophanes : quid etiam subii cit inferius, unde Amidam et Constantiam unum oppidum esse Marcellinus suggerit. in ipso autem Amidae meditullio sub arce fons dives exundat etc. quasi verba ista distincto rum non sint indicia locorum. Ibid.16. συνόδου γενομένηςἐν ̓Αντιοχείᾳ]in quaAn tiocheni quoque dominici Encaenia celebrata: de quibus S o crates lib.2 cap.5 et seqq. et Sozomenus lib.3 cap.5. e a dem Constantii anno quinto peracta dicunt, quibus eodem numero praeivit Hieronymus. Ibid. лtozóлoy o ] centenarium numerum abundare contestantur citatiSocrates,etSozomenus,etHilariusde syn odis , quorum hic 97, iste 99, ille 90 solos episcopos Antio, chiam convenisse scribunt. 55, 11. 'Avtióɣela îñò geloμãr] Socrates lib. 2 cap. obeunte. Ibid.13. opaloids]acsimulóxtáɣovos,utsupra. Ibid. ἓξ ἔτεσι κτισθεῖσα] an non ὀκτάγωνον istud κυ plazov ante quindecim annos , imperii Constantini 23 c o e ptum ? an non eidem extruendo solos decem annos imputat Socrates nuper laudatus ? certe Baronius, qui anno Christi 7 22 Theophanes II.
338 IN THEOPHANEM 326 fundatum , absolutum autem et dedicatum 341 refert, quindecim annos a positis fundamentis ad encaenia exigit: isdem numerus est qui auctoris et Hieronymi computo c o n sentit. potest itaque numerus seu dictio ἕξ , in δεκαπέντε 55,16. Kovorávτiosštŋxa']itamendosecuncticodi ces: repono ἔτη κδ'. Ibid. 'Aoovoiois vixnoas] parum laeta victoria, et ficto triumpho. perpende dicenda ad annum sequentem. Ibid.17. ΣαβώρηςδὲὁτῶνΠερσῶν]Hieronymushaec anno sequenti. Ibid. 18. Kavotas dè èv tỷ dvoe ] Hieronymus C o n stantii anno 5. Franci a Constante perdomiti, et pax cum eis facta. Socrates lib.2 cap.10 Constantio III et Constante II coss. Constantii, inquam, anno quinto ex Alexandrino chro nico victos, etin foedus ascitostestatur: quod obeunte anno contigisseTheophani creditum, quo ipse a Septembri annum insequentem metitur. 56, 4. σεισμοῦ μεγάλου γενομένου] ex Hieronymi chro nico ad annum Constantii 7 haec ad verbum translata. Ibid.7. πολλοὺςαὐτῶν ἀνεῖλον]PersaepotiusRoma infelicibus enim signis Romani cum Persis dimicarunt, et novem praeliis ab eis fusi notantur apud Orosium, E u tropium et Zozimum. Ibid. 12. σεισμοῦ μεγάλου γενομένου] terram variis lo cis per Orientem motam et agitatam, infenso numine homi nibus ob turbas et seditiones in ecclesiam suscitatas, ex H i e ronymo, Orosio,Ephraem,Socrate, etSozomeno demonstrat Baronius ad annum d.340 num.34 et 35, quo nihilo secius Sozomeni testimonio, et prava punctorum observantia a b u titur, ut terrae motus, confecto Antiocheno concilio, enatos, etin eiusvindictam ab auctore assertos declaret,apud quem solus Gregorii Alexandriam profectus colligitur. mutari. nos. Ibid.9. Ilavλos ó óμoλoynτs] eum praecedentibus a n nis episcopum iam institutum demonstrat Hieronymus in chronico, et ex Socratis lib. 2 cap. 5. Baronius ad annum Christi340 num.15. Ibid.13. oidèA'hežavdoeïs]narrationisperversumor dinem annorum ratio declarat: hic enim annus, ad quem ista referuntur, tantum quartus est a concilio Antiocheno, quo Gregorius in Athanasii locum praeter fas intrusus, qui
NOTAE. 339 tamen anno sexto ab occupata sedo ab Alexandrinis interfe ctusdescribituraTheodoreto lib.2 cap.4. Ibid. 17. Δυρράχειον τῆς Δαλματίας] itaHieronymus ad annum Constantii 10, cuius alia exemplaria observant ea dem ad annum 9. Pontacus in notis. Ibid.19. Пavlov dè rov niozonov] Pauli e CP.sede depulsio ante concilium Antiochenum a Constantio facta, i n tegris sex annis loco sibi debito posterior est. 57, 5. Aẞégios Tn 15] consentit Pal. fallaciter: relu ctantur codd . reliqui et s' scribunt. Ibid. 20. xóouov in εwhe] mendaces Regii exempla ris numeros saepe monui. hic wλe scribens et soli consen tiens Pal. a retiquis to reponentibus corrigitur. interpo lant pariter 719 vice the. 58,5. ὁ ἥλιος πάλιν αὐχμηρότερος] de hac eclipsidis serit Petavius de doct. temp. lib. 11 cap. 43. Ibid.6. iv og devrέoa] ab ortu solis eiusdemque o c casu noctis dieique horas numerant Orientales.` Ibid. 17. Σαβώρης πάλιν ὁ βασιλεύς] obsidionis Nisi binae historiam e chronico Alexandrino verbo tenus excer psit Theophanes. solam eius moram , quae dierum centum extitit,omisit:rem omnem gestam prius narravitTheodore tus lib. 2 cap. 30. quae notatu dignae variant lectiones in auctoreetchronicoAlexandrino istaesunt. sεiunBov λοιντο ἐκχωρήσειν. τὸ λοιπὸν ἐξυδατῶσαι. διεγνώκει ὁ Σι πωρις οἶδεν, quae lectio omnino corrupta, necnon istae aliac. μέροςτοῦ τείχους πέπονθε, τοῖς ὕδασιν ἀντέχεσθαι, ὡς καὶ πολλοὺς ἀπολέσθαι. διὰ τοῦ καταπ. καὶ ὄχλον συμπ 56, 16. τέρας τι Καππαδόκιον] appellationis causam recensetTheodoretus lib.2 cap.14 etSozomenuslib.4 cap.9. paroemia est apud Suidam, v. Kannádoğ. Ibid. 7. Κωνστάντιος τὸν ἐν Σελευκείᾳ] eadem narra tione annus Constantii decimus consignatur in Hieronymiani chronici nonnullis codicibus. Pontacus. de Nisibi a Sabore obsessa idem Hieronymus : ac pariter de solis defectione, de qua Petavius hoc eodem anno. Daesii porro mensis die 6 contigisse reliqua exemplaria testantur. Ibid. 16. καὶ ̓Αθανάσιος δὲ καὶ Παῦλος] haec quam incondite, et μɛt' ayoovηoius ab auctore referantur, conii ciet, qui eadem sub Iulio Romano pont,gesta,ad Liberii iam praesulem anno primo agentis tempus transposita ani madvertet.
340 IN THEOPHANEM πείσαντες ἐμβριθέστερον προσέχειν τῷ πολέμῳ μαγγάνοις παντοίοις μηχανώμενοι. τὸν γὰρ τόπον ἅπαντα. οἱ δὲ λοι ποὶ ἐν τοῖς κατατέλμασι. ὁπλίτας απέκτειναν, κύμασι δει νῶς καταντλούμενος, 60,6. ὃς ἀτενίσας τοῖς ὀφθαλμοῖς] reliqua penitus di versa in praefato chronico consulenda. Ibid. 18. Κωνστάντιος ὁ Αὔγουστος] haec chronicon idem ad verbum anno Constantii 14, ubi haec legimus ὀνο μάσας αὐτόν, habet μετονομάσας. Hieronymus in chronico anno eodem. cuius nomen suo mutaverat Constantius: scri bit Victor. 61 , 4. οἱ κατὰ Παλαιστίνην Ἰουδαῖοι] eadem exhibet chronicon Hieronymi anno Constantii 15, et nonnulla notatu digna adiungit. Theodoretus quoque lib. 4 cap. 6. Ibid.9. Κωνστάντιος͵ Λιβερίῳ ] Theodoretus lib.2 cap. 16 et 17, Sozomenus lib.4 cap. 10, qui ex historiae ordine Mediolanense concilium Liberii exilio praeponit, ut et T h e o doretus lib. citati cap. 15. Ibid. 11. κατὰ τὴν Βρεττανίαν] ex Nicephoro Callisto, histor. tripar. Baronio , et aliis laudatis auctoribus restituto κατὰ τὴν Βερροίαν τῆς Θρᾴκης. 62,6. Δάμασοςἔτηιη]Regiicanoniaetnumeroser rorum larvas esse monui. ad reliqua si emendaveris,le ges xn. Ibid. 11. Θαλάμωνα ] Φλάβωνα Istriae insulam legunt Socrates et Sozomenus. Ibid. 12. Ἰουλιανὸν δὲ τούτου ἀδελφόν] ex Sozomeno lib. 4 cap.2, quae anno Constantii 18 gesta docent fasti consulares a Socrate et Sozomeno citati ante alteram n o tam, Hieronymus in chronico, et chronicon Alexandrinum. Ibid. 7. ὁ Γάλλος Κωνστάντιος] narratio mutatispau lum verbis ex Socratis lib.2 cap.27,et Sozomeni lib.4 cap. 6 expressa : de qua Marcellinus lib. 14. Ibid. 15. Δάμασος ἔτη ιή] notae superioris quartae memorem volo lectorem. Ibid.16. ΜάξιμοντὸνἹεροσολύμων]immemorsuinar rat haec Theophanes : qui ad Hilarionis Hierosolymorum epi scopiCyrillum excipientisannum primum,etConstantiide cimum nonum,ipsiusCyrilli postMaximum institutionemre fert. adannumConstantiiduodecimumMaximimortem ha bet Hieronymus in chronico.
NOTAE. 341 62, 19. ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ] pitorem sequitur hio μ ε ταχρονισμὸς primo aspectu despiciendus. historiae verba mutuatur auctor a chronico Alexandrino, in quo describitur ad annum Constantii decimum tertium, de crucis istius in coelo visae tempore habes Socratem et Sozomenum disse rentes,hunclib.4 cap.3 et4,illumlib.2cap.24. Gallo nimirum in Caesarem designato , et in Syriam misso a p a truele Constantio anno imperii sui decimo quarto : quibus chronicon Alexandrinum suffragatur. diem pentecostes ipsius sacrum designat auctor, Maias nonas chronicon praefa tum , et Graecorum menologium : illud addit horam diei tertiam. 63, 7. ἀρειονόφρονα διαβάλλουσι] dubium illud clare discutit theologicorum dogmatum auctor Petavius lib. 1 de Trinitate cap. 13 numeris 10 et 11. idem obiter videndus eiusdem lib. cap.10 numero 6. locum hic ab auctore cita tum catechesim undecimam affirmat. 6 4 , 1 . l a' , 1 ′8 ] n e c c u m p r a e e u n t e , n e c c u m c a n o n i o sequente conveniunt hi Athanasii numeri, iidem licet in c u n ctis codicibus reperti. eorum vice repono l' et la consen sus cum sequentibus obtinendi gratia.cum praecedentibus x5' canonio praecedente notandis dissensus origo ad pag.23 n o tas manifestatur. Ibid . 4. π ά λ ι ν εἰς Ῥ ώ μ η ν ] n u m Italiam semel et iterum Paulus repetierit, edisserit Baronius loco citato. Ibid. 9. στρατηλάτῃ]qui memorato Sozomeno τὴν ἱπω πικὴν δύναμιν ἐπιτετραμμένος στρατηγός , dux cui equestres copiae commissae, equestris militiae magister, exponitur. Ibid. 16. Μακεδόνιον τέως οὐκ ἐνεθρόνησεν] ex Socra» tis de Macedonio loquendi forma quid negotii sit nioxonov ἐνθρονίζειν, colligitur. Μακεδόνιον δὲ ἀναδεῖξαι τῆς πόλεως ἐπίσκοπον ὑπερέθετο lib. 2 cap. 10. Ibid.18. ῎Αρτων ἡμεριαίων] scribit Socrates σιτηρέσιον queqiorov, quotidianum congiarium panis. Ibid.2. ̓Αθανάσιος καὶΠαῦλος] historicam potius quam chronicam relationem hic institui ex eo coniiciendum, quod haec primis Constantii annis gesta luculenter exponat B a r o nius ad annum Christi 342, et Constantii6 num.47 et m a xime48. Eusebii obitus num.43 asseritur. historiam Pauli etAthanasii omnem ad annum praesentem relatam leges apud Socratem lib.2 cap.9 etseqq. etapud Sozomenum lib.3 cap. 6 et seqq. chronologiam nullam hic requires.
65,6. κατὰ τὸΖεύξιππονλουτρὸνμεταστειλάμενος]So zomenus praefato lib.3 cap.8. προσελθὼν εἰς δημόσιονλογ τρόν, ὄνομα Ζεύξιππος· περιφανὲς δὲ τοῦτο καὶ μέγιστον, μετεκαλέσατο. ad publica balnea (a Severo aedificata ait Cedrenus) quibus Zeuxippus nomen : illustre illud quidem atque amplissimum opus est, accersit etc. idem Socrates lib. 2 cap. 12. a Constantino aedificatum laudat chronicon Ale xandrinum inConstant.originesCP.aSevero. 66,1. συνῆλθον ἐπίσκοποι τριακόσιοι]Socrates cap.12, Theodoretus lib. 2 cap.7, Sozomenus lib. 3 cap. 10. Ibid. 18. Μαγνεντίου δὲ ἐν Γαλλίαις τυραννήσαντος] Hieronymus in chronico ad annum Constantii 13 et seqq. Socrates lib.2 cap. 10, Sozomenus lib. 4 cap. 6. 67, 13, περὶ Μοῦρσαν] de Mursa Pannoniae oppido legendus Scaliger in Eusebium pag.232. Ibid. 15. τῷ Σελευκῷ] montem Seleucam verti,histo riam tripartitam et miscellium sequutus. Ποντισέλευκον habet Sozomenus. v. variantes lectiones. 65, 1. ἐλθὼν δὲ ἐν Ῥώμῃ Κωνστάντιος] Κωνστάντιος Αὔγουστος εἰς τὴν ἑαυτοῦ εἰκοσαετηρίδα μετὰ πολλῆς φ α ν τασίας, καὶ παρατάξεως εἰσῆλθεν ἐν Ῥώμῃ· συνεισῆλθεν δὲ αὐτῷ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ Εὐσέβεια ἡ βασίλισσα , καὶ ἐποίη σαν ἡμέρας ιδ' ἐν τ ῇ Ῥ ώ μ ῃ . ita chronicon Alexandrinum germanis verbis anno Constantii 20, quod evicto Magnentio ἐπινίκιον ἐπιτελεῖν πομπὴν triumphum , et vicennalia simul agere contigit. describit triumphum Marcellinus comes lib. 16. 342 IN THEOPHANEM 2 Ibid. 5. ἐξελθὼν δὲ ἐν τῷ τριβουναλίῳ κάμπῳ ] ad mili tes nonnunquam verba fecisse imperatores , et in campo e tribunali allocutos produnt historiae, et quibus alloquu tiones huiusmodi impressae sunt, numismata repraesentant. Marcellinus lib.15. cum venisset accitus (Iulianus) prae dicto die , advocato omni ,'quod aderat commilitio, tribunali ad altiorem suggestum erecto, quod aquilae circumdederunt, et signa Augustus inscendens. et 27. progressus in c a m p u m tribunal ascendit, oratione imp. destinaturus : et 21. omnes centurias, manipulos, cohortes in concionem vocavit,concinen tibus tubis: oppletoque multitudinis campo, ut eam ad firman da promptius adigeret imperata , tribunali celso sistens, stipa toque solito densius,haec prosequutus est. haec itaque verba ἐξελθὼν δὲ ἐν τῷ τριβουναλίῳ κάμπῳ , καὶ στὰς ἐφ ̓ ὕψους · idmihisonant,progressus incampum,quoesuggestumili tesalloqueretur,iamqueexcelsotribunalistansetc. motum
quippe antiqua particula quletis & exprimunt recentiores Graeci. locus etiam allocutionis tribunalis campus potuit auctori barbare dici: apud quem haec circa Brittanionem in Illyrico, non Romae intelligenda gesta. ad Socratis enim et SozomeniBrittanionis exautorationem referentium,illiuslib. 2 cap. 23, istius lib. 4 cap. 30 mentem , Theophanis sensus accomodandus. 68, 17. ὁ δὲ Κωνστάντιος ἐπιστρέψαςεἰς τὸ Βυζάν TLOV] mente nimirum reditum parans versus Byzantium, cum adhuc Italiae limitibus post triumphum Romae actum deti neretur. Marcellinus lib. 15. et haec quidem Romae ageban tur. Constantinum vero exagitabant assidui nuncii deploratas Gallias indicantes , nullo renitente ad internecionem barbaris vastantibus universa:aestuansque diu qua via propulsaret ae rumnas,ipseinItaliaresidens,utcupiebat (periculosum etenim existimabatsein partem contrudere longe dimotam)reperittan dem consilium rectum: et Iulianum patruelem fratrem,haud ita dudum ab Achaico tractu accitum, etiam tum palliatum, in societatem imperii adsciscere cogitabat. revocanda in m e moriam quae de Iuliani custodia superius annotata.post au licorum obtentas adulationes, subdit. queis adnitentibus o b stinale opponebat se sola regina, incertum, migrationem ad longinqua pertimescens , an pro nativa prudentia consulens in commune,omnibusque memorans anteponi deberepropinquum, etc. ad imperium placuit Iulianum adsumere, ante tres porro vel quattuor annos haec actitata monet idem Marcellinus in sequentibus. haec die octavo Iduum Novemb. gesta sunt, cum Arbelionem consulem annus haberet, et Lollianum. anno Constantii 18, vel secundum alios 19. 69, 3. Iovios ó núnas] cur Julii mortem ascribat, et de Athanasio pag. 36 scripta repetat Theophanes anno D a masi quinto,nisideceptum asseram,fateorme nescire. Ibid.9. Μακεδόνιοςἔτηιή]reliquiscodd.ἔτοςα'scri bentibus, interpolo p'. Ibid. ̓Αθανάσιοςἔτημς,λβ']Athanasiiannisigillatim accepti incipiunt hinc recte numerari, Ibid. 10. σεισμοῦ μεγάλου γενομένου] his iisdem verbis narratio instructa chronicon Alexand, legentibus, occurrit ad praesentem Constantini annum. ibidem insuper mensis H y perberetaeus, id est October, observatur: idem habet Hiero nymi chronicon. Ibid. 15. Evdosios e n x ] ita cuncti codd. mendose : solos quippe decem annos vixit in pontificatu. NOTAE. 343
344 IN THEOPHANEM 69,17. Μακεδονίου τοίνυν τυραννικῶς] instituto recens in Caesarem Iuliano, ante Constantii e Gallis reditum stragi hic enarratae causam dedisse Macedonium a dubio procul alienum est Socratem legentibus lib.2 cap. 30 ad extremam calcem auctor chronicon Alexandrinum sequutus ad annum Constantii 23 eam removet. his confer pagg. 35 36 et 37 , et num Theophanes sibi cohaereat, expende. 70,3. zo poέag] fontibus vel puteis ex ecclesiarum conspectu positis antiqui Graeci gaudebant : iisque elucidan dis insudat euchologium , ubi de aqua in Theophaniis bene dicenda. haud putei tamen, sed oroas porticus aulam inter ecclesiae et plateam mediae mentionem habet Socrates nuper allatus. Ibid.5. ΠέρσαιΒεδζαηχδὶκαλούμενον]Bezabdem,quam Phoënicam quoque appellarunt, anno Constantii 24,ipso C o n stantio decimum,Iuliano tertium coss. captam, quo tempore quoque Iulianus in Galliis imperator salutatus est, testatum reliquit Marcellinus lib. 20 sub initium. Ibid, 11. ἐν ̓Αντιοχείᾳ διάγων] variis eiusdem paginae Marcellini verbis lib. 21 ad invicem consutis firmantur haee a Theophane scripta. ingressus Antiochiam Constantius, etc. autumno iam senescente, etc. venit Tarsum, etc. petiitque per vias difficiles Mopsuecrenas Ciliciae, ultimam huc pergentibus stationem, sub Tauri montis radicibus positam etc. diuque cum anima colluctatus abiit e vita. Ibid. 13. ἐν πρώτῃ μονῇ ἀπὸ Ταρσοῦ τῆς Κιλικίας} quae prima Tarso , descendentibus , ultimam illuc pergentibus stationem designat Marcellinus. ex isto Theophanis textu i n tegro vitiosus chronici Alexandrini , in quo haec leguntur, et corruptior cius, qui pravam in margine correctionem a p posuit,interpolatur.ἐλθών, scribit, εἰς Μοψοῦ κρήνας πρώ σιμον ἦ ἀπὸ Ταρσοῦ Κιλικίας. locus vitiosus, addit margi nalis adnotatio fortasse πρόθεμος κρίνας. ita vitium vitio truditur: sanatur utrumque si appositum fuerit: 9 v eis Ποψοῦ κρήνας πρώτῃ μονῇ ἀπὸ Ταρσοῦ. Ibid. televτyoev unvi sie y' ] chronicon Alexandri num. μεταλλάττει τὸν βίον ὁ αὐτὸς Κωνστάντιος Αὔγου oros unvi Siw j . is October est: quare Marcellinus. abiit e vita III. non. Octobrium. Ibid. 15. ἐβαπτίσθη δὲ τότε εἰς ̓Αντιόχειαν] aliter chro Ibid. 14. πολλὰ τῆς ἀνοίας αὐτοῦ καταγνούς] Marcellinus. ultimum spirans deflebat exitium : mentisque sensu etiam tum integro.
NOTAE. 345 nicon Alexand. πρότερον εἰληφὼς τὸ ἅγιον βάπτισμα παρὰ Εὐζωΐου ἐπισκόπου Αντιοχείας μετασταλέντος ἐν τῇ αὐτῇ μονῇ ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Κωνσταντίου. cuius interpres.accepto ab Euzoio Antiochiae episcopo ex monasterio (prave omnino. repone. ad eam ipsam stationem: de qua ante notas unam et alteram) per Constantium accersito, baptismate. 70,16. τῆς δὲ περιόδου φλβ'ἀρχομένης τῆς ιβ ́] cy clus decemnovellanis lunae per solarem, qui est annorum 28 ductus , periodum annorum 532 constituit. haec decies ac semel repetita annos reddit 5852, quare periodi duodecimae annorum 532 primus limes anno 5853 figetur. variantes le ctiones ostendunt hic reponendum τῆς δὲ ια περιόδου φλβ. 71,5. διὰ πλῆθος ἁμαρτιῶν ἡμῶν] ut malum omne poenae etiam in posterorum peccatum velut in propriam originem refundant, Graecis usitatum. Ibid.12. παντοδαποὶθεήλατοιὀργαί]narranturaSo zomeno lib.3 cap.2. Ibid . 15. Εὐσέβιον δὲ τὸν πρῶτον τῶν βασιλικῶν ε ὐ νούχων]Socrateslib.3cap.1 exponitπροεστῶτα τοῦβασι Aixov xoitivos. Marcellinus lib.21 velut interpres. cui erat Constantiniani ́thalami cura commissa. hic mortis eius cau sain intolerabilem superbiam et animi ferocientis crudelita tem ; ille iniurias reliquis illatas et in Gallum Caesarem c a lumniam assignat. Ibid. 16. ἐδίωξε δὲ καὶ τοὺς ἄλλους εὐνούχους] palati nos omnes uno verbo includit Marcellinus, quorum deinde, coquorum maxime et tonsorum , exautorationem recenset. legendus ille omnino , ut res gesta penitius inspiciatur a u ctoris autem verba cum Socratis textu comparanda. 72, 3. διὰ φιλαργυρίαν] quod coniiciendum suggerit Marcellinus. Ibid.8. évεлóμлεvov]pompare et pompatice dicere red dit Anastasius quod est, ad inurendam infamiam per pla teas,forum,circum etvicosignominiosetraducere,ab ho noris, in ludibrii sensum voce translata. chronicon Alexan drinum,ex quo ad verbum ferme haec desumpta. du öns τῆς πόλεως περιέφερον scripsit. Ibid. 17. ἐφυβρίστως κρεμάσαντες] ἐν σχήματι κανδή lais, ad lampadis appensae normam , inquit chronicon Ale xandrinum, ex quo ista. vocem xavdýλais commuto in xav Sans. nisi ut corrupte recentiores pronuntiant, mavis scri bere xavdylas in genitivo. ita ex istis plura, etiam dictio nem ipsam ex illo chronico mutuatus est Theophanes : ex Socrate, Theodoreto et Sozomeno reliqua. 346 IN THEOPHANEM 73, 15. Μάρκον τὸν ἁγιώτατονμοναχόν] Marcum Are thusium episcopum diris suppliciis Iuliani tempore probatum celebrantTheodoretus etSozomenus:monachum aliumlu liani servatorem ignorant historici : quare vitiosum, errore maculatum et mutilum hunc locum nemo non advertit. 75, 15. ἐθνικῷ ἔθει εὐχαριστήριον] ex ethnico igitur more fluxit, qui sacer creditur, et asseritur inaginum in ecclesia statuendarum ritus? ita sentiet, qui de sacris i m a ginibus male sapiet, et Graecorum supra Latinum morem eas excolentium sententiam ignorabit. illi certe , quod vix quisquam advertit, imagines colunt pictas, cum levi tantum lineamento adumbratas, addo etiam toreumate fictas suspici unt et deosculantur; statuas ex marmore, metallo,ligno, parte ex omni sculptas abominantur et conspuunt. rationem exquire, idola sunt, haud eixóves, inquiunt. antiqua m o numenta revolve, sacram historiam discute, perlustra quid quid de imaginibus et earum cultu patres scripserunt prio res; imagines a contemptu cernes ab eis vindicatas adorari iussas, ζωγράφους commendatos , ἀνδριάντας et ξόανα inter res prophanas ; et sidolois quam vicina absque cultu reli cta. referamquodexpertussum. itamedeusadiuvet,al latae ex Occid. in Chium, ubi degebam sanctorum exsculpta, sive scapello efficta capita: sin adorationi minus, saltem pio devotoque spectaculo fuerunt exposita, cuncti simul exhor ruere Graeci pariter et Latini, et ore uno exclamare, simu lachragentium,etc.oshabent,etc.quorum haeceffata?eo rum sane quorum erga pictas imagines cultus a pontificibus potius moderandus, adeo viget, adeo summus, ut fines pene praetergrediatur, quam excitandus habetur. quid igitur m i rum,si mulier gentilis,gentilium praecipuis viris, euergetis, et principibus statuas erigere solitorum moribus assueta, f u sam ex aere Christi statuam, in loco publico , via nimirum, vel ad fontem statuisse vix et dicatur a Theophane sa crarum imaginum studiosissimo assertore, et pro imaginum tutando n o m e n olim confessoris adepto , qui pictas admittit 77, 16. τῶν δὲ ἀποσταλέντων] correctius hic lego. οἱ δὲ ἀποσταλέντες κόμητες δύοΦῆλιξ καὶ Ἰουλιανὸς ἀποστάται heyov. ex Theodoreto lib.3 cap.11. de comitibus istis auctor dissertationum in Philostorgium Photii pag.298. 78, 6. τούτῳ τῷ ἔτει τινὲς ἠπατήθησαν] historias ge staque cuncta superioribus annis duobus ascripta ex Socrate, Theodoreto , Sozomeno , et Rufino fidem mereri nullus d u caclatas imagines, fusas et sculptas pro gentis suae mente, gentilibus relinquendas existimat?"
NOTAE. 347 bitat: quae hic referuntur chronico Alexandrino, non aucto ritatem modo , sed ipsa quoque verba debent, anno Iuliani secundo. variantes a nostro lectiones praecipuas subiicio. ὑπὸ τῶν ἰδίων ἀρχόντων · addit illud χαυνούμενοι Θεότεκνος δέ τιςπρεσβύτερος τῆς ἐν ̓Αντιοχείᾳἐκκλησίας ἐξ ὑποσχέ παραχρῆματρόπῳ τοιούτῳ. τότεκαὶ Ἥρων οὕτω λεγόμενός τις Θηβαῖος ἐπίσκοπος ἐν τῇ ̓Αντιοχέων πόλει τυγχάνων,ὃν παραδοξοποιὸς τοῦ θεοῦ δύναμις εἰς παράδειγμα καὶ φόβον πολλῶν τιμωρίας εἰσεπράξατο. ἔρημον γὰρ αὐτὸν καταστήσας πάσης κηδεμονίας, καὶ σηπεδόνος νόσον ἐμβαλών , ταῖς πλα τείαις φερόμενον ἐκψύξαι δημοσίᾳ ἐνώπιον πάντων ἐποίησε. τάγματος Κορνούτων, οὕτω λεγομένων νουμέρων. ὑποβληθεὶς γενναίως καὶ προθύμως ὑπέμενεν. 79,1. τάγματοςΚωρωνάτωνλεγομένωννουμέρου]cor rectior chronici lectio, qua Κορνούτων,exhibetur. Cornutos enim legionarios lego in notitia imperii Orientalis Pancirol liana folio mihi 61 et 75, et imperii Occidentalis folio 34 37 et 38. Coronatos nullibi reperio. Valentinianum eundem ταγ ματάρχην τοῦ καταλόγου τῶν καλουμένων Ιοβιανῶν com mendat Sozomenus lib.4 cap.6. Scutariorum tribunum Pau lus diaconus ex Hieronymi chronico. Ibid. 3. ὁμοίως καὶ Ἰουβιανός] tacet haec chronicon Alexand. quae ex Suida et ex Theodoreto lib.3 cap.10 re fert noster Theophanes. Ibid. 4. ὃν ὁ λαὸς ἀγαπῶν στρατοπεδάρχην] λαοῦ voce militarem plebem significari auctor in sequentibus frequen tius confirmabit. Iovianum porro , quem hic στρατοπεδάρ την vocat, domesticorum ordinis primum Ammianus lib. 25, primicerium domesticorum Hieronymus in chron. celebrant. Ibid. 7. ̓Αρτέμιος δὲ δοὺξ] rursus chronicon Alexan drinum,cuiushaecvarialectio. ἐπειδήπερἐντοῖςκαιροῖς τῆς ἀρχῆς ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Κωνσταντίνου τοῦ Αὐγούστου ζῆλον πολὺν ὑπὲρ τῶν ἐκκλησιῶν ἐνεδείξατο, ἐν τῇ ̓Αλεξαν δρέων ἐδημεύθη , καὶ τὴν κεφαλὴν ἀπετμήθη , μνησικακήσαν τος αὐτὸν τοῦ Ἰουλιανοῦ . Ibid.11. Καπετουλιανοῦ] chron.idem Καπετυλίνου Οὐι καρίου . Ibid. 13. Θαλάσσιος δέ τις] ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ Θ α λάσσιός τις, ὁκαὶ Μάγκος , ἐν ἀσελγείᾳ μὲν καὶ ἀσωτείαις ἐπίσημος,ὁ καὶ τῆς ἑαυτοῦ θυγατρὸς ἐπ ̓αἰσχρουργίαις προα γωγεὺς ἐτύγχανεν, συμπεσόντος αὐτῷ τοῦ οἴκου ἀπέθανεν. ita chronicon idem. vertit interpres. hoc tempore Thalassius quispiam,cuietMagnonomen,etc. anμάγκοςMagnus,po
348 IN THEOPHANEM tinsquam Mancus te,lector,iudice,reddendum? num m e lius ac certius vocabulum payxos mangonem interpretabor, obscoenae libidinis proxenetam, et impuritatis nunditatorem, etc. ἐπ ̓ αἰσχρουργίαις προαγωγέα ; 80, 19. τότε καὶ γράψαι κατὰ τῆς ἀληθείας] Constan tini, Constantii, et Iuliani temporibus Porphyrium vixisse t e statur aperte Socrates lib. 3 cap.19, facile itaque circa eius aetatem delusus est Baronius, qui Constantini vicennalibus iam annum 91 attigisse scripsit ad Christi annum 325 num. 90, ex eius quippe ratione annus iste Iuliani tertius vitae centesimus et tricesimus Porphyrio existeret. 81, 15. νῦν πάντες ωρμίσθημεν ] ex Theodoreto lib. 3 cap. 18. 82, 8. JeoxTavros] eventus quam obscuri dilucidissima θεόκταντος] expositio. Baronius ad annum 363 num.54. auctor disser tationum in Philostorgium pag. 308, Theodoretus lib.3 cap. 20. δῆλον ὅτι ὃς τοῦτο δέδρακε τοῦ θείου νεύματος ὑπουρ yos éyeyóvel. constat eum , qui facinus commisit, divinae v o luntatis administrum fuisse. Ibid. ἐν τῇ κς τοῦ Ἰανουαρίου μηνός] mendum a pri m o scriptoris errore in cuncta exemplaria derivatum , I a νουαρίου , ob quandam similitudinem , Ἰουνίου vice posuit. errorem scriptis suis convincunt Ammianus lib. 25, Socrates lib. 3 cap. 18. Idatius si modo verus, chronicon Alexandri num,Cassiodorus,et alii apud Petavium lib.11 cap.43. ipse auctor annos imperii duos et menses 9 Iuliano asserens, nonnisi lunio interiisse credat, quem Octobri primo impe rasse scripsit superius anno Constantini ultimo. Ibid. 9. ἐτῶν ὑπάρχων λα ] ita quaedam Hieronymi exemplaria apud Pontacum , Socrates lib.3 cap. 18 ultimis verbis, Ammianus lib. 23. Ibid.16. v Kággais dè evoén] Theodoretus lib.3 S3, 2. χιλίαρχος] qui anno superiore τριβοῦνος idem χιλίαρχος anno sequente Cedreno scriptus. Ibid. 3. inò navτos tov oτgatou] Ammianus lib. 25. principio lucis sequutae, quae erat quintum kal. Iulias, colle cti duces exercitus, advocatisque legionum principibus, et tur marum snper creando principe consultabant. Ibid. 6. eignun yéyover] Eutropius ad lib. 10 calcem, Ammianus lib. 25 , Socrates lib.3 cap. 19, Theodoretus lib. 4 cap.1,Sozomenus lib.6 cap.3. cap. 21.
NOTAE. 349 83, 11. σωτήρια περιλειφθέντος λαοῦ] pluresex A m miano sententias in scripta traduxisse auctorem observant notae duae praecedentes.ex eodem μίαν συμβολὴν πολέμου, et pacem exinde compositam scripsit ex eodem : s ano Jεov revoμévnv dixit, haec verba imitatus. furebat inedia iraque percitus Romanus miles , ferro properans quam fame ignavissimo genere mortis,absumi. erattamenpro nobis ae ternum dei caelestis numen , et Persae praeter sperata prio res, super fundanda pace oratores Surenam et optimatem alium mittunt, bic Nisibin Persis relictam σωτήρια περιλει Févτws luov, ait; quod prius ille fassus est.petebat rex (Persarum) obstinatius pro redemptione nostra quinque regio nes transtigritanas. 8 4 , 5 . u ŋ v i 'Y л e o ß e g e r a i w ] O c t o b r i A m m i a n u s . f l a g r a n t e indehyemeprofectus,signisvetantibnsplurimis,etc. qui busdam ex illis ante verba allata expositis, praesens prodi gium tacuit, vocabulo communi illud indicare contentus. Ibid. 13. ἐπιφανέντα τὸν αὐτὸν ἀναγορεύσας] Philo storgius Photianus quasi dur verbi. γεγονὼς ἐν ̓Αγκύρᾳ θ ά τερον τῶν αὐτοῦ παιδῶν Οὐαρωνιανὸν κομιδῆ νέον ὄντα ἐπιφανέστατον (ὁ παρὰ Ῥωμαίοις τὸ νωβελίσσιμον δύναται) avayooɛvel. Ancyrae constitutus alterum e filiis Varonianum iuvenem admodum ἐπιφανέστατον (quod nobilissimum apud Romanos valet) renunciavit.lib.8 cap.8. Ibid. 14. ἄνευ τοῦ ἐνδῦσαι αὐτὸν πορφύραν ] nobilissim matus et consulatus dignitati debitam: de qua alibi op portune. Ibid. 15. βασιλεύσας μῆνας θ' καὶ ἡμέρας ιε ] ex Phi lostorgio id assertum puto: νοτὶς διαφθείρει τὸν βασιλέα διανύσαντα ἐν τῇ βασιλείᾳ μῆνας ἐγγὺςδέκα. vapor suffo cat imperatorem, qui decem ferme imperii menses egit. octo solos numerat Zozimus lib. 3 et Sozomenus lib. 6 cap. 6, pauciores Socrates lib.3 cap.ult. verbis ultimis. uno verbo Ibid. 12. ὕπατος προῆλθεν] τὸ προέρχεσθαι, et προέ λevois de imperatore , vel magistratu dicta, non incessum simplicem,sed qui cum apparatu et pompa celebratur,in terpretor. asserti auctoritates proferam alibi commodius. quoad praesentem loviani consulis renunciati nooέλεvoi A m mianuslib.25versusfinem. cumintroissetAncyramimpe rator,paratis ad pompam pro tempore necessariis,consula tum iniit, adhibito in societatem trabeae Varroniano filio suo admodum parvulo: cuius vagitus pertinaciter reluctantis ne in curuli sella veheretur ex more, id quod mox accidit por tendebat.
350 IN THEOPHANEM a Iunii 26 sive a sexto ante kalendas Iulias ad decimum ter tium kal, Martias ex Socrate, ex aliis ad Maias regnavit. 85, 6. ὁ Αὔγουστος Γρατιανὸν τὸ ἑαυτοῦ υἱὸν Αύγου στον ἀνηγόρευσεν ] cunctis historicis et fastorum consularium peritis Gratiani consulatum primum patris Valentiniani anno secundo, collatum vero imperium anno tertio statuenti bus ; Gratianum eundem imp. Augustum simul et consulem ab auctore hic assertum (ne solus , ac temere sine duce e r rasse convincatur) nisi me fallit coniectura, ita ex Socrate interpretor. Iovianum decimo tertio kal,Martii ipso Iovia no etVarroniano puerulo coss. obiisse fastorum consularium inspectio testatur, eiusdemque mensis diebus postremis V a lentinianum imperatorem salutatum narrat Ammianus M a r cellinus. sequentem annum Valentiniani et Valentis consu latu primo consignant fasti, quos ab ipsius imperii exordiis consules declaratos, ac propterea loviano defuncto, et V a r r o niano dignitate remoto circa Martium substitutos non obscure indicat Socrates lib.4 cap.1 ineunte. tov Sǹ Baσihéws 'Io βιανοῦ ἐνΔαδαστάνοις ὡς ἔφημεν, τελευτήσαντος, τῇ ἑαυ τοῦ ὑπατείᾳ,καὶΒαρωνιανοῦ τοῦ υἱοῦαὐτοῦ τῇ ιζτοῦΦε βρουαρίουμηνός,οἱστρατιῶται ἐκτῆςΓαλατῶνἑβδομαῖοι εἰς Νίκαιαν τῆς Βιθυνίας ἐλθόντες, κοινῇ ψήφῳ Ουαλεντι νιανὸν ἀνακηρύττουσι βασιλέα τῇ πέμπτῃ καὶ εἰκάδι τοῦ α ὐ τοῦ Φεβρουαρίουμηνὸς ἐν τῇ αὐτοῦ ὑπατείᾳ. cum impera tor Iovianus in Dadastanis, uti diximus, ad suum ipsius, et Varroniani filii sui consulatum XIII kal. Martii e vita m i grasset: milites e Galatia decedentes, septimo post die Niçae am Bithyniaeveniunt:omnesque una voce Valentiniunum ad quintum kal. Martii, illo ipso consule imperatorem declarant. imperium itaque Valentiniano una cum consulatu ex Socra tis calculo delatum : eapropter annus sequens filii Gratiani et Dagalaiphi consulatu eodem auctore annotatur cap.9 o b eunte: ad decimum itaque suscepti imperii mensem, intra primi, inquam, anni cancellos Gratianum filium Valentinia nus declaravit consulem, et collegam dedit Dagalaiphum. iam cum Lupicino et loviano coss. qui Valentiniani annum ter tium designant,Socrates cap.10. Hieronymi chronicon, M a r cellinus lib.27 et chronicon Alexandrinum, adiuncta sibi r e liqua historicorum manu, Gratianum in Galliis imperatorem factum concordibus scriptis enuncient, istud nihilo secius (chronicon intelligo) Gratianum sлipaveστátov nobilissimi, consulisque dignitate simul insignitum haud tacite d e m o n strat, ὑπάτων,inquit, Γρατιανοῦ ἐπιφανεστάτου (quem illu strissimum non bene vertit interpres, de quo ante duas n o ∙tas) xai Sayakaipov. nobilissimus autem is est, qui insigni NOTAE. 351 bus,licetnonpotestateCaesar,utexZozimocommodlus alibi proferetur, ac ideo is idem, qui Augustus iam proposito d e signatus. ut igitur ante conclusum Valentiniani annum pri m u m Gratiano consulis fasces delatos ex Socrate, et ex c h r o nico Alexandrino dato nobilissimi nomine imperium pollici tum simul et exhibitum Theophanes collegit, sic hoc primo Valentiniani anno audacius, quam verius scripsit: Ovalevti νιανὸς ὁ Αὔγουστος Γρατιανὸν τὸν ἑαυτοῦ υἱὸν Αύγουστον ἀνηγόρευσεν,κοινωνὸν τῆς βασιλείας ὁμοῦ καὶ ὕπατον. 85, 10. καὶ ὑπὸ Εὐδοξίου βαπτισθέντα] Valentem salu tis fiduciae bene consulturum, dum in Gotthos expeditionem pararet, ab Eudoxio baptizatum observat Theodoretus lib.4 cap. 11. arma vero in Gotthos Lupicino et Iovino coss. movisse scribit Ammianus lib.27 ineunte: quare haec de Valentis baptismo per noólnyv ante annum Valentiniani tertium ab auctore hic posita nullus dubitaverit. Ibid. οἱδὲ ὀρθόδοξοι προσῆλθον Ουαλεντινιανῷ] secc denti ad occiduas partes Valentiniano episcopos orthodoxos occurrisse observat Theodoretus lib. 6 cap. 7, ex quo haec Theophanis narratio : separatos autem ab invicem ante s u sceptum ab utroque consulatum, quo anno mortuus est I o vianus, scriptis testatur Ammianus lib. 26 paulo post ini tium . 86,2. οὔτε ποιμένα, οὔτε ἐκκλησίαν εἶχον] οἱδὲ τοῦ ὁμοουσίου φρονήματος ἐν μικρῷ οἰκίσκῳ τὰς συναγωγὰς ἐποι οὖντο ἔνδον τῆς πόλεως. fidei consubstantialis propugnatores in aedicula quadam intra civitatem conventus celebrabant. S o crates lib. 4 cap. 1. ibid. 3. Λιβέριος ἐπίσκοπος Ῥώμης] ex Socratis loco memorato transcripta. celebrium autem virorum huiusmodi vitam voluit esse testatam sub Valentiniani et Valentis i m p e rium, κατὰ δή,ait,τὸν χρόνον τόν δε,non praefixe ad eo rum annum secundum, quo Liberium adhuc vixisse, Damasi annusdecimus quartus,quemhicauctornumerat,falsitatis omnino convincit, vel compendio contractam hanc narratio nem historiae, non chronographiae partem astruit. Ibid. 13. Προκόπιος ἀντῇρεν ἐν Κ Π .μηνὶ Σεπτεμβρίῳ ] ut Procopii tyrannidem anno Valentiniani tertio ascriberet Theophanes, potuit ansam dedisse Philostorgius, cuius epitome Photiana haec habet. ὅτι τρίτου τῆς βασιλείαςἔτους Οὐάλης ἐπιβὰς Πέρσας ἐστράτευσε· καθ ̓ ἣνκαιρὸν καὶ Προκόπιος τὴν τυραννίδα κατὰ Κ Π . ἐσκευάσατο. quod Valens tertio impe pii anno expeditionem in Persas moverit : quo tempore P r o copius et tyrannidem C P . arripuit. Valentiniano tamen et 352 IN THEOPHANEM Valente coss. a primo iam eorum imperii anno Procopium ab eis defecisse res nota est, et omni dubio aliena apud M a r cellinum lib.26, Socratem lib.4 cap.3 et Idatium in fa stis. mense quoque Septembri tumultum ab eo CP. ex citum habent iidem Idatiani fasti, et de eo nuntium Valen tem accepisse cum Vaporatis aestibus Ciliciae iam lenitis ad Antiochiae percurreret sedes, hoc est, ineunte autumno et Octobris diebus demonstrant Marcellini in medium allata verba: missum quoque in Gallias Procopii ad Valentinianum caput, instante Lupicini et lovini consulatu, id est, Gratiano et Dagalaipho coss. anno Valentis et Valentiniani secundo narrat in sequentibus idem Marcellinus. quapropter ad a n nos superiores narrationem hanc revocandam auctor T h e o phanes, si mendacem Philostorgium , aut alium similem non exscripsisset, significaret. 87,4. τότε καὶ Ἐλεύσιον τὸνΚυζίκου] haec circaEleu sium post devictum Procopium gesta anno Valentis tertio potuerunt obtingere : primo quidem tyrannidem movit P r o copius, secundo prostratus obiit, duodecimo kalendas Iulias, ait chronicon Alexandrinum : tertio igitur a Septembri ini tium ducente, episcopatu sese exuere potuit Eleusius, etc. Ibid. 10. διῆγεν Ουάλης ὁ βασιλεὺς ἐνΜαρκιανουπό 28 ] de qua Marcellinus lib. 27. dein Mysia, ubi Martiano polis est, a sorore Traiani principis ita cognominata, anno imperii tertio ad eam Valentem in Gotthos pugnaturam parta de Procopio victoria divertisse scribit Marcellinus lib. 27. Ibid. 11. σεισμὸς δὲ γενόμενος καθ' ὅλης τῆς γῆς] anno Valentiniani primo , ipso collega fratre Valente consulatum gerente , illum terrae m o t u m , et Alexandriae inundationem visam refert Ammianus lib. 26. ad Juliani tempora revocat eam Sozomenus lib.6 cap.2. ad Valentiniani annum se cundum removet Hieronymus, qui cum Theophane tertium a Septembri auspicante quam facile potest conciliari. le gendas idem Hieronymus in Hilarionis vita, et in Isaiam cap. 15, necnon Orosius. Socrates inter tumultus a Procopio e x citatos terram tanta concussione agitatam, et mare ultra praefinitos carceres elatum indicat lib.4 cap. 3,anterius n i mirum quam auctor Theophanes statuat. 89,4. πέμπουσι δὲ καὶ πρὸς Λιβέριον] actaLiberii re fert incaute Theophanes ad annum Damasi pontificis Romani 17, eadem Baronius ad annum Valentis 2 Christi 365. haec auctor opportune ad annum Valentis 4, ut post alteram n o tam declarabitur.
NOTAE. 353 89, 11. ἐν Μαρκιανουπόλει δὲ Οὐάλης] de hybernis, tum praesente, tum superiore anno a Valente Marcianopoli actis Ammianus lib. 27. Ibid. 14. σύνοδος ἐν τοῖς Τυάνοις γέγονεν] ad consulis tum Valentiniani et Valentis AA.secundum a Socrate cap. 10 lib. 4 ineunte observatum Eustathii, Sylvani et Theophili episcoporum ad Liberium iter et reditum describit Socrates idem cap.11. τῶν δὲ φρονούντων τὸ ὁμοούσιον σφοδρῶς τότε συνελαθέντων. eo tempore, illis quifidem consubstantialis servabant,graviter etacerbe exagitatos:Tote,inquam,eo consulatu, qui Augustorum eorundem imperantium aunus numeratus est quartus, quo illiRomam profecti, ac postmo d u m reversi concilium Tyanis habuerunt, quod nonnisi circa consulatus eiusdem finem, vel anno sequenti, hoc est, iam a Septembri Valentiniano anno quinto fluente, potuit congre gari: de quo Sozomenus lib. 6 cap. 12. 23 91,4. Εὐδοξίουτελευτήσαντος]EudoxiumValentiniano et Valente iam tertium coss. defunctum aperte narrat S o crates lib. 4 cap. 13. Εὐδόξιος ὁ τῆς ̓Αρειανῆς ἐκκλησίας ἐπίσκοπος εὐθὺς μετὰ τὴν τοῦ βασιλέως ἔξοδον τέλει τοῦ βίου ἐχρήσατο ἐνὑπατείᾳ Οὐαλεντιανοῦ τὸ τρίτον, ὁ Ο ὐ ά λεντος τὸ τρίτον. principum istorum consulatum tertium imperii eorundem septimo nonnulli adiungunt, chronicon Alexandrinum Valentiniani Augusti consulatum tertium , et Victoris eiusdem imperii anno quinto, Valentis autem ter tium et Valentiniani quartum sexto consociat. Ibid. 10. εἰς Κύζικον ἐξώρισεν] observa Vat. et Pal. codd. habere Biliny. Ibid. 19. Saxico ] Socrates lib.4 cap.13 scribit 4 a Sizitov. Sozomenus lib.6 cap.14habetazotdaxins,mar ginalis lectio Auzißins. legit Rufinus Acibizam. lege varias lectiones. 92,5. Οὐάλης ἐν ̓Αντιοχεία] Antiochenum iter Valens ipso et Valentiniano tertium consulatum gerentibus aggres sus est, uti Socrates clare describit lib. 4 cap. 14. is c o n sulatus annum imperii eius septimum signat, a cuius mense Septembri octavus iste a Theophane propositus ducit ini tium : quare, quae tum superiore, tum iterum alio priore, contigisse scribuntur, cum inter agendum iter illud sint g e sta, praeter ordinem praemissa, et in hunc annum seponen da intelliguntur: de quibus necnon aliissequentibus Socra tes lib.4 capp. 13 et14,Theodoretus lib.4 capp.13 et 16 Sozomenus lib. 6 capp. 14 15 et 16. 93, 1. τῆς ἐμβάτης] εὐχὴν τῆς διακονίας ἐν τῷ ἐμβάτῃ Theophanes II.
exhibet euchologium inter Theophaniorum officia, qua labri sive crateris aqua benedicitur διὰ πόσιν, νίψιν, ἢ ῥάντισιν · masculinum ibi refert genus. 93,12. Aleardoeias Пéroos]annos6,dies288 obti net apud Abrahamum Ecchellensem. idem canonio sequente annos decem ab auctore accipit,eiusdemque annus primus denuo numeratur. Ibid.15. ἐπιβουλὴνκατ'αὐτοῦμελετῶντες]etiam verba Marcellinus suggesisse opinandus libro 29 ineunte. qui dum ibi moratur securus hostium externorum, Antiochiam imperator Romanus ingressus, intestinis pene perierat fraudibus, etc. quas Socrates lib.4 cap. 15 et Sozomenus lib. 6 cap. 35, enar rant: Socrates cap.16 Athanasii mortem prosequitur, quam Valentiniani anno decimo ascribit Hieronymus, auctor nono; uterque tamen penultimo, cum hic principis illius annos u n decim tantum numeret : sed etiam nonnulli apud Pontacum codices utrumque convenire demonstrant. 94,7. 8 Baoiλe105] his quidem annis episcopatum,quem non primo auspicabatur,tenuit:de quo Baronius anno Chri sti369 num.41 etseqq. Ibid. Πέτρος ἱερομάρτυς ἔτη ι'] sex duntaxat numera vit canonium superius. septem lubens ubique interpola rem:nam decurrentibusannis,etsuccedentibuscanoniisan norum septem spatium lector attentus observabit. nota vero superior tertia annos 6 et dies 288 eundem sedem affirmat tenuisse. consulendae hic etiam variae lectiones. Ibid. 12. Außowotos] Ambrosii electionis annus V a lentiniani undecimus Hieronymo , auctori decimus , utrique tamen, cum hic undecim tantum eius regni censeat, penul timus, videndus in notis Pontacus. 95, 13.ἐποίησαν σύνοδον ἐν τῷ Ἰλλυρικῷ] ad annum praesentem Illyricam synodum ideo revocat Theophanes, quod post Ambrosii electionem, modo recensitam, legeritTheodo retum lib. 4 cap. 6, de eadem synodo contexentem histori am.anno d.365,eam habitam putat Baronius n.17etseqq. at cum is annus sit apud cum Valentiniani secundus, illo nusquam celebrari potuisse sequens nota demonstrat. Ibid.17. κοινωνὸν καὶΟὐάλεντα τὸν ἀδελφόν, καὶΓρα Tavóv] edictum Valentiniani Gratiano iam imperii consorte declarato editum constat. illud idem ad Illyrici concilii lit teras synodales accessisse indicat Theodoretus, et consentit Baronius locis nuper allatis: ex quo tum concilium, tum edictum memoratum nonnisi Gratiano iam in imperatorem 354 IN THEOPHANEM
355 NOTAE. Ibid.15. deceptus elevato audiri coepisse Valentiniani secundo a c Baronius ubi censet utrumque , anno Christi 365, annis duobus est promotionem semovet, ad patris autem 4. sed voluerit, Gratiani decipere, vel in in illis litteris tante, anno 365 nondum limine nullatenus compertum est, ut στοι, Toatiavós. Ουαλεντινιανός , maximi , semper Baronius scri Valentinianus, et gusti, psit.impp. maximi,semper Augg. victores, Valens leto proximus bellum in Baronius ad annum C. num.21 praefigendo testis adest Theodoretus lib.4 cap.7, certus est titulum non de illo auctor fideliter Baronius Theophanes , ita ex quo edicti exscripsit . νικηταί, Αύγουστοι , καὶ Οὐαλης,καὶ Augusti, victores A u etc. impp. Valentinianus, Valens et Gratianus, etc. episcopis diocoeseos, etc. reliquum est.errore itaque Gratiani vero Christi videlicet 367, an nomine inducere suppresso, et in earum errorem e x autem αὐτοκράτορες μέγιστοι, ἀεισέβα praesentem d e τότε καὶ Γρηγόριος] errorem corrigit inferius 95 , 18. sedem promotione theologi in CP. Christi 373. auctor ipse ad annum mundi 5873, Βάρσην δὲ τὸν 96, 9. Theophanes, Barses quippe ante chronicon texit hic , ex Theodo tis Edessam reti lib.4 cap.16 ineunte, atque quibus ultimum renovarat:de pe profectionem exilio mulctatus est adeo non iis annis Gotthos Laodicaeno eadem sentire cogit lagio 370 num.13. imperaverit annis Valentinianus senior vix historiam non ἐπίσκοπον Ἐδέσης] Valen quotis vixerit aut Οὐαλεντινιανὸς ὁ μέγας] cum quovis alio Theophanes : de his Socrates clarissimi litteris consentit xandrinum , Victor in epitome , lib.4 cap.26, Petavius , Valesius, et alii. chronicon Hieronymi et Ale Ammianus lib. 30, Sozomenus lib. 6 cap. 36, Gregorii melodis Theophanis Zavooμútai] Quados vocant Ibid.17. Sozomeno citato. Ammianus etVi reti verbis lib.4 autumnum gesta indi tiano cat quartum et narratio ex ctor. haec 97, 17. cap.29 narrat ista Theodo μαλακίαν]ipsispene Gra ὀνειδιζόμενος δὲ Theophanes : quae Merobaude coss. ad Marcellinus lib. 31. πολλοὺς δὲ ἀνεῖλεν] inanis repetitio Valentiniani nono. dictorum Ibid . 19. anno ἀργοτέρους] de διὰ τοῦ μέλους τοὺς opusculum legendum. 99, 5. Leonis Allatii exquisitum Ibid. 10. ἡ τῶν Μεσσαλιανῶν αἵρεσις] in Graecor.
356 IN THEOPHANEM sententiam de Messalianorum haeresis origine accedit Petavius notis in Epiphanium, 99,11. βαλλίζουσιν]Suidasβαλλίζειν,τό,κύμβαλακτυ πεῖν, καὶ πρὸς τὸνἐκείνων ἦχον ὀρχεῖσθαι. est quoque L a tinis ballo et ballatio, salto : de quibus Meursius, et Lacerda in adversariis. dictionem Graccam, et antiquis scriptoribus notam vindicat Athenaeus Deipnosoph.lib.8. et ex Ibid. 17. ἧκεν εἰς Καισάρειαν ἐξ ἀνατολῆς]non prae tereundum errorem (pace tanti viri dixerim) in Baronio ad annum 370 num.37 deprehendo. uno quippeValentis Cae saream accessu posito, eo profectum existimat, cum Nicome dia iter agens Antiochiam perrexit, Basiliumque loci einsdem creatum antistitem reperit. Valens , inquit, Nicomedia rece dens, contulit se cum suis Caesaream Cappadociae , vexaturus ecclesiam illam , nempe quod praeter suorum magistratuum sententiamcreassentorthodoxaefideiinsignemdefensorem,acer rimumque propugnatorem magnum Basilium: infra vero.quid autem actum sit a Valente adversus Basilium, cum Caesaream venit, Sozomenus et alii cum recitant, plane hallucinantur, dum putant adventum Valentis Caesaream eo tempore conti gisse, quo Eusebii eius civitatis episcopi adversus Basilium si multas illa vigebat. nam Basilio iam episcopo creato, Valen tem eo pervenisse , ipsa rerum gestarum series plus certo d e clarat.verum semel etiterum,Antiochiamvideliceteuntem, ea revertentem,iterCaesarea fecisse,etineamin gressum,Baronium non advertisse, ex eius verbis plus aequo constat. itinere primo Antiochiam tendens Basilium quidem audivit orthodoxae fidei defensorem et propugnatorem m a gnum,atnequepraesentem,neque reperitepiscopum:se cundo,cum nimirum rediret,conspicuum habuit, et ecclesiae Caesariensis rectorem, et cum eo gessit illa, quae hic brevi bus contracta fusius a Theodoreto referuntur lib.4 cap. 17 et Sozomeno lib.6 cap.15. duplicisilliusCaesareamad ventus assertor est, tum quem Baronius eludit Sozomenus, tum Gregorius theologus orat. 20 in Basilii laudem pronun tiata. illius testimonio, quo nugari Baronius censet, omisso, huius verba referam . καὶ μετὰ τοιαύτης ἡμῖν ἐπιστρατεύει The doεßsias. cum huiusmodi impietate adversum nos expedi tionem (Caesaream versus) suscipit Valens: mox exercitus, ducumque Valentis barbaricas incursiones superante impetu descripto, et enarrata per ecclesias illas immissa strage, tum Gregorii ad Basilium legatione, et eius e Ponto reditu, sub dit. atqueillisane,Valentiscomites,sicinfectisrebusdis cesserunt, mali male tum primum pudefacti, et superati, atque
100, 13. Μαυΐα Σαρακηνῶν βασίλισσα] haec post Va lentis Antiochia discessum, et inhunc annum incurrisse col legit auctor, ex Socrate lib.4 cap.29, de quibus Theodo retus, Sozomenus, et Rufinus. 101, 3. ἱστορεῖ περὶ τοῦ ἔθνους ὁ Σωζόμενος] lib. 6 cap. 38. Ibid. 5. oi de For901] idem cap.37 lib. 6 de Ulphila, vel Urphila Gotthorum episcopo eruditam habet disserta tionem auctor earum in Photiani Philostorgii cap.2 lib. 2. Ibid. 15. Aovxios e n iß , d′ ] neque annus hic Lucii quartus, neque annis 12 pontificatum obtinuit, sed sex d u n taxat, cuius hic quintus, succedens sextus. alium Pal. codi cis et Peyrez. errorem, ac subinde barb. emendationem v a riae lectiones exhibent. Ibid. 16. Γότθοι πάλιν ἑνωθέντες] praecipuam hanc Romanorum stragem describit Ammianus lib. 31 ad annum Valentis 14 assignat Hieronymus in chronico, qui post V a lentiniani fratris mortem Valentis tertius numeratur a Theo phane : cui concors Ammianus scribit. periit hoc exitu V a lens qninquagesimo anno contiguus , cum per annos quattuor imperasset,etparvo minus. 103,16. ἐντῷκυνηγείῳ]amphitheatrum,quovenatio nes, et hominum cum bestiis pugnae edebantur xvvetov NOTAE. 357 edocti, etiamsi alios homines, Cappadoces tamen non ita con temnere,acpronihiloputare,quorum niltampropriumest, q u a m fidei firmitas, etc. exinde composita c u m Eusebio pace, eoque ad Christum migrante, Basilius designatus antistes r e fertur: quid alia dicere necesse est, subiicit nonnullis interie ctis Gregorius? verum enimvero Christi hostis imperator, et fidei tyrannus, cum maiori impietate, acferventiore acie, ut pote cum valentiore adversario rem habiturus, ad nos iterum venit, impuri ac pravi illius spiritus in modum, qui ex homi nis corpore pulsus, diuque vagatus, ad eundem rursus cum maiori spirituum agmine habitaturus redit etc. ac inferius. ut vero peragratis omnibus oppidis, ad hanc firmam, et in offensam ecclesiarum matrem se contulit etc. hoc si non g e m i n u m Valentis Caesaream accessum probant, plane halluci nor. secundo vero, quae hic tanguntur, contigisse testes sunt Sozomenus etGregorius,quibusadiungitseauctor,dicens: ἧκεν εἰς Καισάρειαν ἐξ ἀνατολῆς κατὰ τοῦ θείου Βασιλείου μαινόμενος· ἔπραξεδὲκαὶἃὁμέγαςΓρηγόριοςεἰςτὸνΒα σιλείου ἐπιτάφιον ἔλεξεν.
hic interpretor; appictae huiusmodi significantiae auctorita tes alibi profero. 104,6. τότε καὶ Πέτρος ̓Αλεξανδρείας] Petri Alexan driam reditum, et Lucii eiectionem Socrates lib. 4 cap. 30, et Sozomenus lib. 6 cap. 39 ad Valentis tempora referunt. Lucium tacet Ecchellensis, et eius anos confundit cum T i mothei,quemPetri successoremordinat,etannos6 etdies 156 regnasse notat. Ibid. 10. ἐν δὲ ̓Αντιοχείᾳ] ad Gratiani et Valentiniani iunioris imperium ante ascitum Theodosium, ista, necnon l e ges de revocandis in sedes episcopis, coniicienda docet T h e o doretus, ex quo haec Theophanes, lib.5 cap.2 et 3, Socra teslib.5 cap.2 etseqq.,Sozomenus lib.7 cap.2 et3. 105, 3. τότε Διόδωρον ἐπίσκοπον] ex Theodoreti lib. 5 cap.4, qui cuncta ante Theodosio traditum imperium gesta Ibid. 14. εἰς τὸ εὐκτήριον τῆς ἁγίας ̓Αναστασίας] loco haec congruunt, et anno . de oratorio Anastasiae a G r e g o rio theologo excitato , et ̓Αναστασίας sive ἀναστάσεως o b fidei resurrectionem in eo manifestatam dicto, deque primis ibidem visis miraculis luculenter Baronius ad annum Christi 378 num.56 etseqq. 106, 5. τῷ δ’ αὐτῷ χρόνῳ ] ἱστορικῶς tantum , haud χρονικῶςscribidocentverbailla,τῷδ ̓αὐτῷχρόνῳ· eodem tempore, sive, circa tempus illud. confirmat lex hic m e m o rata in Theodos. cod. extans Gratiano Aug. V. et Theodo sio I. coss. qui Theodosii imperii annus sequens est, lata. 107, 4. ἡ μεγάλη καὶ οἰκουμενική ] quam ex Socrate signatis consulibus Eucharide et Euagrio , pronunciant alii Syagrium etEucherium, anno Theodosii tertio synodum CP. peractam cuncti ferme chronologi statuunt;mirorTheopha nem in eiusdem , quo celebrari non potuit, annum sextum distulisse, quo Syricii papae Romani annum quartum n u m e rat, cuius tempora synodus eadem longo spatio antevertit. S o c r a t e s l i b . 5 c a p . 8 , T h e o d o r e t . 1. 4 . c . 8 , S o z o m e n u s testatur. 1.7 c.7. 358 IN THEOPHANEM Ibid. 19. Toatiaròs & Basileus arnoén] arreptam p o tius a Maximo tyrannidem, quam illatam Gratiano necem, huic anno Theodosii quarto sociandam uno stylo contestan tur chronicorum auctores Prosper , Marcellinus comes, S o crates lib. 5 cap. 11 chronicon Alexandrinum. 108,4. τὸν συντακτήριον λόγον] orationcm componen dis episcoporum dissidiis dictam nonnulli existimant, quam potius pro abdicanda sede pronuntiatam cum Billio iudico.
NOTAE. 359 συντακτήριος enim ille λόγος, idem qui ἀποτακτήριος. ling lexicon Anonymum inter Regia ms. συντακτήριοι λόγοι, οἱ ἐν ἐξόδοις ἐπὶ τῶν ἀρχόντωνἀποχαιρετισμοί, οἷος καὶ ὁ τοῦ μεγάλου πατρὸς Γμηγορίου τοῦ θεολόγου συντακτήριος. o r a tiones quibus discessuris proceribus vale dicimus συντακτήριοι, qualis est illa, quam magnus pater Gregorius theologus habuit. bardam συντακτήριον ἐκπληροῦντα , vota pro felici discessu nuncupantem describit Cedrenus editionis Regiae pag. 555. ita loquentem Damascenum orat, de fidel.defunctis exponit Billius,relatoetiam Maximo inDionysium teste:ἔνθαΠαῦ λος ἐν ̓Ασίᾳ συντάσσεται ταῖς ἐκκλησίαιςαὐτῆς.ubi Paulus Asiae ecclesiis valedicit. illic συντάσσεται nihil aliud signifi cat quam ἀποτάσσεται. Nicetas ipse Gregori expositor ora tionem συντακτήριον sub eiusfinein ἀποχαιρετικὸν quasi v a ledictoriam nominat. haec ille. 109,9. τότεκαὶΠαύλου]Sozomenuslib.7cap.10. Ibid. 14. Ονώριον υἱὸν αὐτοῦ γεννηθέντα]anno Theodosii sexto Ricimere etClearcho coss.natum Prosperi, Idatii et Ale xandrinum chronica demonstrant , quibus accedit Socrates lib. 5 cap. 12. iidem deinde Arcadii et Bautonis consula tum anno sequente ordinant, ac tandem Honorii et Enodii fasces elevant. isti igitur anno Theodosii octavo dignitatem adierunt: quare Theophanes anno citius Theodosii septimo eam memorat. his autem verbis et litteris in fastos consu latum hunc Prosper retulit. Honorio N. P. et Euodio coss. eas vero litteras N. P. nobilissimum puerum designare ex in script.veteribus notis, et codice Theodos.certo et erudite declaratPontacus,quamvocem auctorhicscribitἐπιφανές στατον et ad annum Ioviani unicum ἐπιφανέντα, ubi nos nobilissimum referre fidem dedimus. 9 Ibid. 16. εὐτρεπίσθη δὲ πολεμεῖν] etiam anno sequente praeparatam inMaximum expeditionem suggerit Socrates lib. 5 cap. 12, eo nempe , qui Arcadii et Bautonis consulaturn excepit, Theodosii octavus. reliqua hic memorata sequius reiicienda habentur cap. 13, Sozomeni lib. 7 cap. 14. 110, 11. τὸν κίονα Ταύρου ] columnam illam describit Cedrenus in Theodosio. τοῦ Ταύρου κίονα ἔστησεν ὁ μέγας Θεοδόσιος τρόπαια ἔχοντα τοῦ αὐτοῦ. ἔχειδὲ οὗτος ἔνδοθεν καὶὁδὸν ἄνω φέ ρουσαν · καὶ ὁ κατὰ τὸ ἄμφοδον δὲ ἑστὼς ἱππότης,αὐτός καὶ μάχας κατὰ Σκυθῶν καὶ βαρβάρων ἐστιν ὁ μέγας Θεοδόσιος χεῖρα τείνων δεξιὰν πρὸς τὴν π ό λιν,καὶ δεικνὺς τὰ ἐγγεγραμμένα τρόπαια. Tauri (in foro Tauri intellige) statuam posuit magnus Theodosius, suas con tra Scythas continentem pugnas , et de iis statuta trophaca.